Czym właściwie jest liczba? Ta sama długość, różne wyniki pomiaru
„Stół ma 6”. Sześć czego? W tej lekcji zmierzysz jeden pasek trzema różnymi jednostkami i zobaczysz, co naprawdę opisuje liczba.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Liczba nie jest cechą przedmiotu. Mówi, ile razy jednostka mieści się w mierzonej wielkości. Ten sam stół może mieć 6 dłoni albo 4 łokcie — zależnie od tego, czym go zmierzono. Dlatego wynik pomiaru bez jednostki nic nie znaczy, a mniejsza jednostka daje większą liczbę.
Krok 1 · Zadanie
Kto się pomylił?
Ania i Bartek zmierzyli ten sam stół, nie mając miarki. Ania mówi: „Stół ma 6”. Bartek mówi: „Stół ma 4”.
Rozwiązanie
Nie da się tego rozstrzygnąć, nie wiedząc, czym mierzyli. Jeśli Ania mierzyła dłonią, a Bartek łokciem, oba wyniki mogą być poprawne: dłoń jest krótsza, więc mieści się wzdłuż stołu więcej razy. Zaraz sprawdzisz to na paskach.
Krok 2 · Przekształcenie
Zmierz jeden pasek trzema jednostkami
Poniżej jest pasek A i trzy jednostki: E, F i G. Odkładaj każdą jednostkę wzdłuż paska, aż dojdziesz do jego końca — przerywanej linii. Kolejne kopie są ponumerowane.
Zmierz pasek A każdą z trzech jednostek i zapisz wyniki.
Rozwiązanie
A = 4E = 6F = 3G. Jednostka E mieści się w pasku A 4 razy, F — 6 razy, a G — 3 razy.
Krok 3 · Model
Ten sam pasek, trzy liczby
Zapis A = 4E = 6F = 3G mówi jedno: pasek A to 4 jednostki E albo 6 jednostek F, albo 3 jednostki G. Pasek się nie zmienił — zmieniała się jednostka.
Pomiar pewnego paska trzema jednostkami dał: A = 4E = 6F = 3G. Nie patrząc na rysunek: która jednostka jest najkrótsza?
Rozwiązanie
F jest najkrótsza, bo zmieściła się najwięcej razy — 6. Przy tej samej wielkości mniejsza jednostka daje większą liczbę.
Uzupełnij zdanie: Im krótsza jednostka, tym liczba w wyniku pomiaru…
Rozwiązanie
…tym większa. Krótka jednostka mieści się w tej samej wielkości więcej razy. Liczba i długość jednostki zmieniają się w przeciwnych kierunkach.
Krok 4 · Badanie modelu
Co się stanie, gdy zmienisz jednostkę?
Pewna jednostka J mieści się w pasku dokładnie 4 razy. Ile razy zmieści się w nim jednostka dwa razy krótsza od J? Najpierw przewiduj — za chwilę to sprawdzisz.
Rozwiązanie
8 razy. Każda jednostka J to dokładnie dwie nowe, krótsze jednostki. Skoro J mieści się 4 razy, nowych jednostek zmieści się 2 · 4 = 8.
Pasek A ma teraz drobną podziałkę: 12 kratek. Zmieniaj długość jednostki J suwakiem i obserwuj, ile razy mieści się w pasku. Sprawdź dwa przypadki:
Rozwiązanie
Jednostka 6 kratek mieści się w A 2 razy, a jednostka 3 kratki — 4 razy. Jednostka dwa razy krótsza daje liczbę dwa razy większą. Twoje przewidywanie z poprzedniego zadania działa dla każdej jednostki.
Ustaw jednostkę J na 5 kratek. Co się dzieje?
Rozwiązanie
Jednostka 5 kratek mieści się w pasku 2 razy (to 10 kratek) i zostają 2 kratki — mniej niż cała jednostka. Żeby zmierzyć tę resztę, trzeba podzielić jednostkę na mniejsze części. Tak powstają ułamki — wrócisz do tego w części 5 kursu.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Co naprawdę opisuje liczba
Liczba nie opisuje paska ani stołu. Opisuje relację między mierzoną wielkością a jednostką: mówi, ile razy jednostka mieści się w wielkości.
Czytaj: „jednostka E mieści się w wielkości A dokładnie n razy”.
Z tego wynikają trzy rzeczy, które wrócą w całym kursie:
Wynik bez jednostki jest niepełny. „6” to jeszcze nie informacja — „6 dłoni” albo „6 metrów” już tak.
Mniejsza jednostka — większa liczba. Liczba i długość jednostki zmieniają się w przeciwnych kierunkach.
Zmiana jednostki zmienia liczbę, a nie wielkość. 2 metry, 200 centymetrów i 2000 milimetrów to ta sama długość.
Ta jedna idea wyjaśnia później ułamki (pomiar częścią jednostki), mnożenie (zmianę jednostki) i procenty (jednostkę równą setnej części całości).
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Liczba 6 mówi, że dłoń mieści się wzdłuż stołu 6 razy. Opisuje relację stołu do dłoni, a nie sam stół — inną jednostką wyszłaby inna liczba.
Krok 6 · Seria zadań
Ta sama idea, inne wielkości
Długość to tylko jeden przykład. Tak samo mierzy się objętość, czas i każdą inną wielkość.
Dzbanek mieści 8 kubków wody. Szklanka mieści tyle, co 2 kubki. Ile szklanek wody zmieści dzbanek?
Rozwiązanie
4 szklanki. Szklanka to 2 kubki, a 2 kubki mieszczą się w 8 kubkach 4 razy. Szklanka jest większą jednostką niż kubek, więc liczba wyszła mniejsza: 8 kubków = 4 szklanki.
Spotkanie trwa 90 minut. Ile to kwadransów? (Kwadrans to 15 minut.)
Rozwiązanie
6 kwadransów: 15 minut mieści się w 90 minutach 6 razy, bo 15 · 6 = 90.
Pasek B zmierzony jednostką E daje 5. Ile razy zmieści się w nim jednostka trzy razy krótsza od E?
Rozwiązanie
15 razy. Każda jednostka E to 3 nowe, krótsze jednostki, więc 5 jednostek E to 5 · 3 = 15 nowych.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ola zmierzyła swój pokój dwa razy: stopami i krokami. Wyszło 20 stóp albo 8 kroków. Ola mówi: „Moja stopa jest dłuższa od kroku, bo stóp wyszło więcej”. Kuba mówi: „Krok jest dłuższy, bo kroków wyszło mniej”.
Rozwiązanie
Kuba. Pokój jest ten sam, a stopa zmieściła się w nim więcej razy niż krok — więc stopa jest krótsza. Błąd Oli polega na odwróceniu zależności: im więcej razy jednostka się mieści, tym jest krótsza.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Pasek C zmierzony jednostką K daje 4. Ile razy zmieści się w nim jednostka 2 razy krótsza od K?
Rozwiązanie8 razy. Każde K to 2 nowe jednostki, a K mieści się w pasku 4 razy, więc nowych jednostek jest 4 · 2 = 8.
Pasek D ma długość 12 jednostek P. Jednostka R jest 3 razy dłuższa od P. Ile razy R mieści się w pasku D?
Rozwiązanie4 razy. R = 3·P, a pasek D = 12·P. Grupując jednostki P po 3, dostajesz 12 : 3 = 4. Dłuższa jednostka — mniejsza liczba.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: liczba opisuje relację wielkości do jednostki — dlatego mniejsza jednostka daje większą liczbę.
Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś