Strona główna / Matematyka od nowa / Część 2: Jednostka i liczba / Lekcja 2.1

Lekcja 2.1 · ok. 13 minut

Jak porównać dwie rzeczy, których nie da się do siebie przyłożyć?

Szafa stoi w sklepie, a wnęka jest w domu. Nie przyłożysz jednego do drugiego. Ludzie rozwiązali ten problem, zanim wymyślili liczby — i właśnie z tego rozwiązania liczby się wzięły.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Gdy dwóch rzeczy nie da się zestawić bezpośrednio, używa się pośrednika: sznurka, patyka, kartki. Pośrednik dopasowujemy do jednej rzeczy (S = A), przenosimy i porównujemy z drugą (na przykład S > B). Z S = A i S > B wynika A > B. To przechodniość w praktyce — i pierwszy krok do mierzenia.

Krok 1 · Zadanie

Szafa i wnęka

W sklepie stoi szafa. W domu jest wnęka, w której ma stanąć. Nie masz miarki — tylko kłębek sznurka i nożyczki.

Rozwiązanie

Odcinasz sznurek równy szerokości wnęki i porównujesz go w sklepie z szafą. Sznurek „przenosi” długość z jednego miejsca w drugie — to porównanie przez pośrednika.

Krok 2 · Przekształcenie

Dopasuj pośrednika

Paski A i B leżą w różnych miejscach i nie zaczynają się w jednym punkcie. Sznurek S możesz wydłużać i skracać, a jego kopia pojawia się przy obu paskach.

Ustaw sznurek S tak, żeby był równy paskowi A. Potem kliknij „Sprawdź” i odczytaj, co sznurek mówi o pasku B.

Rozwiązanie

Sznurek równy A jest dłuższy niż B. Skoro S = A i S > B, to A > B — choć paski nigdy nie stały obok siebie.

Krok 3 · Model

Co mówi pośrednik?

Sznurek S jest równy A i dłuższy niż B. Zapisz to: S = A, S > B.

Rozwiązanie

A > B. Skoro S = A, to S > B znaczy dokładnie A > B.

Krok 4 · Badanie modelu

Kiedy pośrednik coś mówi, a kiedy nie?

Tym razem sznurek równy A okazał się krótszy niż B.

Rozwiązanie

A < B: sznurek równy A nie sięga końca B.

Inny sznurek S jest dłuższy niż A i dłuższy niż B.

Rozwiązanie

Nic nie wynika. Sznurek dłuższy od obu pasków nie rozróżnia ich — tak jak w lekcja 1.2: z A < S i B < S nie wynika nic o A i B.

Jeszcze inny sznurek S jest krótszy niż A, ale dłuższy niż B.

Rozwiązanie

A > B, bo B < S i S < A — łańcuch daje B < A. Pośrednik nie musi być równy żadnej z rzeczy; wystarczy, że leży pomiędzy nimi.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Pośrednik — przodek liczby

Pośrednik (sznurek, patyk, kreska na framudze) pozwala porównać rzeczy, których nie da się zestawić. Działa dzięki przechodniości:

A = S i S > B, więc A > B  ·  B < S i S < A, więc B < A

Sznurek ma jednak wadę: do każdego porównania trzeba ciąć nowy, a sam sznurek nie mówi, o ile rzeczy się różnią. Lepszy pomysł: wziąć jeden krótki wzorzec i liczyć, ile razy mieści się w każdej rzeczy. Tak powstaje jednostka i liczba — to temat następnej lekcji.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Odcinam sznurek równy szerokości drzwi, przenoszę go do kanapy i przykładam. Jeśli kanapa wystaje poza sznurek, nie zmieści się. Działa, bo sznurek jest równy szerokości drzwi, więc porównanie z kanapą jest porównaniem drzwi z kanapą.

Krok 6 · Seria zadań

Pośrednicy na co dzień

Na framudze drzwi jest kreska. Ania jest wyższa od kreski, a Bartek — niższy od niej. Ania i Bartek nigdy nie stali obok siebie.

Rozwiązanie

Ania. Kreska jest pośrednikiem: Bartek < kreska < Ania.

Stół T jest dłuższy od sznurka S, a sznurek S jest dłuższy od ławki L.

Rozwiązanie

T > L: łańcuch T > S > L.

Okno O jest tak samo szerokie jak kartka K, a kartka K jest węższa niż zasłona Z.

Rozwiązanie

Tak. O = K i K < Z, więc O < Z: zasłona jest szersza od okna.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Sznurek jest dłuższy i od stołu, i od ławki. Jan mówi: „Czyli stół i ławka są równe”. Ida mówi: „Z tego nic nie wynika o stole i ławce”.

Rozwiązanie

Rację ma Ida. Sznurek dłuższy od obu mebli nie rozróżnia ich długości.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania w losowej wersji. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejną, jeśli chcesz poćwiczyć.

Sznurek S jest równy szerokości szafy A i dłuższy niż szerokość wnęki B.
Rozwiązanie

Wynik: A > B — szafa się nie zmieści. Sznurek jest równy jednej szerokości albo leży pomiędzy nimi, więc przechodniość rozstrzyga porównanie.

Dopasuj sznurek S do paska A. Potem kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Sznurek równy A porównuje się potem z B — tak działa pośrednik.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (2.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.