Analiza Zespolona

Interaktywna symulacja — płaszczyzna Arganda, funkcje holomorficzne, kolorowanie dziedziny, twierdzenia Cauchy'ego i residuów

PODSTAWY

Płaszczyzna Arganda

Reprezentacja geometryczna, moduł, argument, sfera Riemanna

z = a + bi = r·e^(iθ)
ARYTMETYKA

Operacje na z

Dodawanie (równoległobok), mnożenie (obrót+skala), potęgowanie

z₁·z₂ = r₁r₂·e^i(θ₁+θ₂)
PIERWIASTKI

Pierwiastki i wielomiany

n pierwiastków na jednym okręgu, zasadnicze twierdzenie algebry, rozkład na czynniki

zₖ = ⁿ√r·e^(i(θ+2kπ)/n)
OBSZARY

Zbiory na płaszczyźnie

Warunek na z przetłumaczony na obszar: koło, pierścień, kąt, symetralna, elipsa

|z − z₀| ≤ r, α ≤ arg z ≤ β
HOLOMORFIZM

Funkcje zespolone

Kolorowanie dziedziny, powierzchnia 3D |f(z)|, warunki C-R

f(z) = e^z, sin(z), 1/z…
TRANSFORMACJE

Transformacja Möbiusa

Okręgi → okręgi, obszary konforemne, punkt stały

f(z) = (az+b)/(cz+d)
SZEREGI

Szeregi potęgowe

Promień zbieżności, sumy cząstkowe na płaszczyźnie

f(z) = Σ aₙ(z−z₀)ⁿ
CAŁKOWANIE

Całkowanie konturowe

Twierdzenie Cauchy'ego, wzór całkowy, animacja konturu

∮ f(z)dz = 2πi·Σres
RESIDUA

Bieguny i residua

Twierdzenie o residuach, rzędy biegunów, rozwinięcie Laurenta

Res[f,z₀] = lim(z→z₀)…
ZADANIA

Przykłady krok po kroku

Obliczenia, bieguny, całki konturowe, warunki Cauchy'ego–Riemanna

Wzór Eulera · Möbius · Residua
Każda zakładka mieści się w jednym oknie ekranu · suwaki aktualizują wykresy na żywo · 2D i 3D wizualizacje · zaprojektowano pod projektor sali wykładowej

Płaszczyzna Arganda

z = a + bi — reprezentacja geometryczna liczby zespolonej

Definicja

Liczba zespolona

Każdą liczbę z = a + bi reprezentujemy jako punkt na płaszczyźnie: oś pozioma = część rzeczywista Re(z), oś pionowa = część urojona Im(z).

z = a + bi = r·e^(iθ)
r = |z| = √(a² + b²) ← moduł
θ = arg(z) = atan2(b,a) ← argument
Parametry z
Re(z) = a:2.00
Im(z) = b:1.50
|z| = moduł–
arg(z) [rad]–
arg(z) [°]–
z̄ (sprzężona)–
Sfera Riemanna

Stereograficzna rzutnia

Sfera Riemanna rzutuje punkt z = (a, b) na sferę jednostkową. Biegun północny N = (0,0,1) odpowiada ∞. Punkt na sferze:

X = 2a/(|z|²+1)
Y = 2b/(|z|²+1)
Z = (|z|²−1)/(|z|²+1)
Wzór Eulera

Postać wykładnicza

e^(iθ) = cos(θ) + i·sin(θ)

Każde z może być zapisane jako r·e^(iθ). Mnożenie = obrót + skalowanie.

Sfera Riemanna 3D

Operacje na liczbach zespolonych

Geometryczna interpretacja dodawania, mnożenia i potęgowania

Dodawanie

Reguła równoległoboku

z₁ + z₂ = (a₁+a₂) + (b₁+b₂)i — suma wektorów na płaszczyźnie.

(a+bi)+(c+di) = (a+c)+(b+d)i
Mnożenie

Obrót i skalowanie

Moduły mnożą się, argumenty dodają: obrót o arg(z₂), skala |z₂|.

z₁·z₂: |z₁·z₂| = |z₁|·|z₂|
arg(z₁·z₂) = arg(z₁)+arg(z₂)
Parametry z₁, z₂
Re(z₁):1.5
Im(z₁):1.0
Re(z₂):-0.5
Im(z₂):1.5
Wykł. n:3
Wynik–
|wynik|–
arg(wynik)–
Wzór de Moivre'a

Potęgowanie

zⁿ = rⁿ · e^(i·n·θ)
= rⁿ(cos(nθ)+i·sin(nθ))

Potęgowanie = obrót n-krotny kąta i potęgowanie modułu.

Pierwiastki zespolone i zasadnicze twierdzenie algebry

n pierwiastków na jednym okręgu, pary sprzężone, rozkład wielomianu na czynniki

Wzór na pierwiastki

n pierwiastków, jeden okrąg

Każda liczba zespolona w ≠ 0 ma dokładnie n pierwiastków n-tego stopnia. Wszystkie leżą na okręgu o promieniu ⁿ√|w|, w równych odstępach kątowych 2π/n — tworzą n-kąt foremny.

zₖ = ⁿ√r · e^(i(θ+2kπ)/n), k = 0,1,…,n−1
Co pokazać
Re(w):1.0
Im(w):1.73
stopień n:3
promień okręgu–
odstęp kątowy–
Zasadnicze twierdzenie algebry

Zawsze n pierwiastków

Wielomian stopnia n ≥ 1 o współczynnikach zespolonych ma w ℂ dokładnie n pierwiastków licząc z krotnościami. Gdy współczynniki są rzeczywiste, pierwiastki nierzeczywiste chodzą w parach sprzężonych — dlatego rzeczywisty rozkład ma tylko czynniki stopnia 1 i 2.

Pierwiastki
–
Rozkład na czynniki
–
Kontrola liczbowa
max |zₖⁿ − w|–
suma pierwiastków–
iloczyn czynników = wielomian–

Zbiory na płaszczyźnie zespolonej

Warunek nałożony na z przetłumaczony na obszar — koło, pierścień, pas, kąt, symetralna, elipsa, hiperbola

Jak to czytać

Warunek → obszar

Podstawiając z = x + iy każdy warunek zamienia się w nierówność na x i y. |z − z₀| to odległość od punktu, arg z to kąt, a |z − p| = |z − q| to symetralna odcinka pq. Obszar poniżej jest liczony piksel po pikselu wprost z warunku — nie z narysowanego z góry kształtu.

Warunek
p₁:0
p₂:0
p₃:1.5
p₄:0
Zapis
–
Po podstawieniu z = x + iy
–
Własności obszaru
brzeg należy do zbioru–
ograniczony–
pole (całkowanie pikselowe)–
–

Funkcje zespolone — kolorowanie dziedziny

Barwa = arg(f(z)), jasność = log|f(z)| — holomorfizm i warunki Cauchy'ego–Riemanna

Kolorowanie dziedziny

Jak czytać obraz?

Każdy punkt z → barwa wg arg(f(z)), jasność wg log|f(z)|. Zera = biel (|f|→0). Bieguny = ciemność + wszystkie kolory.

Barwa (hue) = arg(f(z))
Jasność ∝ log₂|f(z)| mod 1
Wybierz funkcję
Zoom:2.5
Ob. X (°):0.70
Ob. Y (°):0.60
Tryb2D aktywne
Warunki C–R

Cauchy–Riemann

f(z) = u + iv holomorficzne ⟺

∂u/∂x = ∂v/∂y
∂u/∂y = −∂v/∂x

Kolorowanie tworzy gładkie przejścia barw ⟺ funkcja holomorficzna.

Zera i bieguny
Zero rz. kbarwy krążą k razy w lewo wokół punktu
Biegun rz. kbarwy krążą k razy w prawo
3D Powierzchnia |f(z)|

Transformacja Möbiusa

f(z) = (az+b)/(cz+d) — odwzorowanie konforemne, okręgi na okręgi

Definicja

Transformacja liniowo-ułamkowa

Odwzorowuje okręgi i proste na okręgi i proste. Jest konforemna (zachowuje kąty).

f(z) = (az+b)/(cz+d)
ad − bc ≠ 0 (wyznacznik ≠ 0)
Punkt osobliwy: z = −d/c
Wybierz preset lub edytuj
Re(a):1.0
Im(a):0.0
Re(b):-1.0
Im(b):-1.0
Re(c):1.0
Im(c):1.0
det = ad−bc–
Biegun −d/c–
Punkty stałe–
Własności
Konforemnazachowuje kąty między krzywymi
BijekcjaĈ → Ĉ (sfera Riemanna)
Punkty stałef(z)=z → równ. kwadratowe
Okręgiokrąg/prosta → okrąg/prosta
Dziedzina
Obraz f(z)

Szeregi potęgowe

Σ aₙ(z−z₀)ⁿ — promień zbieżności, sumy cząstkowe na płaszczyźnie zespolonej

Twierdzenie Cauchy'ego–Hadamarda

Promień zbieżności

1/R = lim sup |aₙ|^(1/n)
|z − z₀| < R → szereg zbiega
|z − z₀| > R → szereg rozbieżny

Na granicy dysku |z|=R — może zbiegać lub nie.

Wybierz szereg
N (termów):5
Re(z):0.80
Im(z):0.30
Suma cząstk. S_N–
|S_N − f(z)|–
|z|–
Funkcje analityczne

Holomorfizm ↔ szereg potęgowy

Funkcja holomorficzna w otoczeniu z₀ jest równa swojemu szeregowi Taylora w tym otoczeniu.

f(z) = Σ f⁽ⁿ⁾(z₀)/n! · (z−z₀)ⁿ
Płaszczyzna zespolona
Re(S_N) vs Re(z)

Całkowanie konturowe

∮ f(z)dz — twierdzenie Cauchy'ego, wzór całkowy, animacja punktu po konturze

Twierdzenie Cauchy'ego

Jeśli f holomorficzna w D

∮_γ f(z)dz = 0

dla każdego zamkniętego konturu γ ⊂ D (bez biegunów wewnątrz).

Wzór całkowy

f(a) = 1/(2πi) ∮ f(z)/(z−a) dz

∮ f(z)/(z−a)dz = 2πi·f(a)
gdy a jest wewnątrz konturu
Funkcja i kontur
Promień R:1.20
Środek Re:0.0
Środek Im:0.0
∮ f(z)dz ≈–
Bieguny wewnątrz–
2πi · Σres–
Płaszczyzna z
Obraz f(γ(t))

Bieguny i residua

Rozwinięcie Laurenta, rząd bieguna, twierdzenie o residuach

Biegun rzędu k

Rozwinięcie Laurenta

f(z) = … + a₋ₖ/(z−z₀)ᵏ + … + a₋₁/(z−z₀) + a₀ + …

Coefficient a₋₁ przy (z−z₀)⁻¹ to residuum w z₀.

Twierdzenie o residuach

Uogólnienie tw. Cauchy'ego

∮_γ f(z)dz = 2πi · Σ Res[f, zₖ]

Sumujemy residua biegunów wewnątrz konturu γ z uwzględnieniem indeksu.

Wybierz funkcję z biegunami
Zoom:2.0
Residua

Informacje

–
Formuły

Obliczanie residuum

Biegun rz. 1: Res = lim(z→z₀) (z−z₀)f(z)
Biegun rz. k: Res = 1/(k−1)! · lim d^(k-1)/dz^(k-1) [(z−z₀)ᵏf(z)]
Kolorowanie dziedziny
3D Powierzchnia |f(z)|

Przykłady krok po kroku

Obliczenia, bieguny, całki konturowe, warunki C–R

1. Mnożenie: (3+4i)·(1−2i)

1

Rozwijamy iloczyn algebraicznie:

(3+4i)(1−2i) = 3·1 + 3·(−2i) + 4i·1 + 4i·(−2i)
2

Upraszczamy, pamiętając i² = −1:

= 3 − 6i + 4i − 8i²
= 3 − 6i + 4i + 8
3

Łączymy wyrazy:

Wynik
(3+4i)(1−2i) = 11 − 2i
✓

Geometrycznie: |3+4i|=5, |1−2i|=√5, wynik |11−2i|=√125=5√5.

2. Postać trygonometryczna z = −1 + i√3

1

Obliczamy moduł:

|z| = √(1² + (√3)²) = √(1+3) = 2
2

Argument (II ćwiartka, a<0, b>0):

arg(z) = π − arctan(√3/1) = π − π/3 = 2π/3
3

Postać trygonometryczna:

Wynik
z = 2(cos(2π/3) + i·sin(2π/3)) = 2e^(i·2π/3)
✓

Weryfikacja: 2·cos(2π/3)=−1 ✓, 2·sin(2π/3)=√3 ✓

3. Wzór Eulera: e^(iπ/3)

1

Stosujemy wzór Eulera: e^(iθ) = cos(θ) + i·sin(θ)

e^(iπ/3) = cos(π/3) + i·sin(π/3)
2

Podstawiamy wartości trygonometryczne:

cos(π/3) = 1/2, sin(π/3) = √3/2
Wynik
e^(iπ/3) = 1/2 + i·√3/2 ≈ 0.5 + 0.866i
✓

Słynna tożsamość: e^(iπ) + 1 = 0 ← θ = π daje cos(π)=−1, sin(π)=0.

4. Bieguny: f(z) = 1/(z²+1)

1

Rozkładamy mianownik:

z² + 1 = (z−i)(z+i) = 0
2

Bieguny w: z₁ = i, z₂ = −i (oba rządu 1)

3

Residuum w z=i (biegun rz. 1):

Res[f,i] = lim(z→i) (z−i)/(z²+1)
= lim(z→i) 1/(z+i) = 1/(2i) = −i/2
Residua
Res[f,i] = −i/2 , Res[f,−i] = i/2
✓

∮|z|=2 f(z)dz = 2πi(−i/2 + i/2) = 0 (oba bieguny wewnątrz).

5. Całka konturowa ∮|z|=1 eˢ/z dz

1

Funkcja f(z) = eˢ/z ma jeden biegun: z₀ = 0 (rząd 1).

2

Biegun z=0 leży wewnątrz |z|=1.

Residuum:

Res[eˢ/z, 0] = lim(z→0) z · eˢ/z = e⁰ = 1
3

Twierdzenie o residuach:

∮ eˢ/z dz = 2πi · Res = 2πi · 1
Wynik
∮|z|=1 eˢ/z dz = 2πi ≈ 6.2832i

6. Warunki C–R: czy f(z) = z̄ jest holomorficzna?

1

Piszemy f(z) = z̄ = x − iy, więc u = x, v = −y.

2

Warunki Cauchy'ego–Riemanna:

∂u/∂x = 1, ∂v/∂y = −1
→ 1 ≠ −1 — warunek niespełniony!
3

Funkcja f(z) = z̄ nie jest holomorficzna w żadnym punkcie.

Wniosek
f(z) = z̄ — NIE holomorficzna (C–R niespełnione)
✓

Porównaj: f(z) = z² jest holomorficzna (u=x²−y², v=2xy, C–R spełnione).