Strona główna / Matematyka od nowa / Część 3: Jednostki jednostek / Lekcja 3.4

Lekcja 3.4 · ok. 13 minut

Dlaczego dodawanie pisemne działa? „Jeden dalej” to wymiana jednostek

„Piszę 5, jeden dalej” — wszyscy to znają, mało kto wie, co to znaczy. To po prostu wymiana: dziesięć jedności zamieniasz na jedną dziesiątkę.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Dodając 47 + 38, łączysz jedności z jednościami (7 + 8 = 15) i dziesiątki z dziesiątkami (4 + 3 = 7). 15 jedności to za dużo na jedną cyfrę, więc 10 z nich wymieniasz na 1 dziesiątkę: zostaje 5 jedności i 8 dziesiątek — wynik 85. „Jeden dalej” to właśnie ta wymiana.

Krok 1 · Zadanie

Łączymy jednostki

Dodajemy 47 + 38. Najpierw połącz jednostki tego samego rodzaju, jeszcze bez żadnych wymian.

Rozwiązanie

15 jedności i 7 dziesiątek. Jedności jest za dużo, żeby zapisać je jedną cyfrą — trzeba wymienić.

Krok 2 · Przekształcenie

Wymiana na klockach

Klocki pokazują 15 jedności i 7 dziesiątek — wynik połączenia 47 i 38.

Wymieniaj tak, żeby zapis cyframi stał się możliwy. Potem kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Po wymianie: 8 dziesiątek i 5 jedności, czyli 85.

Krok 3 · Model

Co znaczy „jeden dalej”?

W słupku: 7 + 8 = 15, „piszę 5, jeden dalej”, potem 4 + 3 + 1 = 8. Wynik 85.

Rozwiązanie

Jedynka to dziesiątka powstała z dziesięciu jedności. Dlatego dodaje się ją do dziesiątek, a w jednościach zostaje 5.

Krok 4 · Badanie modelu

Gdy wymian jest więcej

Dodajemy 86 + 57. Po połączeniu: 13 jedności i 13 dziesiątek. Wymieniaj, aż zapis będzie możliwy.

Rozwiązanie

13 jedności → 1 dziesiątka i 3 jedności. 14 dziesiątek → 1 setka i 4 dziesiątki. Wynik: 143.

Czy dodawanie pisemne można zacząć od dziesiątek zamiast od jedności?

Rozwiązanie

Można, ale wymiana jedności może zmienić dziesiątki. Zaczynając od jedności, wymianę robi się od razu i niczego nie trzeba poprawiać — dlatego tak się uczy.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Słupek to klocki zapisane cyframi

  1. Łączysz jednostki tego samego rzędu: jedności z jednościami, dziesiątki z dziesiątkami.
  2. Jeśli w którymś rzędzie jest 10 lub więcej, wymieniasz 10 jednostek na 1 wyższego rzędu — to jest „jeden dalej”.
  3. Zaczynasz od najniższego rzędu, żeby wymiany spływały w górę i nic nie trzeba było poprawiać.

Ta sama metoda działa w każdym systemie pozycyjnym — w piątkowym wymienia się co 5, w dwójkowym co 2.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

7 + 8 daje 15 jedności. Dziesięć z nich zamieniam na jedną dziesiątkę i dokładam do pozostałych dziesiątek, a w jednościach zostaje 5. „Jeden dalej” to ta dziesiątka.

Krok 6 · Seria zadań

Dodawanie z wymianą

Policz 56 + 27.

Rozwiązanie

6 + 7 = 13 → 3 jedności i 1 dziesiątka dalej. 5 + 2 + 1 = 8 dziesiątek. Wynik 83.

Policz 168 + 254.

Rozwiązanie

Jedności: 12 → 2, dziesiątka dalej. Dziesiątki: 6 + 5 + 1 = 12 → 2, setka dalej. Setki: 1 + 2 + 1 = 4. Wynik 422.

W systemie piątkowym dodajemy jedności: 3 + 4. Ile to piątek i ile jedności?

Rozwiązanie

7 jedności = 1 piątka i 2 jedności, czyli piątkowo „12”. Ta sama wymiana co w dziesiątkowym, tylko co 5.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

38 + 45. Zuza: „8 + 5 = 13, 3 + 4 = 7, więc wynik to 713”. Michał: „13 jedności to 1 dziesiątka i 3 jedności, więc wynik to 83”.

Rozwiązanie

Rację ma Michał. Zuza zapisała 13 jedności w całości, zamiast wymienić 10 z nich na dziesiątkę — i wyszedł wynik prawie dziesięć razy za duży.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Policz 39 + 46.

Rozwiązanie 39 + 46 = 85.

Dodajemy 28 + 35. Klocki pokazują połączone jedności i dziesiątki. Wymieniaj, aż zapis będzie możliwy.

Rozwiązanie

Setki: 0, dziesiątki: 6, jedności: 3.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (3.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (3.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.