Strona główna / Matematyka od nowa / Część 1: Wielkości bez liczb / Lekcja 1.1

Lekcja 1.1 · ok. 12 minut

Co właściwie porównujemy, gdy mówimy „większy”?

Czy szeroki, niski kubek jest „większy” od wąskiego i wysokiego? To zależy, o co pytasz. W tej lekcji odkładamy liczby na bok, żeby zobaczyć, co one właściwie opisują.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Przedmiot nie jest po prostu „większy”. Porównujemy zawsze jakąś wielkość: długość, pole, objętość albo masę. Ten sam przedmiot może mieć większą długość i mniejsze pole od innego. Dlatego pierwsze pytanie brzmi: jaką wielkość porównujemy?

Krok 1 · Zadanie

Który kubek jest większy?

Oto dwa kubki widziane z boku.

AB
Kubek A jest szeroki i niski, kubek B — wąski i wysoki.
Rozwiązanie

B jest wyższy, A jest szerszy, a pojemność to jeszcze inna wielkość. Zanim powiesz „większy”, trzeba ustalić, co porównujemy. (Swoją drogą kubek A zmieści dwa razy więcej wody niż B — choć tego jeszcze nie liczymy.)

Krok 2 · Przekształcenie

Jak uczciwie porównać długości?

Długości porównuje się, przykładając przedmioty do siebie. Ale samo „położenie obok” nie wystarczy.

Dwa ołówki leżą przesunięte względem siebie.

AB
Ołówek B kończy się dalej w prawo, ale też zaczyna się dalej.
Rozwiązanie

Dłuższy jest A. Po wyrównaniu lewych końców widać, że A wystaje:

AB

Porównanie bezpośrednie wymaga wspólnego punktu startu — dopiero wtedy liczy się to, który koniec wystaje.

Krok 3 · Model

Obwód i pole to dwie różne wielkości

Figura ma brzeg (jego długość to obwód) i ma powierzchnię (jej wielkość to pole). Czy figura z dłuższym brzegiem zajmuje więcej miejsca?

AB
Figura A: długi, wąski pasek. Figura B: prostokąt bliski kwadratowi.
Rozwiązanie

Obwód A to 8 + 1 + 8 + 1 = 18 boków kratki, a obwód B to 4 + 3 + 4 + 3 = 14. Pole A to 8 kratek, a pole B — 12. A ma dłuższy obwód, ale mniejsze pole. To dwie różne wielkości tej samej figury.

Krok 4 · Badanie modelu

Ten sam przedmiot, różne wielkości

Duża poduszka i cegła leżą obok siebie.

Rozwiązanie

Poduszka zajmuje więcej miejsca — ma większą objętość. Cegła jest cięższa — ma większą masę. Ten sam przedmiot może wygrywać w jednej wielkości i przegrywać w innej.

Czy da się porównać długość ołówka z masą jabłka i powiedzieć, co jest „większe”?

Rozwiązanie

Nie. Długość porównuje się z długością (przykładając), a masę z masą (na wadze szalkowej). Pytanie, czy długość ołówka jest większa od masy jabłka, nie ma sensu.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Wielkość i porównanie bezpośrednie

Wielkość to cecha, którą da się porównać: długość, pole, objętość (pojemność), masa, czas. Pytanie „co jest większe?” ma sens dopiero wtedy, gdy wiadomo, o jaką wielkość chodzi.

Każdą wielkość można porównać bezpośrednio — bez liczb:

Liczby pojawią się w części 2 — jako sposób porównywania wtedy, gdy przedmiotów nie da się zestawić bezpośrednio.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Może chodzić o pole podłogi, o objętość (kubaturę) albo o długość ściany. Trzeba doprecyzować, którą wielkość porównujemy — pokój może mieć większą podłogę, a mniejszą wysokość.

Krok 6 · Seria zadań

Porównanie bez liczb

Napełniamy po brzegi dzbanek A i przelewamy całą wodę do pustego dzbanka B. Woda wylewa się przez brzeg dzbanka B.

Rozwiązanie

Woda z A nie zmieściła się w B, więc A mieści więcej — ma większą pojemność. Przelewanie porównuje pojemności bez żadnych liczb.

Na jednej szalce wagi leży jabłko, na drugiej — gruszka. Szalka z jabłkiem opadła, szalka z gruszką się uniosła.

Rozwiązanie

Jabłko ma większą masę. O objętości waga nic nie mówi — mniejszy przedmiot może być cięższy.

Kartkę A nałożono na kartkę B. Kartka A mieści się cała na kartce B i jeszcze zostaje odkryty kawałek B.

Rozwiązanie

B ma większe pole: A mieści się w B i jeszcze zostaje odkryta część. Nakładanie to bezpośrednie porównanie pól.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Na stole leżą dwa sznurki: jeden zwinięty w ciasny kłębek, drugi luźno rozłożony w długą linię. Ewa mówi: „Zwinięty jest krótszy — zajmuje mniej miejsca”. Tomek mówi: „Żeby porównać długości, trzeba oba wyprostować i przyłożyć do siebie”.

Rozwiązanie

Rację ma Tomek. Ewa porównuje miejsce na stole, a nie długość. Zwinięty sznurek może być dłuższy — widać to dopiero po wyprostowaniu i przyłożeniu od wspólnego początku.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania w losowej wersji. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejną, jeśli chcesz poćwiczyć.

Jak bezpośrednio porównać długość dwóch ołówków?

Rozwiązanie

Porównanie bezpośrednie zależy od wielkości: długość — przyłożenie od wspólnego startu, pole — nałożenie, pojemność — przelanie, masa — waga szalkowa.

Prostokąt A ma wymiary 1 × 9, a prostokąt B — 3 × 4 (długości boków liczone w kratkach).

Rozwiązanie

A ma dłuższy obwód, ale mniejsze pole. Obwód zależy od długości boków, a pole — od tego, ile kratek mieści się w środku. Długi, wąski prostokąt ma długi brzeg i mało powierzchni.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (1.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (1.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.