Strona główna / Matematyka od nowa / Część 17: Statystyka / Lekcja 17.1

Lekcja 17.1 · ok. 14 minut · matura podstawowa

Co naprawdę mówi średnia?

Pięć osób zebrało jabłka, każda inną ilość, i chcą się podzielić po równo. Ile dostanie każda? To jest właśnie średnia: poziom, do którego wszystko się wyrównuje, gdy nadwyżki oddamy tym, którym brakuje.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz) Średnia arytmetyczna x̄ = (x₁ + x₂ + … + xₙ) / n to wartość, którą miałby każdy, gdyby wszystko podzielić po równo: suma się nie zmienia, więc n · x̄ = suma danych. Nadwyżki ponad średnią są dokładnie równe brakom do niej (suma odchyleń xᵢ − x̄ wynosi 0). Średnia ważona (w₁x₁ + w₂x₂ + … ) / (w₁ + w₂ + …) liczy każdą wartość tyle razy, ile wynosi jej waga — np. sprawdzian z wagą 3 jak trzy oceny. Średnia całej grupy złożonej z części to średnia ważona średnich części, z wagami równymi liczebnościom; zwykła średnia średnich wychodzi tylko przy równych częściach.

Krok 1 · Zadanie

Jabłka po równo

Pięć osób (A, B, C, D, E) zebrało kolejno 3, 7, 4, 8 i 3 kg jabłek. Chcą podzielić wszystkie jabłka po równo.

Ile kilogramów dostanie każda osoba?

Rozwiązanie

Suma 25 kg, podział na 5 osób: 25 / 5 = 5 kg.

Krok 2 · Przekształcenie

Nadwyżki wypełniają braki

Linia przerywana to średnia. Złote części słupków (nadwyżki ponad średnią) dokładnie wypełniają obrysowane braki. Suwak zmienia zbiór osoby E.

Zmieniaj zbiór osoby E.

Podsumowanie

x̄ = suma / n. Suma odchyleń od średniej (nadwyżki ze znakiem +, braki ze znakiem −) zawsze wynosi 0.

Krok 3 · Model

Średnia i suma

Średnia czterech liczb jest równa 6. Trzy z nich to 4, 5 i 9. Jaka jest czwarta?

Rozwiązanie

Suma = 4 · 6 = 24, czwarta liczba: 24 − 18 = 6.

Oceny ucznia: 5, 4, 4, 3, 5, 6. Oblicz średnią.

Rozwiązanie

x̄ = 27 / 6 = 4,5.

Krok 4 · Badanie modelu

Oceny z wagami

Oceny: 2 ze sprawdzianu (waga w), 5 z kartkówki i 6 za aktywność (wagi 1). Szerokość słupka to waga (w dole słupka: w = …) — sprawdzian z wagą 3 liczy się jak trzy dwójki.

Zmieniaj wagę sprawdzianu.

Podsumowanie

x̄ = (w · 2 + 5 + 6) / (w + 2). Im większa waga oceny, tym bliżej niej leży średnia.

Uczeń ma ocenę 4 z wagą 3, ocenę 5 z wagą 2 i ocenę 2 z wagą 1. Oblicz średnią ważoną.

Rozwiązanie

x̄ = (12 + 10 + 2) / 6 = 24 / 6 = 4.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Średnia dwóch klas

Klasa A ma średnią 4, klasa B — 3. Jaka jest średnia wszystkich uczniów? Suma ocen całości to a · 4 + b · 3, a uczniów jest a + b — to średnia ważona średnich klas, z wagami równymi liczbom uczniów. Szerokość słupka to liczba uczniów.

Zmieniaj liczebności klas.

Podsumowanie

x̄ = (a · 4 + b · 3) / (a + b) — zależy od liczebności klas, nie tylko od ich średnich.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Średnia wszystkich uczniów to suma wszystkich ocen podzielona przez liczbę wszystkich uczniów. Klasa liczniejsza wnosi więcej ocen do tej sumy, więc całość jest bliżej jej średniej. Wynik 3,5 wychodzi tylko wtedy, gdy obie klasy są równoliczne — wtedy obie średnie mają tę samą wagę.

Krok 6 · Seria zadań

Średnie w zadaniach

Średnia wieku pięciu osób wynosi 30 lat. Dołącza do nich osoba w wieku 42 lat. Jaka jest teraz średnia wieku?

Rozwiązanie

(150 + 42) / 6 = 192 / 6 = 32 lata.

Średnia z czterech sprawdzianów wynosi 3,5. Jaką ocenę trzeba dostać z piątego, żeby średnia z pięciu wynosiła 4?

Rozwiązanie

20 − 14 = 6.

Kupiono 3 kg jabłek po 4 zł i 2 kg gruszek po 6,50 zł. Jaka jest średnia cena kilograma owoców?

Rozwiązanie

(12 + 13) / 5 = 25 / 5 = 5 zł.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

W klasie A (20 osób) średnia ze sprawdzianu wynosi 4, w klasie B (30 osób) — 3,5. Ala: „Średnia obu klas razem to (4 + 3,5) / 2 = 3,75”. Bob: „To 3,7”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: (20 · 4 + 30 · 3,5) / 50 = 185 / 50 = 3,7.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Średnia arytmetyczna liczb 3, 5, x, 9, 2 jest równa 5. Wtedy

Rozwiązanie

19 + x = 25, x = 6. Odpowiedź A.

Uczeń otrzymał ocenę 3 z wagą 2, ocenę 4 z wagą 3 i ocenę 5 z wagą 5. Średnia ważona tych ocen jest równa

Rozwiązanie

(6 + 12 + 25) / 10 = 4,3. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz średnią arytmetyczną liczb: 2, 4, 6, 8, 10.

Rozwiązanie

x̄ = 6.

Średnia arytmetyczna liczb 4, 5, 9 i x jest równa 6. Oblicz x.

Rozwiązanie

x = 6.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (17.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (17.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.