Strona główna / Matematyka od nowa / Część 2: Jednostka i liczba / Lekcja 2.3

Lekcja 2.3 · ok. 15 minut

Czym właściwie jest liczba? Ta sama długość, różne wyniki pomiaru

„Stół ma 6”. Sześć czego? W tej lekcji zmierzysz jeden pasek trzema różnymi jednostkami i zobaczysz, co naprawdę opisuje liczba.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Liczba nie jest cechą przedmiotu. Mówi, ile razy jednostka mieści się w mierzonej wielkości. Ten sam stół może mieć 6 dłoni albo 4 łokcie — zależnie od tego, czym go zmierzono. Dlatego wynik pomiaru bez jednostki nic nie znaczy, a mniejsza jednostka daje większą liczbę.

Krok 1 · Zadanie

Kto się pomylił?

Ania i Bartek zmierzyli ten sam stół, nie mając miarki. Ania mówi: „Stół ma 6”. Bartek mówi: „Stół ma 4”.

Rozwiązanie

Nie da się tego rozstrzygnąć, nie wiedząc, czym mierzyli. Jeśli Ania mierzyła dłonią, a Bartek łokciem, oba wyniki mogą być poprawne: dłoń jest krótsza, więc mieści się wzdłuż stołu więcej razy. Zaraz sprawdzisz to na paskach.

Krok 2 · Przekształcenie

Zmierz jeden pasek trzema jednostkami

Poniżej jest pasek A i trzy jednostki: E, F i G. Odkładaj każdą jednostkę wzdłuż paska, aż dojdziesz do jego końca — przerywanej linii. Kolejne kopie są ponumerowane.

Zmierz pasek A każdą z trzech jednostek i zapisz wyniki.

Rozwiązanie

A = 4E = 6F = 3G. Jednostka E mieści się w pasku A 4 razy, F — 6 razy, a G — 3 razy.

Krok 3 · Model

Ten sam pasek, trzy liczby

Zapis A = 4E = 6F = 3G mówi jedno: pasek A to 4 jednostki E albo 6 jednostek F, albo 3 jednostki G. Pasek się nie zmienił — zmieniała się jednostka.

Pomiar pewnego paska trzema jednostkami dał: A = 4E = 6F = 3G. Nie patrząc na rysunek: która jednostka jest najkrótsza?

Rozwiązanie

F jest najkrótsza, bo zmieściła się najwięcej razy — 6. Przy tej samej wielkości mniejsza jednostka daje większą liczbę.

Uzupełnij zdanie: Im krótsza jednostka, tym liczba w wyniku pomiaru…

Rozwiązanie

…tym większa. Krótka jednostka mieści się w tej samej wielkości więcej razy. Liczba i długość jednostki zmieniają się w przeciwnych kierunkach.

Krok 4 · Badanie modelu

Co się stanie, gdy zmienisz jednostkę?

Pewna jednostka J mieści się w pasku dokładnie 4 razy. Ile razy zmieści się w nim jednostka dwa razy krótsza od J? Najpierw przewiduj — za chwilę to sprawdzisz.

Rozwiązanie

8 razy. Każda jednostka J to dokładnie dwie nowe, krótsze jednostki. Skoro J mieści się 4 razy, nowych jednostek zmieści się 2 · 4 = 8.

Pasek A ma teraz drobną podziałkę: 12 kratek. Zmieniaj długość jednostki J suwakiem i obserwuj, ile razy mieści się w pasku. Sprawdź dwa przypadki:

Rozwiązanie

Jednostka 6 kratek mieści się w A 2 razy, a jednostka 3 kratki — 4 razy. Jednostka dwa razy krótsza daje liczbę dwa razy większą. Twoje przewidywanie z poprzedniego zadania działa dla każdej jednostki.

Ustaw jednostkę J na 5 kratek. Co się dzieje?

Rozwiązanie

Jednostka 5 kratek mieści się w pasku 2 razy (to 10 kratek) i zostają 2 kratki — mniej niż cała jednostka. Żeby zmierzyć tę resztę, trzeba podzielić jednostkę na mniejsze części. Tak powstają ułamki — wrócisz do tego w części 5 kursu.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Co naprawdę opisuje liczba

Liczba nie opisuje paska ani stołu. Opisuje relację między mierzoną wielkością a jednostką: mówi, ile razy jednostka mieści się w wielkości.

A=n·E

Czytaj: „jednostka E mieści się w wielkości A dokładnie n razy”.

Z tego wynikają trzy rzeczy, które wrócą w całym kursie:

Ta jedna idea wyjaśnia później ułamki (pomiar częścią jednostki), mnożenie (zmianę jednostki) i procenty (jednostkę równą setnej części całości).

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Liczba 6 mówi, że dłoń mieści się wzdłuż stołu 6 razy. Opisuje relację stołu do dłoni, a nie sam stół — inną jednostką wyszłaby inna liczba.

Krok 6 · Seria zadań

Ta sama idea, inne wielkości

Długość to tylko jeden przykład. Tak samo mierzy się objętość, czas i każdą inną wielkość.

Dzbanek mieści 8 kubków wody. Szklanka mieści tyle, co 2 kubki. Ile szklanek wody zmieści dzbanek?

Rozwiązanie

4 szklanki. Szklanka to 2 kubki, a 2 kubki mieszczą się w 8 kubkach 4 razy. Szklanka jest większą jednostką niż kubek, więc liczba wyszła mniejsza: 8 kubków = 4 szklanki.

Spotkanie trwa 90 minut. Ile to kwadransów? (Kwadrans to 15 minut.)

Rozwiązanie

6 kwadransów: 15 minut mieści się w 90 minutach 6 razy, bo 15 · 6 = 90.

Pasek B zmierzony jednostką E daje 5. Ile razy zmieści się w nim jednostka trzy razy krótsza od E?

Rozwiązanie

15 razy. Każda jednostka E to 3 nowe, krótsze jednostki, więc 5 jednostek E to 5 · 3 = 15 nowych.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ola zmierzyła swój pokój dwa razy: stopami i krokami. Wyszło 20 stóp albo 8 kroków. Ola mówi: „Moja stopa jest dłuższa od kroku, bo stóp wyszło więcej”. Kuba mówi: „Krok jest dłuższy, bo kroków wyszło mniej”.

Rozwiązanie

Kuba. Pokój jest ten sam, a stopa zmieściła się w nim więcej razy niż krok — więc stopa jest krótsza. Błąd Oli polega na odwróceniu zależności: im więcej razy jednostka się mieści, tym jest krótsza.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Pasek C zmierzony jednostką K daje 4. Ile razy zmieści się w nim jednostka 2 razy krótsza od K?

Rozwiązanie 8 razy. Każde K to 2 nowe jednostki, a K mieści się w pasku 4 razy, więc nowych jednostek jest 4 · 2 = 8.

Pasek D ma długość 12 jednostek P. Jednostka R jest 3 razy dłuższa od P. Ile razy R mieści się w pasku D?

Rozwiązanie 4 razy. R = 3·P, a pasek D = 12·P. Grupując jednostki P po 3, dostajesz 12 : 3 = 4. Dłuższa jednostka — mniejsza liczba.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (2.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.