Czy szeroki, niski kubek jest „większy” od wąskiego i wysokiego? To zależy, o co pytasz. W tej lekcji odkładamy liczby na bok, żeby zobaczyć, co one właściwie opisują.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Przedmiot nie jest po prostu „większy”. Porównujemy zawsze jakąś wielkość: długość, pole, objętość albo masę. Ten sam przedmiot może mieć większą długość i mniejsze pole od innego. Dlatego pierwsze pytanie brzmi: jaką wielkość porównujemy?
Krok 1 · Zadanie
Który kubek jest większy?
Oto dwa kubki widziane z boku.
Kubek A jest szeroki i niski, kubek B — wąski i wysoki.
Rozwiązanie
B jest wyższy, A jest szerszy, a pojemność to jeszcze inna wielkość. Zanim powiesz „większy”, trzeba ustalić, co porównujemy. (Swoją drogą kubek A zmieści dwa razy więcej wody niż B — choć tego jeszcze nie liczymy.)
Krok 2 · Przekształcenie
Jak uczciwie porównać długości?
Długości porównuje się, przykładając przedmioty do siebie. Ale samo „położenie obok” nie wystarczy.
Dwa ołówki leżą przesunięte względem siebie.
Ołówek B kończy się dalej w prawo, ale też zaczyna się dalej.
Rozwiązanie
Dłuższy jest A. Po wyrównaniu lewych końców widać, że A wystaje:
Porównanie bezpośrednie wymaga wspólnego punktu startu — dopiero wtedy liczy się to, który koniec wystaje.
Krok 3 · Model
Obwód i pole to dwie różne wielkości
Figura ma brzeg (jego długość to obwód) i ma powierzchnię (jej wielkość to pole). Czy figura z dłuższym brzegiem zajmuje więcej miejsca?
Figura A: długi, wąski pasek. Figura B: prostokąt bliski kwadratowi.
Rozwiązanie
Obwód A to 8 + 1 + 8 + 1 = 18 boków kratki, a obwód B to 4 + 3 + 4 + 3 = 14. Pole A to 8 kratek, a pole B — 12. A ma dłuższy obwód, ale mniejsze pole. To dwie różne wielkości tej samej figury.
Krok 4 · Badanie modelu
Ten sam przedmiot, różne wielkości
Duża poduszka i cegła leżą obok siebie.
Rozwiązanie
Poduszka zajmuje więcej miejsca — ma większą objętość. Cegła jest cięższa — ma większą masę. Ten sam przedmiot może wygrywać w jednej wielkości i przegrywać w innej.
Czy da się porównać długość ołówka z masą jabłka i powiedzieć, co jest „większe”?
Rozwiązanie
Nie. Długość porównuje się z długością (przykładając), a masę z masą (na wadze szalkowej). Pytanie, czy długość ołówka jest większa od masy jabłka, nie ma sensu.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Wielkość i porównanie bezpośrednie
Wielkość to cecha, którą da się porównać: długość, pole, objętość (pojemność), masa, czas. Pytanie „co jest większe?” ma sens dopiero wtedy, gdy wiadomo, o jaką wielkość chodzi.
Każdą wielkość można porównać bezpośrednio — bez liczb:
długość — przyłóż przedmioty do jednej linii startu i zobacz, który wystaje,
pole — nałóż jedną figurę na drugą; ta, która mieści się w drugiej, ma mniejsze pole,
objętość (pojemność) — przelej wodę z jednego naczynia do drugiego,
masa — połóż przedmioty na szalkach wagi; opadnie ta z większą masą.
Liczby pojawią się w części 2 — jako sposób porównywania wtedy, gdy przedmiotów nie da się zestawić bezpośrednio.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Może chodzić o pole podłogi, o objętość (kubaturę) albo o długość ściany. Trzeba doprecyzować, którą wielkość porównujemy — pokój może mieć większą podłogę, a mniejszą wysokość.
Krok 6 · Seria zadań
Porównanie bez liczb
Napełniamy po brzegi dzbanek A i przelewamy całą wodę do pustego dzbanka B. Woda wylewa się przez brzeg dzbanka B.
Rozwiązanie
Woda z A nie zmieściła się w B, więc A mieści więcej — ma większą pojemność. Przelewanie porównuje pojemności bez żadnych liczb.
Na jednej szalce wagi leży jabłko, na drugiej — gruszka. Szalka z jabłkiem opadła, szalka z gruszką się uniosła.
Rozwiązanie
Jabłko ma większą masę. O objętości waga nic nie mówi — mniejszy przedmiot może być cięższy.
Kartkę A nałożono na kartkę B. Kartka A mieści się cała na kartce B i jeszcze zostaje odkryty kawałek B.
Rozwiązanie
B ma większe pole: A mieści się w B i jeszcze zostaje odkryta część. Nakładanie to bezpośrednie porównanie pól.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Na stole leżą dwa sznurki: jeden zwinięty w ciasny kłębek, drugi luźno rozłożony w długą linię. Ewa mówi: „Zwinięty jest krótszy — zajmuje mniej miejsca”. Tomek mówi: „Żeby porównać długości, trzeba oba wyprostować i przyłożyć do siebie”.
Rozwiązanie
Rację ma Tomek. Ewa porównuje miejsce na stole, a nie długość. Zwinięty sznurek może być dłuższy — widać to dopiero po wyprostowaniu i przyłożeniu od wspólnego początku.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania w losowej wersji. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejną, jeśli chcesz poćwiczyć.
Jak bezpośrednio porównać długość dwóch ołówków?
Rozwiązanie
Porównanie bezpośrednie zależy od wielkości: długość — przyłożenie od wspólnego startu, pole — nałożenie, pojemność — przelanie, masa — waga szalkowa.
Prostokąt A ma wymiary 1 × 9, a prostokąt B — 3 × 4 (długości boków liczone w kratkach).
Rozwiązanie
A ma dłuższy obwód, ale mniejsze pole. Obwód zależy od długości boków, a pole — od tego, ile kratek mieści się w środku. Długi, wąski prostokąt ma długi brzeg i mało powierzchni.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: porównujemy zawsze konkretną wielkość — długość, pole, objętość albo masę — a ten sam przedmiot może wypaść różnie w różnych porównaniach.
Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (1.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś