Strona główna / Matematyka od nowa / Część 1: Wielkości bez liczb / Lekcja 1.2

Lekcja 1.2 · ok. 12 minut

Jak zapisać „dłuższy”, „krótszy” i „równy” bez liczb? Znaki >, < i =

Matematyka zaczyna się wtedy, gdy porównanie da się zapisać. Zamiast „pasek A jest dłuższy od paska B” napiszesz A > B — i zobaczysz, co z takich zapisów wynika.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

A > B znaczy „A jest większe niż B”, A < B — „A jest mniejsze niż B”, a A = B — „są równe”. Litera oznacza wielkość (np. długość paska), a nie liczbę. A > B mówi to samo co B < A. Z A > B i B > C wynika A > C — bez porównywania A i C.

Krok 1 · Zadanie

Który zapis jest prawdziwy?

Porównaj paski A i B.

AB
Rozwiązanie

A > B: pasek A jest dłuższy. Szeroka, otwarta strona znaku stoi przy większej wielkości, ostra — przy mniejszej.

Krok 2 · Przekształcenie

Jedno porównanie, dwa zapisy

To samo porównanie można przeczytać od lewej albo od prawej strony.

Wiadomo, że A > B. Który zapis mówi dokładnie to samo?

Rozwiązanie

B < A. Jeśli A jest większe niż B, to B jest mniejsze niż A — to jedno porównanie czytane w dwóch kierunkach.

Paski C i D przyłożono od wspólnego początku.

CD
Rozwiązanie

C = D — paski kończą się w tym samym miejscu, żaden nie wystaje.

Krok 3 · Model

Zapis bez rysunku

Teraz rysunku nie ma — jest tylko zapis. Litera oznacza wielkość (np. długość paska), nawet jeśli tego paska nie widać.

O dwóch paskach wiadomo tylko tyle: K < M. Który pasek jest dłuższy?

Rozwiązanie

Dłuższy jest M. Zapis K < M czytamy „K jest mniejsze niż M” — rysunek nie jest potrzebny.

Krok 4 · Badanie modelu

Co wynika z dwóch porównań?

Czasem z dwóch porównań wynika trzecie — a czasem nie wynika nic. Sprawdź dokładnie.

Wiadomo, że A > B i B > C. Paska A nikt nie przyłożył do paska C.

Rozwiązanie

A > C. Ułóż paski od wspólnego początku:

ABC

C kończy się przed B, a B przed A — więc C kończy się przed A. Ta własność to przechodniość.

Teraz wiadomo, że A > B i C > B.

Rozwiązanie

Nic nie wynika. A i C są dłuższe od B, ale A może być dłuższe od C, krótsze albo równe. Przechodniość działa tylko wtedy, gdy porównania łączą się w łańcuch: A > B i B > C.

Wiadomo, że A = B i B = C.

Rozwiązanie

A = C. Równość też jest przechodnia: dwie wielkości równe trzeciej są równe sobie.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Język porównań

ZapisCzytamyTo samo inaczej
A > BA jest większe niż BB < A
A < BA jest mniejsze niż BB > A
A = BA jest równe BB = A

Litera oznacza wielkość — długość konkretnego paska, masę konkretnego jabłka — a nie liczbę. Liczby jeszcze nie ma, a porównanie już jest.

Przechodniość: jeśli A > B i B > C, to A > C. Tak samo dla < i =. Uwaga: z A > B i C > B nic nie wynika o A i C — porównania muszą tworzyć łańcuch.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

W pierwszym przypadku B stoi pośrodku łańcucha: C jest krótsze od B, a B od A, więc C musi być krótsze od A. W drugim oba paski są tylko porównane z B — każdy z nich może być tym dłuższym.

Krok 6 · Seria zadań

Inne wielkości, ten sam język

Jabłko J jest cięższe od gruszki G, a gruszka G jest cięższa od śliwki S. Litery oznaczają masy owoców.

Rozwiązanie

J > G i G > S, więc J > S. Przechodniość działa dla masy tak samo jak dla długości.

Film F trwa krócej niż mecz M. Litery oznaczają czas trwania.

Rozwiązanie

F < M (albo równoważnie M > F). Czas trwania to też wielkość — porównuje się go tymi samymi znakami.

Pola trzech działek: P = Q i Q > R.

Rozwiązanie

P > R. Skoro P = Q, w zapisie Q > R można wstawić P w miejsce Q.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Wiadomo, że A > B. Marta mówi: „Czyli A jest dwa razy dłuższe od B”. Paweł mówi: „Zapis A > B mówi tylko, że A jest dłuższe — nie mówi, o ile ani ile razy”.

Rozwiązanie

Rację ma Paweł. Znak > mówi tylko, które jest większe. To, o ile jest większe, opisuje dopiero różnica — tym zajmuje się lekcja 1.3.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania w losowej wersji. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejną, jeśli chcesz poćwiczyć.

Wiadomo, że P > Q i Q > S. Co wynika dla P i S?

Rozwiązanie

Wynik: P > S. Porównania tworzą łańcuch przez środkową literę, więc działa przechodniość.

Zapisz to samo porównanie, zaczynając od drugiej litery: A > B.

Rozwiązanie

Poprawnie: B < A. Zamiana stron odwraca znak, ale nie zmienia porównania.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (1.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (1.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.