Dlaczego dodawanie pisemne działa? „Jeden dalej” to wymiana jednostek
„Piszę 5, jeden dalej” — wszyscy to znają, mało kto wie, co to znaczy. To po prostu wymiana: dziesięć jedności zamieniasz na jedną dziesiątkę.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Dodając 47 + 38, łączysz jedności z jednościami (7 + 8 = 15) i dziesiątki z dziesiątkami (4 + 3 = 7). 15 jedności to za dużo na jedną cyfrę, więc 10 z nich wymieniasz na 1 dziesiątkę: zostaje 5 jedności i 8 dziesiątek — wynik 85. „Jeden dalej” to właśnie ta wymiana.
Krok 1 · Zadanie
Łączymy jednostki
Dodajemy 47 + 38. Najpierw połącz jednostki tego samego rodzaju, jeszcze bez żadnych wymian.
Rozwiązanie
15 jedności i 7 dziesiątek. Jedności jest za dużo, żeby zapisać je jedną cyfrą — trzeba wymienić.
Krok 2 · Przekształcenie
Wymiana na klockach
Klocki pokazują 15 jedności i 7 dziesiątek — wynik połączenia 47 i 38.
Wymieniaj tak, żeby zapis cyframi stał się możliwy. Potem kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
Po wymianie: 8 dziesiątek i 5 jedności, czyli 85.
Krok 3 · Model
Co znaczy „jeden dalej”?
W słupku: 7 + 8 = 15, „piszę 5, jeden dalej”, potem 4 + 3 + 1 = 8. Wynik 85.
Rozwiązanie
Jedynka to dziesiątka powstała z dziesięciu jedności. Dlatego dodaje się ją do dziesiątek, a w jednościach zostaje 5.
Krok 4 · Badanie modelu
Gdy wymian jest więcej
Dodajemy 86 + 57. Po połączeniu: 13 jedności i 13 dziesiątek. Wymieniaj, aż zapis będzie możliwy.
Rozwiązanie
13 jedności → 1 dziesiątka i 3 jedności. 14 dziesiątek → 1 setka i 4 dziesiątki. Wynik: 143.
Czy dodawanie pisemne można zacząć od dziesiątek zamiast od jedności?
Rozwiązanie
Można, ale wymiana jedności może zmienić dziesiątki. Zaczynając od jedności, wymianę robi się od razu i niczego nie trzeba poprawiać — dlatego tak się uczy.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Słupek to klocki zapisane cyframi
Łączysz jednostki tego samego rzędu: jedności z jednościami, dziesiątki z dziesiątkami.
Jeśli w którymś rzędzie jest 10 lub więcej, wymieniasz 10 jednostek na 1 wyższego rzędu — to jest „jeden dalej”.
Zaczynasz od najniższego rzędu, żeby wymiany spływały w górę i nic nie trzeba było poprawiać.
Ta sama metoda działa w każdym systemie pozycyjnym — w piątkowym wymienia się co 5, w dwójkowym co 2.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
7 + 8 daje 15 jedności. Dziesięć z nich zamieniam na jedną dziesiątkę i dokładam do pozostałych dziesiątek, a w jednościach zostaje 5. „Jeden dalej” to ta dziesiątka.
W systemie piątkowym dodajemy jedności: 3 + 4. Ile to piątek i ile jedności?
Rozwiązanie
7 jedności = 1 piątka i 2 jedności, czyli piątkowo „12”. Ta sama wymiana co w dziesiątkowym, tylko co 5.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
38 + 45. Zuza: „8 + 5 = 13, 3 + 4 = 7, więc wynik to 713”. Michał: „13 jedności to 1 dziesiątka i 3 jedności, więc wynik to 83”.
Rozwiązanie
Rację ma Michał. Zuza zapisała 13 jedności w całości, zamiast wymienić 10 z nich na dziesiątkę — i wyszedł wynik prawie dziesięć razy za duży.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Policz 39 + 46.
Rozwiązanie39 + 46 = 85.
Dodajemy 28 + 35. Klocki pokazują połączone jedności i dziesiątki. Wymieniaj, aż zapis będzie możliwy.
Rozwiązanie
Setki: 0, dziesiątki: 6, jedności: 3.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: w dodawaniu pisemnym łączysz jednostki tego samego rzędu, a „jeden dalej” to wymiana dziesięciu jednostek na jedną wyższego rzędu.
Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (3.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś