Strona główna / Matematyka od nowa / Część 17: Statystyka / Lekcja 17.2

Lekcja 17.2 · ok. 14 minut · matura podstawowa

Kiedy średnia kłamie, a mediana mówi prawdę?

„Średnia pensja w naszej firmie: 7 tysięcy złotych” — a pięć z sześciu osób zarabia najwyżej 5 tysięcy. Średnia jest policzona dobrze, tylko jedna bardzo duża liczba ciągnie ją w górę. Mediana tak łatwo się nie daje.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz) Mediana (Me) to środkowa wartość danych uporządkowanych rosnąco: przy nieparzystej liczbie danych — ta w środku, przy parzystej — średnia dwóch środkowych. Co najmniej połowa danych jest nie większa od mediany i co najmniej połowa — nie mniejsza. Mediana zależy tylko od kolejności, więc jedna skrajna wartość prawie jej nie zmienia, a średnią — bardzo. Dominanta to wartość występująca najczęściej (może jej nie być albo może być kilka). Z diagramu częstości odczytuje się liczebności; średnia to wtedy średnia ważona, a medianę znajduje się, licząc dane po kolei od najmniejszych. Centyl: wynik na k-tym centylu jest nie mniejszy niż k% wszystkich wyników (mediana to 50. centyl).

Krok 1 · Zadanie

Średnia pensja

W firmie pracuje 6 osób: cztery zarabiają po 4 tys. zł, jedna 5 tys. zł, a szef 21 tys. zł. Firma ogłasza: „Średnia pensja u nas to 7 tys. zł”.

Czy osoba, która dostanie tu pracę, może się spodziewać pensji około 7 tys. zł?

Rozwiązanie

Średnia: 42 / 6 = 7 tys. zł, ale pięć z sześciu pensji to 4 lub 5 tys. zł. Mediana (środek danych 4, 4, 4, 4, 5, 21) wynosi 4 tys. zł.

Krok 2 · Przekształcenie

Średnia a mediana

Pod osią: średnia x̄ (złota) i mediana Me (turkusowa) — środek danych ustawionych od najmniejszej. Suwak zmienia pensję szefa.

Zmieniaj pensję szefa.

Podsumowanie

Dane uporządkowane: 4, 4, 4, 4, 5, s (s ≥ 5). Dwie środkowe to 4 i 4, więc Me = 4 bez względu na s. Średnia (21 + s) / 6 rośnie razem z s.

Krok 3 · Model

Mediana i dominanta

Dane: 7, 2, 9, 4, 4, 10. Oblicz medianę i podaj dominantę.

Rozwiązanie

Uporządkowane: 2, 4, 4, 7, 9, 10. Me = (4 + 7) / 2 = 5,5. Dominanta: 4 (występuje dwa razy).

Krok 4 · Badanie modelu

Diagram ocen

Każda kropka to jeden uczeń, kropki ustawione są nad oceną. Suwak zmienia, ile osób dostało trójkę. Dominanta jest wyróżniona.

Zmieniaj liczbę trójek.

Podsumowanie

Liczebności narastająco: 2, 5, 5 + a, 11 + a, … Mediana to ocena, na której wypada środek (n/2).

Oceny w grupie: 2 — 3 osoby, 3 — 5 osób, 4 — 8 osób, 5 — 4 osoby. Oblicz medianę i średnią ocen.

Rozwiązanie

Me = 4 (10. i 11. ocena to czwórki). x̄ = (2 · 3 + 3 · 5 + 4 · 8 + 5 · 4) / 20 = 73 / 20 = 3,65.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Mediana dzieli na pół

Mediana dzieli uporządkowane dane na dwie równe części: połowa leży nie wyżej, połowa nie niżej. Liczy się więc tylko kolejność. Podobnie działa skala centylowa: wynik na 90. centylu jest nie mniejszy niż 90% wyników, a mediana to 50. centyl. Suwak przesuwa jedną z siedmiu wartości.

Przesuwaj wartość x.

Podsumowanie

Mediana siedmiu danych to czwarta w kolejności. Gdy x jest mały, czwarta jest 5, gdy duży — 6.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Medianę lepiej podać, gdy w danych są nieliczne bardzo duże albo bardzo małe wartości, które ciągną średnią w swoją stronę. Na przykład przy pensjach: jedna bardzo wysoka pensja podnosi średnią ponad pensje prawie wszystkich pracowników, a mediana pokazuje pensję osoby ze środka.

Krok 6 · Seria zadań

Mediana i diagramy w zadaniach

Dane uporządkowane rosnąco: 1, 3, x, 8. Ich mediana jest równa 5. Oblicz x.

Rozwiązanie

3 + x = 10, x = 7.

Egzamin pisało 200 osób. Wynik Oli jest na 80. centylu. Ile osób miało wynik nie wyższy niż Ola?

Rozwiązanie

0,8 · 200 = 160 osób.

W ankiecie o liczbę rodzeństwa: 0 — 6 osób, 1 — 10 osób, 2 — 7 osób, 3 — 2 osoby. Podaj dominantę i medianę liczby rodzeństwa.

Rozwiązanie

Dominanta 1 (10 osób). Mediana: 13. osoba z 25 — wartość 1.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Pensje w firmie: 4, 4, 4, 4, 5 i 21 tys. zł. Ala: „Typową pensję lepiej opisuje mediana — 4 tys. zł”. Bob: „Lepiej średnia — 7 tys. zł, bo uwzględnia wszystkich”.

Rozwiązanie

Rację ma Ala: przy jednej skrajnie wysokiej wartości mediana lepiej opisuje typową pensję.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Mediana danych: 3, 8, 1, 6, 5, 9 jest równa

Rozwiązanie

Me = (5 + 6) / 2 = 5,5. Odpowiedź A.

Na diagramie przedstawiono wyniki testu: 0 pkt — 2 osoby, 1 pkt — 5 osób, 2 pkt — 8 osób, 3 pkt — 5 osób. Mediana liczby punktów jest równa

Rozwiązanie

20 wyników, 10. i 11. to 2 pkt (osoby od 8. do 15.). Me = 2. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz medianę danych: 4, 9, 1, 7, 3, 8.

Rozwiązanie

Me = 5,5.

Ocenę 3 otrzymało 3 osób, ocenę 4 — 5 osób, a ocenę 5 — 2 osoby. Oblicz średnią ocen.

Rozwiązanie

x̄ = 3,9.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (17.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (17.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.