Strona główna / Matematyka od nowa / Część 3: Jednostki jednostek / Lekcja 3.3

Lekcja 3.3 · ok. 15 minut

System dwójkowy i dziesiątkowy: jak komputery i ludzie zapisują liczby

System dziesiątkowy to piątkowy z poprzedniej lekcji, tylko wymiana następuje co 10. A dwójkowy — co 2. Ta sama idea, inne liczby.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

W systemie dziesiątkowym 10 jedności to 1 dziesiątka, a 10 dziesiątek — 1 setka. W dwójkowym 2 jedności to 1 dwójka, 2 dwójki — 1 czwórka, 2 czwórki — 1 ósemka. Liczba 13 to 8 + 4 + 1, więc dwójkowo zapisujemy ją jako 1101. Każda pozycja to jednostka „podstawa razy” większa od poprzedniej.

Krok 1 · Zadanie

Ile dziesiątek ma 247?

Ile wszystkich dziesiątek mieści się w liczbie 247? (Nie pytamy o cyfrę dziesiątek, tylko o to, ile pełnych dziesiątek da się z niej ułożyć.)

Rozwiązanie

24 dziesiątki: 2 setki to 20 dziesiątek i jeszcze 4. Cyfra dziesiątek (4) mówi tylko, ile dziesiątek nie weszło w setki.

Krok 2 · Przekształcenie

Wymiana co 10

Te same klocki co w lekcji o systemie piątkowym, ale tym razem 10 klocków wymienia się na 1 wyższy.

Masz 2 dziesiątki i 34 jedności. Wymieniaj tak, żeby zapis cyframi stał się możliwy. Potem kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

2 dziesiątki i 34 jedności to 5 dziesiątek i 4 jedności, czyli 54.

Krok 3 · Model

Wymiana co 2

W systemie dwójkowym wymiana następuje już przy dwóch klockach. Rzędy to: jedności, dwójki, czwórki, ósemki — każdy dwa razy większy od poprzedniego.

Masz 13 pojedynczych klocków. Wymieniaj co 2, aż w żadnej kolumnie nie będzie 2 lub więcej klocków.

Rozwiązanie

Zostaje: 1 ósemka, 1 czwórka, 0 dwójek, 1 jedność. 13 = 8 + 4 + 1, czyli dwójkowo 1101.

Ile to jest: dwójkowy zapis 10110?

Rozwiązanie

10110 (dwójkowo) = 16 + 4 + 2 = 22.

Krok 4 · Badanie modelu

Co robi zero na końcu?

W systemie dwójkowym używa się tylko cyfr 0 i 1.

Rozwiązanie

Po wymianach co 2 w każdej kolumnie zostaje 0 albo 1 klocek. Dlatego dwójkowy wystarcza dwóm cyfrom — tak jak dziesiątkowy dziesięciu.

Do dwójkowego zapisu 101 (czyli 5) dopisujemy zero na końcu: 1010.

Rozwiązanie

1010 = 8 + 2 = 10, czyli dwa razy więcej niż 5. Zero na końcu przesuwa cyfry o miejsce w lewo, a każde miejsce jest 2 razy więcej warte.

A w systemie dziesiątkowym? Do liczby 47 dopisujemy zero na końcu i dostajemy 470. Ile razy wzrosła liczba?

Rozwiązanie

10 razy. Dopisanie zera mnoży przez podstawę systemu: w dwójkowym przez 2, w dziesiątkowym przez 10.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Jedna idea, różne podstawy

System4. miejsce3.2.1. (od prawej)
dwójkowy8421
piątkowy1252551
dziesiątkowy1000100101

Wszystkie systemy pozycyjne działają tak samo: jednostki zbiera się w grupy po podstawę i wymienia na jednostkę wyższego rzędu. Cyfra mówi, ile jednostek danego rzędu zostało. Zero trzyma miejsce — bez niego 101 i 11 byłyby nie do odróżnienia.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Różnią się podstawą: w dwójkowym wymienia się co 2 jednostki, w dziesiątkowym co 10. Wspólna jest idea: cyfra mówi, ile jednostek danego rzędu zostało, a każde miejsce jest „podstawa razy” więcej warte od poprzedniego.

Krok 6 · Seria zadań

Przeliczanie

Zapisz liczbę 9 w systemie dwójkowym.

Rozwiązanie

9 = 8 + 1, czyli dwójkowo 1001 (ósemka, zero czwórek, zero dwójek, jedność).

Ile to jest: dwójkowy zapis 111?

Rozwiązanie

111 (dwójkowo) = 4 + 2 + 1 = 7.

Ile wszystkich setek mieści się w liczbie 3842?

Rozwiązanie

38 setek: 3 tysiące to 30 setek i jeszcze 8.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Basia: „Dwójkowe 100 to sto”. Wit: „Dwójkowe 100 to cztery: jedna czwórka, zero dwójek, zero jedności”.

Rozwiązanie

Rację ma Wit: 100 (dwójkowo) = 1 · 4 = 4.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Ile to jest: dwójkowy zapis 1010?

Rozwiązanie

Dwójkowe 1010 to 10.

Masz 6 pojedynczych klocków. Wymieniaj co 2, aż powstanie zapis dwójkowy.

Rozwiązanie

Ósemki: 0, czwórki: 1, dwójki: 1, jedności: 0.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (3.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (3.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.