System dwójkowy i dziesiątkowy: jak komputery i ludzie zapisują liczby
System dziesiątkowy to piątkowy z poprzedniej lekcji, tylko wymiana następuje co 10. A dwójkowy — co 2. Ta sama idea, inne liczby.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
W systemie dziesiątkowym 10 jedności to 1 dziesiątka, a 10 dziesiątek — 1 setka. W dwójkowym 2 jedności to 1 dwójka, 2 dwójki — 1 czwórka, 2 czwórki — 1 ósemka. Liczba 13 to 8 + 4 + 1, więc dwójkowo zapisujemy ją jako 1101. Każda pozycja to jednostka „podstawa razy” większa od poprzedniej.
Krok 1 · Zadanie
Ile dziesiątek ma 247?
Ile wszystkich dziesiątek mieści się w liczbie 247? (Nie pytamy o cyfrę dziesiątek, tylko o to, ile pełnych dziesiątek da się z niej ułożyć.)
Rozwiązanie
24 dziesiątki: 2 setki to 20 dziesiątek i jeszcze 4. Cyfra dziesiątek (4) mówi tylko, ile dziesiątek nie weszło w setki.
Krok 2 · Przekształcenie
Wymiana co 10
Te same klocki co w lekcji o systemie piątkowym, ale tym razem 10 klocków wymienia się na 1 wyższy.
Masz 2 dziesiątki i 34 jedności. Wymieniaj tak, żeby zapis cyframi stał się możliwy. Potem kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
2 dziesiątki i 34 jedności to 5 dziesiątek i 4 jedności, czyli 54.
Krok 3 · Model
Wymiana co 2
W systemie dwójkowym wymiana następuje już przy dwóch klockach. Rzędy to: jedności, dwójki, czwórki, ósemki — każdy dwa razy większy od poprzedniego.
Masz 13 pojedynczych klocków. Wymieniaj co 2, aż w żadnej kolumnie nie będzie 2 lub więcej klocków.
Po wymianach co 2 w każdej kolumnie zostaje 0 albo 1 klocek. Dlatego dwójkowy wystarcza dwóm cyfrom — tak jak dziesiątkowy dziesięciu.
Do dwójkowego zapisu 101 (czyli 5) dopisujemy zero na końcu: 1010.
Rozwiązanie
1010 = 8 + 2 = 10, czyli dwa razy więcej niż 5. Zero na końcu przesuwa cyfry o miejsce w lewo, a każde miejsce jest 2 razy więcej warte.
A w systemie dziesiątkowym? Do liczby 47 dopisujemy zero na końcu i dostajemy 470. Ile razy wzrosła liczba?
Rozwiązanie
10 razy. Dopisanie zera mnoży przez podstawę systemu: w dwójkowym przez 2, w dziesiątkowym przez 10.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Jedna idea, różne podstawy
System
4. miejsce
3.
2.
1. (od prawej)
dwójkowy
8
4
2
1
piątkowy
125
25
5
1
dziesiątkowy
1000
100
10
1
Wszystkie systemy pozycyjne działają tak samo: jednostki zbiera się w grupy po podstawę i wymienia na jednostkę wyższego rzędu. Cyfra mówi, ile jednostek danego rzędu zostało. Zero trzyma miejsce — bez niego 101 i 11 byłyby nie do odróżnienia.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Różnią się podstawą: w dwójkowym wymienia się co 2 jednostki, w dziesiątkowym co 10. Wspólna jest idea: cyfra mówi, ile jednostek danego rzędu zostało, a każde miejsce jest „podstawa razy” więcej warte od poprzedniego.
Krok 6 · Seria zadań
Przeliczanie
Zapisz liczbę 9 w systemie dwójkowym.
Rozwiązanie
9 = 8 + 1, czyli dwójkowo 1001 (ósemka, zero czwórek, zero dwójek, jedność).
Ile to jest: dwójkowy zapis 111?
Rozwiązanie
111 (dwójkowo) = 4 + 2 + 1 = 7.
Ile wszystkich setek mieści się w liczbie 3842?
Rozwiązanie
38 setek: 3 tysiące to 30 setek i jeszcze 8.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Basia: „Dwójkowe 100 to sto”. Wit: „Dwójkowe 100 to cztery: jedna czwórka, zero dwójek, zero jedności”.
Rozwiązanie
Rację ma Wit: 100 (dwójkowo) = 1 · 4 = 4.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Ile to jest: dwójkowy zapis 1010?
Rozwiązanie
Dwójkowe 1010 to 10.
Masz 6 pojedynczych klocków. Wymieniaj co 2, aż powstanie zapis dwójkowy.
Rozwiązanie
Ósemki: 0, czwórki: 1, dwójki: 1, jedności: 0.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: system dziesiątkowy i dwójkowy działają tak samo — różni je tylko to, co ile jednostek wymienia się na wyższą. Zero trzyma miejsce.
Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (3.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś