Pięć osób zebrało jabłka, każda inną ilość, i chcą się podzielić po równo. Ile dostanie każda? To jest właśnie średnia: poziom, do którego wszystko się wyrównuje, gdy nadwyżki oddamy tym, którym brakuje.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)Średnia arytmetyczna x̄ = (x₁ + x₂ + … + xₙ) / n to wartość, którą miałby każdy, gdyby wszystko podzielić po równo: suma się nie zmienia, więc n · x̄ = suma danych. Nadwyżki ponad średnią są dokładnie równe brakom do niej (suma odchyleń xᵢ − x̄ wynosi 0). Średnia ważona (w₁x₁ + w₂x₂ + … ) / (w₁ + w₂ + …) liczy każdą wartość tyle razy, ile wynosi jej waga — np. sprawdzian z wagą 3 jak trzy oceny. Średnia całej grupy złożonej z części to średnia ważona średnich części, z wagami równymi liczebnościom; zwykła średnia średnich wychodzi tylko przy równych częściach.
Krok 1 · Zadanie
Jabłka po równo
Pięć osób (A, B, C, D, E) zebrało kolejno 3, 7, 4, 8 i 3 kg jabłek. Chcą podzielić wszystkie jabłka po równo.
Ile kilogramów dostanie każda osoba?
Rozwiązanie
Suma 25 kg, podział na 5 osób: 25 / 5 = 5 kg.
Krok 2 · Przekształcenie
Nadwyżki wypełniają braki
Linia przerywana to średnia. Złote części słupków (nadwyżki ponad średnią) dokładnie wypełniają obrysowane braki. Suwak zmienia zbiór osoby E.
Zmieniaj zbiór osoby E.
Podsumowanie
x̄ = suma / n. Suma odchyleń od średniej (nadwyżki ze znakiem +, braki ze znakiem −) zawsze wynosi 0.
Średnia czterech liczb jest równa 6. Trzy z nich to 4, 5 i 9. Jaka jest czwarta?
Rozwiązanie
Suma = 4 · 6 = 24, czwarta liczba: 24 − 18 = 6.
Oceny ucznia: 5, 4, 4, 3, 5, 6. Oblicz średnią.
Rozwiązanie
x̄ = 27 / 6 = 4,5.
Krok 4 · Badanie modelu
Oceny z wagami
Oceny: 2 ze sprawdzianu (waga w), 5 z kartkówki i 6 za aktywność (wagi 1). Szerokość słupka to waga (w dole słupka: w = …) — sprawdzian z wagą 3 liczy się jak trzy dwójki.
Zmieniaj wagę sprawdzianu.
Podsumowanie
x̄ = (w · 2 + 5 + 6) / (w + 2). Im większa waga oceny, tym bliżej niej leży średnia.
Uczeń ma ocenę 4 z wagą 3, ocenę 5 z wagą 2 i ocenę 2 z wagą 1. Oblicz średnią ważoną.
Rozwiązanie
x̄ = (12 + 10 + 2) / 6 = 24 / 6 = 4.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Średnia dwóch klas
Klasa A ma średnią 4, klasa B — 3. Jaka jest średnia wszystkich uczniów? Suma ocen całości to a · 4 + b · 3, a uczniów jest a + b — to średnia ważona średnich klas, z wagami równymi liczbom uczniów. Szerokość słupka to liczba uczniów.
Zmieniaj liczebności klas.
Podsumowanie
x̄ = (a · 4 + b · 3) / (a + b) — zależy od liczebności klas, nie tylko od ich średnich.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Średnia wszystkich uczniów to suma wszystkich ocen podzielona przez liczbę wszystkich uczniów. Klasa liczniejsza wnosi więcej ocen do tej sumy, więc całość jest bliżej jej średniej. Wynik 3,5 wychodzi tylko wtedy, gdy obie klasy są równoliczne — wtedy obie średnie mają tę samą wagę.
Krok 6 · Seria zadań
Średnie w zadaniach
Średnia wieku pięciu osób wynosi 30 lat. Dołącza do nich osoba w wieku 42 lat. Jaka jest teraz średnia wieku?
Rozwiązanie
(150 + 42) / 6 = 192 / 6 = 32 lata.
Średnia z czterech sprawdzianów wynosi 3,5. Jaką ocenę trzeba dostać z piątego, żeby średnia z pięciu wynosiła 4?
Rozwiązanie
20 − 14 = 6.
Kupiono 3 kg jabłek po 4 zł i 2 kg gruszek po 6,50 zł. Jaka jest średnia cena kilograma owoców?
Rozwiązanie
(12 + 13) / 5 = 25 / 5 = 5 zł.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
W klasie A (20 osób) średnia ze sprawdzianu wynosi 4, w klasie B (30 osób) — 3,5. Ala: „Średnia obu klas razem to (4 + 3,5) / 2 = 3,75”. Bob: „To 3,7”.
Średnia arytmetyczna liczb 4, 5, 9 i x jest równa 6. Oblicz x.
Rozwiązanie
x = 6.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: średnia to wyrównanie — suma danych podzielona przez ich liczbę, a nadwyżki ponad średnią równoważą braki. Średnia ważona: każda wartość liczy się tyle razy, ile wynosi jej waga.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (17.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś