Skąd się biorą liczby? Mierzenie przez odkładanie jednostki
Sznurek z poprzedniej lekcji ma wadę: do każdego porównania trzeba ciąć nowy. Lepiej mieć jeden krótki wzorzec i liczyć, ile razy się mieści. Tak powstaje liczba.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Mierzenie to odkładanie jednostki wzdłuż wielkości — koniec jednej kopii przy początku następnej — i liczenie, ile razy się zmieści. Wynik zapisujemy jako A = 5E: „jednostka E mieści się w A pięć razy”. Dwie wielkości zmierzone tą samą jednostką można porównać przez porównanie liczb: 5E > 3E — i od razu wiadomo, o ile: o 2E.
Krok 1 · Zadanie
Dwa paski, jeden patyczek
Pasek A zmierzono patyczkiem E: patyczek zmieścił się wzdłuż paska 5 razy. Pasek B zmierzono tym samym patyczkiem: 3 razy. Paski leżą w różnych pokojach.
Rozwiązanie
A jest dłuższy: ten sam patyczek mieści się w nim 5 razy, a w B tylko 3 razy. Liczby wystarczą, bo jednostka jest wspólna.
Krok 2 · Przekształcenie
Zmierz, odkładając jednostkę
Odkładaj jednostkę E wzdłuż paska — koniec jednej kopii przy początku następnej — aż dojdziesz do przerywanej linii.
Zmierz pasek A jednostką E.
Rozwiązanie
A = 5E: jednostka E mieści się w pasku A pięć razy.
Zmierz pasek B tą samą jednostką E.
Rozwiązanie
B = 3E.
Krok 3 · Model
Liczby zamiast przykładania
Masz dwa wyniki: A = 5E i B = 3E. Same liczby mówią teraz więcej niż sznurek z poprzedniej lekcji.
O ile pasek A jest dłuższy od paska B?
Rozwiązanie
A − B = 5E − 3E = 2E. Pośrednik mówił tylko, który pasek jest dłuższy — jednostka mówi też, o ile.
Krok 4 · Badanie modelu
Kiedy liczby wystarczą, a kiedy nie?
Zmierz pasek C jednostką E.
Rozwiązanie
C to 4E i jeszcze kawałek — reszta krótsza niż E. Do zmierzenia reszty potrzeba mniejszej jednostki. Wrócisz do tego przy ułamkach w części 5.
Pasek K zmierzono patyczkiem E: K = 5E. Pasek L zmierzono innym patyczkiem F: L = 5F.
Rozwiązanie
Nie wiadomo. „5” znaczy co innego dla E i dla F. Porównywanie liczb ma sens tylko przy wspólnej jednostce — więcej o tym w lekcja 2.3.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Liczba jako wynik mierzenia
Mierzyć to odkładać jednostkę wzdłuż wielkości i liczyć, ile razy się zmieści. Wynik zapisujemy tak:
„Jednostka E mieści się w A pięć razy.” Liczba 5 opisuje relację A do E.
Porównanie: przy tej samej jednostce większa liczba oznacza większą wielkość: 5E > 3E.
Różnica: 5E − 3E = 2E — liczby mówią też, o ile.
Łączenie: pasek 5E przyłożony do paska 3E daje pasek 8E.
Liczby 1, 2, 3, … to po prostu zapis tego, ile razy odłożono jednostkę. Tak samo mierzymy objętość kubkami, czas minutami, masę odważnikami.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Bo liczba mówi, ile razy zmieściła się jednostka. Jeśli jednostki są różne, „5” w jednym pomiarze i „5” w drugim oznaczają różne długości. Dopiero przy wspólnej jednostce większa liczba znaczy dłuższy pasek.
Krok 6 · Seria zadań
Mierzenie różnych wielkości
Pokój ma 8 kroków długości, a korytarz 13 kroków (kroki tej samej osoby). O ile kroków korytarz jest dłuższy od pokoju?
Rozwiązanie
13 − 8 = 5 kroków.
Do wanny mieści się 40 wiader wody, a do beczki — 25 takich samych wiader. O ile wiader więcej mieści wanna?
Rozwiązanie
40 − 25 = 15 wiader. Jednostką objętości jest tu wiadro.
Pasek o długości 7E przykładamy koniec do początku z paskiem o długości 4E. Jaką długość ma nowy pasek?
Rozwiązanie
7E + 4E = 11E. Łączenie wielkości zmierzonych tą samą jednostką to dodawanie liczb.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Stół zmierzono dłońmi: 6 dłoni. Ławkę zmierzono łokciami: 5 łokci. Ola mówi: „Stół jest dłuższy, bo 6 > 5”. Janek mówi: „Tak nie da się porównać — to różne jednostki”.
Rozwiązanie
Rację ma Janek. 6 dłoni i 5 łokci to pomiary różnymi jednostkami — ławka może być nawet dłuższa, bo łokieć jest dłuższy od dłoni.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Pasek A = 9E, pasek B = 4E. O ile jednostek E pasek A jest dłuższy od B?
Rozwiązanie9E − 4E = 5E.
Zmierz pasek A jednostką E.
Rozwiązanie
Jednostka E mieści się w pasku A tyle razy, ile kopii odłożono do przerywanej linii.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: liczba to wynik odkładania jednostki — A = 5E znaczy „E mieści się w A pięć razy”. Wielkości zmierzone tą samą jednostką porównujemy, porównując liczby.
Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś