Jak porównać dwie rzeczy, których nie da się do siebie przyłożyć?
Szafa stoi w sklepie, a wnęka jest w domu. Nie przyłożysz jednego do drugiego. Ludzie rozwiązali ten problem, zanim wymyślili liczby — i właśnie z tego rozwiązania liczby się wzięły.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Gdy dwóch rzeczy nie da się zestawić bezpośrednio, używa się pośrednika: sznurka, patyka, kartki. Pośrednik dopasowujemy do jednej rzeczy (S = A), przenosimy i porównujemy z drugą (na przykład S > B). Z S = A i S > B wynika A > B. To przechodniość w praktyce — i pierwszy krok do mierzenia.
Krok 1 · Zadanie
Szafa i wnęka
W sklepie stoi szafa. W domu jest wnęka, w której ma stanąć. Nie masz miarki — tylko kłębek sznurka i nożyczki.
Rozwiązanie
Odcinasz sznurek równy szerokości wnęki i porównujesz go w sklepie z szafą. Sznurek „przenosi” długość z jednego miejsca w drugie — to porównanie przez pośrednika.
Krok 2 · Przekształcenie
Dopasuj pośrednika
Paski A i B leżą w różnych miejscach i nie zaczynają się w jednym punkcie. Sznurek S możesz wydłużać i skracać, a jego kopia pojawia się przy obu paskach.
Ustaw sznurek S tak, żeby był równy paskowi A. Potem kliknij „Sprawdź” i odczytaj, co sznurek mówi o pasku B.
Rozwiązanie
Sznurek równy A jest dłuższy niż B. Skoro S = A i S > B, to A > B — choć paski nigdy nie stały obok siebie.
Krok 3 · Model
Co mówi pośrednik?
Sznurek S jest równy A i dłuższy niż B. Zapisz to: S = A, S > B.
Rozwiązanie
A > B. Skoro S = A, to S > B znaczy dokładnie A > B.
Krok 4 · Badanie modelu
Kiedy pośrednik coś mówi, a kiedy nie?
Tym razem sznurek równy A okazał się krótszy niż B.
Rozwiązanie
A < B: sznurek równy A nie sięga końca B.
Inny sznurek S jest dłuższy niż A i dłuższy niż B.
Rozwiązanie
Nic nie wynika. Sznurek dłuższy od obu pasków nie rozróżnia ich — tak jak w lekcja 1.2: z A < S i B < S nie wynika nic o A i B.
Jeszcze inny sznurek S jest krótszy niż A, ale dłuższy niż B.
Rozwiązanie
A > B, bo B < S i S < A — łańcuch daje B < A. Pośrednik nie musi być równy żadnej z rzeczy; wystarczy, że leży pomiędzy nimi.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Pośrednik — przodek liczby
Pośrednik (sznurek, patyk, kreska na framudze) pozwala porównać rzeczy, których nie da się zestawić. Działa dzięki przechodniości:
A = S i S > B, więc A > B · B < S i S < A, więc B < A
Sznurek ma jednak wadę: do każdego porównania trzeba ciąć nowy, a sam sznurek nie mówi, o ile rzeczy się różnią. Lepszy pomysł: wziąć jeden krótki wzorzec i liczyć, ile razy mieści się w każdej rzeczy. Tak powstaje jednostka i liczba — to temat następnej lekcji.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Odcinam sznurek równy szerokości drzwi, przenoszę go do kanapy i przykładam. Jeśli kanapa wystaje poza sznurek, nie zmieści się. Działa, bo sznurek jest równy szerokości drzwi, więc porównanie z kanapą jest porównaniem drzwi z kanapą.
Krok 6 · Seria zadań
Pośrednicy na co dzień
Na framudze drzwi jest kreska. Ania jest wyższa od kreski, a Bartek — niższy od niej. Ania i Bartek nigdy nie stali obok siebie.
Rozwiązanie
Ania. Kreska jest pośrednikiem: Bartek < kreska < Ania.
Stół T jest dłuższy od sznurka S, a sznurek S jest dłuższy od ławki L.
Rozwiązanie
T > L: łańcuch T > S > L.
Okno O jest tak samo szerokie jak kartka K, a kartka K jest węższa niż zasłona Z.
Rozwiązanie
Tak. O = K i K < Z, więc O < Z: zasłona jest szersza od okna.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Sznurek jest dłuższy i od stołu, i od ławki. Jan mówi: „Czyli stół i ławka są równe”. Ida mówi: „Z tego nic nie wynika o stole i ławce”.
Rozwiązanie
Rację ma Ida. Sznurek dłuższy od obu mebli nie rozróżnia ich długości.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania w losowej wersji. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejną, jeśli chcesz poćwiczyć.
Sznurek S jest równy szerokości szafy A i dłuższy niż szerokość wnęki B.
Rozwiązanie
Wynik: A > B — szafa się nie zmieści. Sznurek jest równy jednej szerokości albo leży pomiędzy nimi, więc przechodniość rozstrzyga porównanie.
Dopasuj sznurek S do paska A. Potem kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
Sznurek równy A porównuje się potem z B — tak działa pośrednik.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: gdy nie da się porównać bezpośrednio, porównujemy przez pośrednika — to przechodniość: A = S i S > B, więc A > B.
Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś