Czym jest pochodna — intuicja bez rachunków, wykład 9 z analizy I
Analiza matematyczna · UJK⏱ 2 h 34 min
Wykład 9 z Analizy Matematycznej I na UJK: punkt zwrotny kursu, czyli czym w ogóle jest pochodna – „sama filozofia”, prawie bez rachunków. Pochodna jako prędkość chwilowa, styczna do krzywej i najlepsze przybliżenie liniowe.
W tym nagraniu
Pochodna jako prędkość chwilowa – motywacja fizyczna
Prędkość wektorowa, szybkość i ruch w wielu wymiarach
Różniczka i przybliżenie liniowe
Styczna jako granica siecznych, lokalność pochodnej
Dziewiąty wykład z Analizy Matematycznej I na UJK to punkt zwrotny kursu: zamiast rachunków — odpowiedź na pytanie, czym jest pochodna. Punktem wyjścia jest fizyka: prędkość średnia na odcinku czasu i prędkość chwilowa jako jej granica, ruch jednostajnie przyspieszony oraz ruch po okręgu, z którego wynikają pochodne sinusa i cosinusa.
Ważne rozróżnienie: prędkość to wektor, a szybkość to jego długość — w ruchu w wielu wymiarach to dwie różne wielkości. Następnie definicja pochodnej w języku małego „o” Landaua: f jest różniczkowalna w x₀, gdy f(x₀ + h) = f(x₀) + a·h + o(h) przy h → 0, i wtedy a = f′(x₀). To ujęcie pokazuje pochodną jako najlepsze przybliżenie liniowe funkcji w pobliżu punktu, czyli różniczkę.
Druga połowa dotyczy krzywych: styczna jako granica siecznych, pochodna parametryzacji jako wektor kierunkowy stycznej i styczna do wykresu funkcji jako szczególny przypadek. Pojawia się też obserwacja, że pochodna jest własnością lokalną — zależy tylko od zachowania funkcji w dowolnie małym otoczeniu punktu (stąd „przestrzeń kiełków”) — oraz garść faktów historycznych.
Rozdziały
Kliknij czas, żeby przewinąć nagranie do wybranego fragmentu.
TLDL
Prędkość średnia
Prędkość chwilowa
Ruch jednostajnie przyspieszony w 1 wymiarze
Święte równanie kręcenia się w kółko
Szybkość =/= prędkość
Pochodne cos, sin
Inne wielkości fizyczne wyrażające się przez pochodne
Gadanie definicyjno - językowe
Notacja małego "o" Landaua
Charakteryzacja pochodnej w terminach małego "o"
Wreszcie liczby!
Po co nam myślenie o krzywych w 2 wymiarach?
Pochodna jest własnością lokalną, feat. przestrzeń kiełków
Atak kota!
Ważne fakty historyczne
Pochodna parametryzacji = wektor kierunku stycznej
Transkrypt został wygenerowany automatycznie na podstawie napisów YouTube, więc może zawierać błędy w zapisie wzorów, nazwisk i terminów. Kliknij znacznik czasu, aby przewinąć wideo do danego fragmentu. (13457 słów)
Nadszedł czas na punkt zwrotny naszego wykładu to znaczy pojęcie pochodnej i pochodna jest o tyle fajną rzeczą że ona robi mnóstwo mnóstwo różnych zadań na raz i w związku z tym można opowiadać o tym czym ona jest zaczynając op na temat tego jak robić dydaktykę Natomiast ja twierdzę że moja opinia jest najlepsza oraz moja opinia na temat mojej opinii jest również jedną słuszną pochodna to jest prędkość po prostu full stop prędkość chwilowa konkretnie no bo my chcemy opowiedzieć o takiej maszynce która bierze na input funkcję i na output zwraca jakąś nową funkcję no i w fizyce jest mnóstwo rzeczy które opisują się funkcją na
Przykład jeśli mam sprężynę która jest w stanie równowagi nadn te Sprężynę to SPR jakaś dodatnia stała związana z materiałem sprężyny razem minus minus wychylenie od od stan równowagi tak i to co bierze wychy wychylenie zwraca siłę to jest funkcja są prawa natury generalnie opowiadają o tym że jedna rzecz się wyraża funkcją od innej albo od iluś iluś rzeczy na raz natomiast to jest w jedną stronę że możemy używać języka funkcji do opisywania praw natury ale teraz chcemy odwrotnie Teraz chcemy użyć naszego wyobrażania sobie natury do opisywania funkcji i najbardziej naturalną strukturą danych do opisywania do zaimplementowania funkcji w rzeczywistym świecie to jest zależność położenia od czasu tak to znaczy ja tam powiedziałem małym druczkiem jak nie było słychać że że że ta nasza funkcja to ona jest nie byle jaka to jest jakaś funkcja z Jak na razie ona będzie z jakiegoś
Podzbioru r powiedzmy jakiegoś przedziału stać nas nawet może być przestrzeń więcej wymiarowy niż je i to też nam zrobi funkcję która jest z tego czegoś tu jest strzał raz to nie każda funkcja pochodną o czym się za niedługo boleśnie przekonałem a potem jakieś jakieś parę lat później to jest jakieś sprzeczność fakt że jak się próbuje zmazy kopę jest też pojedynczą kropką to jest ilustracja faktu ta gumka to jest prawie że TR piksele na TR piksele to jest ilustracja faktu że trajektoria takiego losowego błądzenia po płaszczyźnie takiego z czasem ciągłym to z prawem zero trafi w dowolny zadany punkt funkcja to jest położenie
Zzy zależność położenia od czasu to jest ta naturalna struktura danych która jest na tyle Szeroka żeby implementować funkcje z przedziału w przestrzeń f t to jest położenie W chwili t i dla nas pochodna to będzie prędkość chwilowa w chwili przy czym to że to jest prędkość chwilowa To jest kluczowe No bo my znakomicie znamy pojęcie prędkości średniej jak jest taki jakiś normalny obrazek w którym jest przedział jest jakaś trajektoria O jak ja tu mam jakieś t zer m położenie w chwili t0 tu mam T1 tu mam położenie w chwili T1 to ten nawet śpiący whisky który jest tak bardzo śpiący że nie reaguje na swoją ulubioną zabawkę to
Znaczy ruszającą się kamerę nawet On wie że jak ja chcę policzyć Prędkość średnią na przedziale czasu t0 T1 to to jest ten najprostszy możliwy wzór to jest displacement przez przez czas tak przy czym to to jest prędkość średnia na przedziale przy czym to to jest związek prologic to nie jest tak że jest jakiś Jak na razie to nie jest tak że jest jakiś uniwersalna idea prędkości a potem ją wyszczególnił do tego że to ma być konkretnie Prędkość średnia to jest coś co traktujemy tak że jakby to było po niemiecku to by to było jedno słowo jestem skłonny się zakładać że po niemiecku tak jest a i to pojęcie ma mnóstwo zalet główną zaletą jest to że się łatwo liczy
Ono my je obserwujemy tak naprawdę jak najprostszy przykład to jest odcinkowy pomiar prędkości a by the way Tu wartości tego tego faa które zwraca położenie W chwili t to są wektory więc czasem trzeba uważać żeby przypadkiem nie podzielić przez wektor tu na szczęście tego nie robimy w mianowniku jest czas Póki co czas jest skalarny przez liczby można dzielić nawet wektor A więc to co nam wychodzi to jest wektor i on jest w jednostkach metry na sekundę jeśli Jeśli akurat Chcemy wprowadzać jednostki No i takim sztandarowym Przykładem tego gdzie się spotyka Prędkość średnia to jest odcinkowy pomiar prędkości w tunelu jest czas jest tunel Ja w chwili jest
Z Jestem jestem tu ten tunel to to to jest ta autostrada to jest oś liczbowa tak naprawdę gdzie powiedzenie że autostrada to jest oś liczbowa to jest wprowadzenie jakiegoś układu współrzędnych jednowymiarowego na tej autostradzie i I co Jak ja mam samochód który dla uproszczenia jest punktem materialnym który znajduje się chwili f od T1 No to to co robi maszynka to ona zauważa samochód WWI t0 a potem zauważa kiedy ten sam Samochód wyjechał z końca tunelu i wtedy zapisuje sobie że to się złożyło w czasie T1 zapewne czytuję albo używając biologicznej sztucznej inteligencji postaci człowieka No i jak tu Emy ten wzór na prędkość średnią to to jest jakieś ograniczenie powiedzmy nie do 80 km jakiś taki znak
I przekonanie jest takie że jeśli ten samochód jechał z przez cały cz mając co najwyżej 8n to prędkość ś na tym przedziale nie przekroczy 80 Czyli to co faktycznie się prosto mierzy bo bo ogólnie jak mamy tak taki iloraz to z grubsza tak samo jak analiza numeryczna tak samo fizyka fizyka nie lubi odejmować rzeczy które są które blis sieb lubi natomiast analiza numeryczna tego nienawidzi fizyka tego nie lubi w tym sensie że zawsze jak jest taki napis w którym odejmujemy milion i 3 minus milion i to błędy pomiaru wpływają bardzo na ten napis na tym odcinkowym pomiarze to to to wszystko jest takie że nawet jak instrument pomy trochę zaburzy na przykład zy wje A zmierzyliśmy kiedy rurą wydechową wyjechał to to nie ma tak dużego
Znaczenia błą względny robi mały No i wierzymy że to co nam jest łatwo zmierzyć czyli ten odcinkowy prędkości będzie poniżej ograniczenia więc jeśli wyszedł powyżej to znaczy że w którymś momencie człowiek musiał mieć więcej niż 80 na licznik tu jest jakaś chwila powiedzmy te2 żeby zmi przeciwnika który który słucha wykładu i widzi kolejność 021 A to powiedzmy że on w chwili te dwa że na przykład strasznie chciał rozjechać rowerzystę z tym najpierw jechał strasznie szybko i w chwili te2 jest jest na przykład już tutaj a potem sobie bardzo bardzo powolutku jedzie bycia trym na ale żeby wyjechać na tyle późno żeby ta różnica czasu była wystarczająco duża i żeby ta prędkość średnio mu spadła poniżej poniżej ograniczenia więc to
Pojęcie ma swoje zalety prostoty tego że wą stronę to znaczy jeśli byłem przez cały czas poniżej jakieś prędkości to prędkość średnia wyjdzie mi też poniżej natomiast ono totalnie nie czyta czegoś takiego że że w którym momencie ktoś bardzo Przyspieszy a potem znowu zwolni więc chcielibyśmy prędkość chwilową jakiś wzór który bierze t i zwraca T to jest ruch jednostajny mam Mam sobie czas dla ustalenia uwagi tu mam chwilę zero tu mam jakiś punkt P i mam coś co sobie wyobrażam jako wektor prędkości gdzieś wektor prędkości o jestem w chwili zero i ruszam się także po jednej jednost jednej jednostce czasu przebędzie akurat V czyli tu będę miał f
Od1 dwie jednostki czasu temu mam p-2 V to jest f-2 gdzieś po drodze tutaj mam P + 3/4 V czyli f od 3/4 i tak dalej każdy punkt na tej prostej jest osiągnięty w którymś momencie czasu być może jak się cofamy daleko w tył tak samo w każdej chwili mam jakiś punkt na proste To się nazywa równanie parametryczne prostej że mamy taki katalog wszystkich punktów na prostej to znaczy że mówimy że f jest równe początek plus cz od chwili prędkość są ustalone To ja mam taką książeczkę która ma nieskończenie wiele stron Każda strona jest podpisana liczbą rzeczywistą i na stronie numerze T to mam narysowane W którym punkcie byłem w tej chwili No i tu tu rozumiemy Co to jest prędkość tak jak prędkość jest stała to prędkość chwilowa musi być prędkością średnią i to się akurat zgadza z tym ztym wzorem który napisaliśmy No bo
Prędkość średnia na dowolnym przedziale t0 T1 to jest to jest Co to jest f T1 min t0 podzielone przez różnicę czasów i napisy akr układają się po naszej myśli się skróci zostanie T1 min t0 raz V PR T1 min t0 czyli V świetnie to jest ta absolutnie najprostsza możliwa sytuacja natomiast z prędkością chwilowo to jest ten problem że jak zmier puncie w jednym punkcie jest położenie To jest coś co musi zależeć od położenia blisko w której jesteśmy w danym punkcie bo jakby w sumie to jest to jest co
Powiedziałem to znaczy to nie może Zaleć tyko odłożenia d troszkę przed te i troszeczkę za te No więc tak samo jak są te wszystkie żarty że Running was invented by James Running The tak s prędkość chowa to jest tak jakby policzyć średnią od t0 do t1 w tym samym t0 tylko że jakbym napisał tak że prędkość chwilowa w chwili t0 to jest prędkość średnia t0 t0 to zostało obrzucone podziem pre k do powiedzenia Co to znaczy że Co to znaczy patrzymy Co to znaczy że patrzymy na na prędkość średnią na
Jakimś takim malutkim przedziale który jest dookoła t zer to się nazywa granica uważny słuchacz zapyta Dlaczego bierzemy Tylko jeden Koniec przedziału który dąży do t0 a nie jakieś dwa z dwóch stron które się zaciskają dookoła t zer to jest dość dobre pytanie natomiast za jakieś niedługo udowodnimy że to to jest to samo to znaczy jeśli takie dla zacieśniają się przedziałów istnieje to oczywiście Takie W szczególnym przypadku kiedy ma koniec oparty o A jeśli taka granica istnieje to dla przedziałów obustronnych wychodzi to samo No i to jest definicja prędkości chwilowej i tym samym definicja pochodnej pochodna w punkcie t0 to jest granica przy T1 dążącym do t0 zawsze taka granica będzie miała zero w
Mianowniku jak próbujemy chamsko wstawić te rów z0 Jeśli nie ma też zera w liczniku to znaczy że że funkcja się nie nadaje do tego żeby znie liczyć pochodną Jaki jest najprostszy nietrywialny przykład Zależy kogo pytać No więc zazwyczaj opowiada się o o ruchu jednostajnie przyspieszonym lepszym przykładem jest ruch jednostajny po okręgu w związku z tym opowiemy o jednym i drugim a ruch jednostajnie przyspieszony To jest klasyka To znaczy Powiedzmy że zrobimy to w jednym wymiarze to znaczy wyobrażamy sobie że tu jest tu jest prosta ona jest umieszczony w jakimś polu grawitacyjnym tu jest g które działa w dół g już jest zbudowanym znakiem działania w dół i i co I tu jest jakiś zero poziom zero i mamy piłeczkę która jest na
Wysokości h I co z nią robimy Powiedzmy że ją podrzucamy do góry z początkową prędkością v0 to to jakbyśmy sobie tak rysowali taką trajektorię to by to by wyszło jakoś tak że tał najpier wylu aem poz prędkości się kończy a Grawitacja działa nieubłaganie więc jak jesteśmy w takiej wielkiej nieskończonej pustej przestrzeni z jednorodnym polem grawitacyjnym to ona będzie spadać w nieskończoność jak jesteśmy na ziemi to gdzieś tam uderzy w ziemię jak jesteśmy w jakimś tam świecie w którym gdzieś jest daleko punkt materialny to po jakimś czasie tego spadania się zorientujemy że nasze przybliżenie że pole jest jednorodne i wszędzie równoległe było było trochę oszukane W każdym razie to jest ten nasz normalny obrazek że gdzieś tu że gdzieś tu jest Ziemia Dobra to jak działa ruch jednostajnie przyspieszony tak jakby się wydawało to
Znaczy to znaczy tak w sumie powinien był powiedzieć że że my definiujemy przyspieszenie jako jako pochodną prędkości po czasie jak to znaczy ruch jednostajnie przyspieszony działa tak że prędkość W chwili t to jest prędkość porządkowa plus tyle ile przyspieszenie na produkowało w czasie t no i Dobra to opowiemy Powiedzmy że teraz to będziemy opadać w taki TR sposób bo my zaczynamy od od wzoru a potem się przekonujemy że jest prawdziwy znaczy my chcemy powiedzieć że ta wysokość jako funkcja czasu to będzie początek plus część liniowa plus część kwadratowa i teraz ja to opowiadam w ten sposób zaczynam od
Tego że zadaję ruch takim równaniem i teraz policzymy policzymy prędkość udowodnimy że prędkość ch jest tym czego byśmy się spodziewali z modelu z z ruchem nie dostanie przyspieszony tak całowaliśmy Nie przyznając się do tego no to to to się wstawia do wzoru kto się mówi że że prędkość f To jest pochodna po czasie czyli to jest granica jak tutaj pisałem w tej definicji o to jest jeden sposób żeby pisać te granice drugi jest taki że zamiast myśleć o tym że mam jeden czas który się zbliża do drugiego to myślimy o tym że przyrost czasu od t0 do t1 dąży do zera czyli jak ja po prostu zrobię podstawienie pod granicą takie że że h to jest T1 min t0 to dążenie T1 do t0 to jest to samo co dążenie h do z0
I tu jest t0 plus h podzielić przez h się duż pos Skraca się skróci Plus T Plus h plus h do kwadr r g PR 2 minus to samo dla surowego tłam wło jakieś manipulacji algebraicznej żeby się przekonać że że to jest granica któr się tutaj policzyć to się mnóstwo skraca to się to się skraca z tych dwóch rzeczy Skraca się tv0 i zostaje
H0 a teraz z tych dwóch rzeczy to coś zostaje h k t k r g PR tu się już podzieli przez h a tu tu zostanie stała jak tu napiszę wzór skron mnożenia to będę t kwadr który się skróci plus 2th plus h kW cam plus h kw i to jest jeszcze przez h tu jest stała tu jest stała skróci się jedno h a tu zostanie h i teraz już mogę legalnie wstawić h r0 i wysz wyszło To czego się spodziewaliśmy z z równania ruchu jednostajnie przyspieszonego rachunek absolutnie się nie przejmuje tym czy g jest liczbą
Dodatnią czy ujemną jakby to było tak że przez cały czas na te na te piłkę jest dmuchane od strony ziemi to by wylatywała w górę dokładnie według tego samego równania więc więc tak więc przekonaliśmy się że taki ruch ma taką prędkość my tak z grubsza wierzymy że jak mamy dane początkowe położenie czyli to że f0 jest równe h i prędkość w każdej chwili to w mechanice klasycznej to opisuje ruch jednoznacznie i to jest prawda Potem się potem sobie napiszemy twierdzenie które dokładnie to mówi więc tak więc teraz się przekonaliśmy że że ruch opisany takim równaniem ma t samą prędkość co ruch jednostajnie przyspieszony Czyli musi być tym samym drugi to było tak to było jednowymiarowe teraz zim przykład który jest endemicznie dwuwymiarowy to znaczy ruch J po okręgu Powiedzmy że mam to co nazywam śm rów kręcenia się w kółko to
Znaczy parametryczny opis okręgu w ten sposób że mam układ współrzędnych tu mam punkt 00 tu mam promień 1 i W chwili t chcę być w punkcie cosinus t sinus t to są cosinus i sinus które przyjmują t w mierze Łukowej więc to jest dokładnie tak zrobione że w wyniku tego że promień okręgu jest równy 1 to tu jest kąt t a tu jest łuk o długości t miara Łukowa jest jak system metryczny dla kątów miara stopniowy jest jak system Imperialny w mierze Łukowej wszystko się przelicza jeen do je kąt się przelicza na długość łuku w systemie stopniowym tam się plącze jakaś zwana stała typu pi prz 180 No i to co my pamiętaliśmy jako parametryczny opis okręgu to tak naprawdę jest równanie ruchu jak ja powiem że f t jest równe cosinus t sinus t i to jest
Wektor ja bym się upierał przy notacji to bym go pisał kolumnowe ale chwilowo nie będę i to jest dokładnie ruch jednostajny okręgu wiadomo o środku zer i promieniu 1 jednostajny po okręgu mam dany środek promień z szybkością szybkością i to co jeszcze trzeba powiedzieć żeby go dokładnie określić Toż jest Counter znaczy przeciwnie do ruchu wskazówek zegara Counter clockwise ma wielkie mnóstwo sy ale przeciwnie do ruchu wskazówek Zara ma jeszcze więcej właśnie dlaczego ja tu powiedziałem szybkość a tam mówiłem prędkość jak byliśmy gdzieś w tym miejscu tutaj to jest prędkość chwilowa jakbym to pisał tak jak podręcznik km tu jeszcze dopisał jakieś zdanie na przykład że tu jest definicja i tu jest prędkość ch W chwili t tu jest
Prędkość chwilowa i0 i to jest wektor to jest definicja tak naprawdę to to to się mówi że to jest pochodna funkcji w punkcie to jest taka operacja która bierze f i t z0 i wyp liczb a potem na poziomie czystego abstrakt sensu zauważamy że jeśli mam operac która bier funkc zwę coś to jest takie uniwersalny że funkcja od dwóch zmiennych to jest funkcja która bierze jedną zmienną i zwraca funkcję tej drugiej zmienne To jest pochodna f w punkcie to Izy mięzy prędkością i szybkością szybkość w t0 to jest długość wektora prędkości nie będzie tak długość w takim
Normalnym owym sensie to znaczy w takim że że długość wektora X1 xd xd to jest to co Kazał pan Pitagoras czyli pierwiastek z sumy kwadratów No i to jest pojęcie nawet nie tyle skalarne co koniecznie nieujemne tak bo to to długość wektora No i o ile na prostej to szybkość traci mało informacji szybkość traci tylko informacj o kierunku wiedza o kierunku i o zwrocie równa się zaczy wiedza o tym o kierunku i o szybkości równa się wiedza o prędkości więcej wymiarów szybkość To jest to jest tylko długość wektora więcej wymiarów to jest tak że jak ja biegłem Musia napisać całkę bez Nadzieja ale więcej wymiarów to jest w ten sposób że jak ja patrzę na szybkość Ja patrzę na to ile zrobiłem dystansu przez jakiś malutki kawałeczek czasu czy tak mój przyrost ilości drogi
Którą przedreptać to jest trochę jak z pracą i z displacement w sens senser krą pokonujemy przechodząc stąd dotąd to jest to jest zmiana energii potencjalnej między między tymi dwoma punktami No i to i to może być różnie w zależności od tego ile Ile kosztuje poruszanie się w któ strony W którym punkcie na przykład jak to jest wszyst w jakimś polu grawitacyjnym jak pole grawitacyjne jest takie jak to praca w przesunięciu się od tego punktu do tego To jest tylko i wyłącznie różnica wartości energii potencjalnej to jest tylko różnica wysokości a jakby co człowiek tak przedreptać jednostkę odległości którą
Pokona po angielsku też jest rozróżnienie nazewnicze i tak samo się go często nieformalnie nie używa bo to co my nazywamy prędkość to jest angielskie velocity i to jest A to co my nazywamy szybkość to jest Speed i to jest Skalar przy okazji jeszcze większy od zer wię tak naprawdę to to toby cę kóry się przenieśliśmy to jest całka z wektora prędkości dystans który faktycznie przedp swoimi nóżkami to jest całka z całka z szybkości wszystko po czasie a że robimy t opowieść tak podzielon na to że w tym semestrze są pochodne w drugim całki to to trudno i i oczywiście jest nierówność to
Znaczy to znaczy jeśli ja się przez cały czas poruszałem z szybkością co najwyżej jakąś to nie nie nie przeteleportować długość wektora prędkości jest mniejsza od jakiejś stałej to jest takie ogólne cie prędkość światła to dla każdego t w jakimś tam przedziale to wtedy tak to wtedy mój displacement czyli f od T1 min f t0 nie jest większy niż prędkość razy długość przedziału czasu zazwyczaj jest mniejszy Jak to jest po prostu ruch ruch jednostajny po po prostej to to jest równe
Tymczasem wracając naszego przykładu z ruchem po okręgu w tym sensie szybkością 1 że jak jak jestem W chwili t i potem patrzę co się dzieje w t plus 1 miliardowa sekundy to to ogólnie ten mój okrąg w tym na tym odcinku między moim położeniem plusk jest przybliżeniu płaski jard sekund to jest w znakomitym przybliżeniu jard Met to w tym sensie to to jest szybkością 1 No i na fizyce to to to się jakoś mówiło że to jest równoważne z tym że mój wektor prędkości jest jest prostopadły do do wektora od środka do moj położenia i to jest do po okręgu d ruchu po okręgu to tak jest ma stałą długość to my to spróbujemy udowodnić po omacku bez bez powania fizyczne intuicję to znaczy my chcemy my chcemy udowodnić jak na razie w jedną
Stronę że wli T to jest czego się spodziewamy Spodziewamy się wektora który byłby prostopadły do położenia czyli tak naprawdę równoległy do położenia obróconego 90 stopni i przy jeszcze długości 1 Na szczęście nasz wektor położenia jest zatu długo to jest na okręgu więc tu Spodziewamy się wektora tego obróconego 90 stopni i takie rzeczy się generalnie pamięta albo się wyprowadza na obrazku że jak ja mam układ współrzędnych i mam punkt o współrzędnych x y wóz x y I mam punkt ja go chcę obrócić o 90 stopni narysowałem to w pierwszej
Ćwiartce w każdej innej jest dokładnie tak samo potem się trzeba raz przekonać potem się nie przejmować To jak chcę obrócić 90 stop to jak tu wcześniej miałem trójkąt który miał jen czerwony bok drugi niebi teraz miał nowy trójkąt który ma tu jeden czerwony bok i drugi niebieski jak tu był punkt o współrzędnych x y to współrzędne tego punktu będą takie jak każdy obrazek czyli pierwsza jest niebieski odcinek to był y ale pierwsza współrzędna jest na minusie czyli tu będzie minus y a druga to to jest ten czerwony odcinek który nazwaliśmy x Czyli możemy sobie raz na zawsze zapisać i zapamiętać że obrót o 90 stopni dookoła środku układu współrzędnych od punktu xy to jest min yx że będzie
Wektor minus sinus t cosinus t no to możemy policzyć na szczęście różniczkowanie współrzędny jak całą definicję że to jest granica po przyroście dążącym do zera tu jest przyrost tu jest cosinus t plus h sin sin T to to pierwsza współrzędna tego To jest dokładnie pochodna cosinusa przechodzą dążący do zera i tu jest tak samo z sinusem więc mamy dwa osobne problemy policzyć pochodną cosinusa i policzyć pochodną sinusa i do tego był jakieś wzory były jakieś wzory na różnicę cosinusów które ja średnio pamiętam w związku z tym zrobimy to bardziej bezpośrednio zzy wzorem na cosinus sumy nie tak te wzory się wyprowadza to
Się pewnie mówi że cosinus alfa minus cosinus beta to jest O mój Boże jak to jest minus to powinno być tut sinus alfa minus beta przez 2 to było jakoś tak I tu powinienem mieć to jak to jest jako odległość Alfy od bety jak tam był minus to tu się musiał pojawić sinus i teraz w środku Ja chciałbym mieć pochodną czyli plus Bet PR 2 chyba jakoś tak to ten jeden wzór a drugi wzór był taki sam z sinusem tu było 2 sinus alfa min beta PR 2 razy cosinus alfa plus i co i te wzory chyba takie są jak nie to się będzie śmiać toś cosinusa jedny sposobem sinusa Drugim sposobem zamiast liczyć jed i drugą tym samym jak mamy taki
Napis to to jest cosinus t cosinus h minus sinus t sinus h minus cosinus t No i jak h jest bliskie zeru to to jest w przybliżeniu 1 więc ten składnik się lubi z tym a to jest bardzo mało więc Plan jest taki żeby podzielić to na dwie grupy jedno to będzie cosinus t raz to by cosinus h to napiszemy 1 cos h tu dam minus drugi minus sinus t r sinus h prz h widzimy że tak naprawdę to są dwie uniwersalne granice sinus h PR h i 1 min cosinus h PR a prz h które są dom noż do specyficznego dla naszego t tu sinusa i cosinusa to pamiętamy że to dąży do jedynki natomiast
To jakby to był kwadrat to by dążyło do 1/2 więc jak tu nie ma kwadratu to to to dąży do zera tu miał kwadrat jakm chciał być bardzo taki żeby zostawić z czymś co dobrze wygląda w notatkach zrob to jest ograniczone w szczególności dąży do J dr to dąży do zera wic to zero zabije ten składnik A ta jedynka zrobi z tego minus sinus T to pochodną sinusa możemy policzyć tym śmiesznym wzorem i teraz jak to tam było 2 raz sinus różnicy przez 2 tak raz cosinus średni arytmetycznej
I teraz tu jest nasza upragniona różnica t plus h i t ona służy do tego żeby skompensować h w mianowniku tu jest sinus h PR 2 razy cosinus są dwie sztuki t prz 2 czyli t plus h PR 2 No i to to wychodzi jak marzenie No bo to jest sinus czegoś dążącego do zera podzielony przez właśnie to coś to dąży do jedynki to dąży do zera i zostaje nam cosinus także tak udowodniliśmy udowodniliśmy że pochodna Świętego równania kręcenia się w kółko to jest dokładnie to to równanie obrócone o 90 stopni dobra więc jako o tym najprostszym sposobie na zakodowanie funkcji jako
Jakiegoś obiektu fizycznego tam to mówiliśmy o o zmianie położenia od czasu prostu samym położeniu od czasu jest mnóstwo innych rzeczy które się w tak samo naturalny sposób wyrażają pochodną na przykład na przykład jak ja mam jak V jest od to jest prędkość to wtedy V przyspieszenie to jest wszystko w konkretnej chwili na przykład jak na przykład jak co jak energia W chwili t to jest to jest energia to pochod tej Energi to jest energia praca to generalnie jest to s energia jest w dżulach moc jest w watach czyli Wach na
Sekundę jak prędkość jest w metrach na sekundę to przyspieszenie jest metra na sekund na sekund czy na sekund kwad DW napis tym że to przyspieszenie ziemskie to jest min 981 k by the to przyspieszenie ziemskie to jest równe w przybliżeniu A to jest równe w przybliżeniu pi kwadrat też nie mogę uwierzyć ale taka prawda jak weźmiemy pi i podniesiemy do kwadratu to przybliżenie może jest kiepskie ale samo g też się waha waha się w zależności od poziomu wysokości na poziomie morza to gorsza ona się jeszcze waha w zależności od szerokości geograficznej Bo ziemia jest trochę spłaszczona także także jak to jest taka on jest taką pierwszym przybliżeniu jest kulą drug tak że to że ona się obraca to to to siła odśrodkowa powoduje że ona się trochę rozciąga także także na równiku grawitacja jest
Średnio najsłabsza Między innymi dlatego dlatego na początku najchętniej loty kosmiczne się robiły z tego z tego Przylądka canav na Florydzie bo tam trzeba było te odrobiny mniej paliwa wpakować w to żeby No żeby było energii z niego na tyle żeby pokonać różnicę energii potencjalnej grawitacji nawet nie wiem jak się oznacza ładunek to to użyjemy generycznego f a jak f t to jest ładunek Ładunek jest chyba w kulombach to pochodna to jest to jest natężenie prądu to jest w kulombach na sekundę i o ile mnie się nie myli to jest to samo co amper bo ten system Mia być dokładnie tak zrobiony żeby tutaj nie było przeliczników Tak zgadza się te jednostki są dokładnie tak dobrane żeby amper to był dokładnie kumb na sekundę jak na przykład jak f to jest ilość informacji to J on się mierzy na przykład w
Bitach to tu robię pewne oszustwo bo tu bym chciał powiedzieć że to to jest prędkość przesyłu danych to jest tak jakby tak jakby pochodna pry danych i to jest to bit na sekund Zazwyczaj to się pisze bit per Second dlaczego to jest oszustwo dlatego że dane są z dyskretyzacja ta f t to jest funkcja Skokowa One S malutkie jak się przepompowuje na przykład obraz taki normalny obraz Full HD 60 na sekundę 8 bitów na każdy z kolorów RGB to jest oko gabit na sekundę więc i dlatego kable HDM są takie grube i to nie jest tak że tam się ta informacja się pojawia w ciągłym czasie tylko po prostu jest tak że te skoki czasu w których się widzi te skokowo są
Tak małe że my to sobie wyobrażamy jakbyśmy liczyli pochodni to znaczy tak naprawdę to jest tak takie coś że jeśli to jest w przybliżeniu stałe na jakimś odcinku czasu to wtedy średnia prędkość przesyłu danych czyli to ile danych przesłano od jednej chwili do drugiej podzielone przez odległość tych chwil w czasie to to jest około ta ta średnia prędkość dobra co my jeszcze chcemy wiedzieć czy my chcemy się teraz oderwać od fizyki i wrócić do do liczenia chyba chwilowo tak do No więc tak żeby takiemu głupiemu formalizm stało się zadość to Przypominamy sobie że ta operacja brania pochodnej funkcji w punkcie to brała funkcj brała punkt i z tego zwracała związek fricz f prim
T zazwyczaj się wyróżnia jakim znaczkiem ten punkt którym liczymy pochodną żeby potem się nie mieszał z generycznym oznaczeniem na jakąś inną liczbę punkt z d tej samej fkc tutaj jest to to to wcale nie jest czapka to to jest żeby kod w każdym razie napisaliśmy ten związek frazeologiczny Dokładnie tak jakby to była wartość jakieś funkcji w tym punkcie i teraz mówimy najpierw piszemy definicję że powiemy że f jest różniczkowalna w t0 gdy ten napis który tam zdefiniowani istnieje jak powiemy że f jest różniczkowalna to z streamować bo ja nie puściłem tego i wtedy on tego nie traktuje jako operację czuję się pokon prze ten program jest
Oal w to z0 gdy F prim z0 istnieje teraz powiemy że f jest f jest różniczkowalna na jakimś tam zbiorze Powiedzmy a gdy dla każdego t należącego do A istnieje pochodna W tym punkcie a jak powiem po prostu że f jest różniczkowalna to mam na myśli że jest różniczkowa całej swojej dziedzinie Oczywiście są funkcje które nie są różniczkowalne Najbardziej chamski przykład to jest funkcja Skokowa którą wynalazł radziecki uczony skokow funkcja która jakoś tam modeluje ogólnie bardzo bardzo często chciałoby się dostarczyć do jakiegoś
Urządzenia napię które PR C zer żeby ten wykres napięcia od czasu wyglądał jakoś tak Tu może być może mieć w zerze wartość zer A może być więcej je albo albo odwrotnie to nie ma dużego znaczenia wolałbym tak chwilowo oczywiście widz się nie da czegoś takiego nie da się czegoś takiego osiągnąć tak to znaczy pole potenc pocz Przynajmniej w takim modelu w którym fizyka chodzi na rzeczywistych No to jest taki taki ideał No no i czemuś takiemu nie nie policzyłem pochodnej w zerze jakm chciał policzyć f t min f0 przez t0 Gran dążą do z granica lewostronna go okiem widać że wyjdzie zer bo prostu licznik zawsze będzie zer a granica prawostronna to będzie granica 1 min 0
Przez T min 0 czyli t czyli plus nieskończoność no i no i Smuteczek WC niestety nie jest Nie jest to tak że że jak mamy funkcję którą wygenerował zapytaliśmy przedmiotu algebra liniowa o nieciągły rozwiązanie równania kego to niestety nie możemy jej wklepać w kalkulator nacisnąć przycisku pochodne i dostać czegoś co ma sens prz k będzie że sytuacja nie jest tak tragiczna jak się wydaje to znaczy większość cywilizowanych funkcji się daje zróżnicować w odpowiednio słabszym sensie nie takim jak tutaj takim któ robi prawie całą robotę Tego pojęcia którego tutaj żywa natomiast to wykł zzy to to to to wymaga zest zrobienia tej teorii teraz jest zbyt mały także tak jak mamy funkcja która jest różniczkowalna na jakimś zbiorze to to mówimy że pochodna to jest dokładnie ta
Funkcja która zwraca znaczy bierze bierze t0 i zwraca f prim T to jest Toż same z tym że gdy F jest ustalone to wtedy ustalonego funkcja która bierze t0 i zwraca ten napis nazwany pochodna do tego się nazywa ję się nie trudno domyślić czasownik od zliczenia pochodnej To jest różnicować pochodna się nazywa pochodna to tak jakby to tak jakby tego nie robił Ludwik Zamenhof który wymyślał język Esperanto od zera tylko tak jakby ktoś to robił z przesadnym trzymaniem się tradycji która średnio pasuje do drug w
Angielskim też tak jest to znaczy jak tu mam pochodna to to jest derat przy czym to jest to jest nie tylko zależność matematycznych pojęć to jest też tak że na przykład jak jakieś dzieło sztuki jest derywaty od jakiegoś innego to po angielsku też właśnie mwi że jest też się czasem toza na pochodny to znaczy to znaczy jak jak ten jak jeden artysta wynalazł whiski a drugi wynalazł czapkę to sztuka tego drugiego jest pochodna tak samo instrumenty pochodne na rynkach finansowych też też po angielsku się nazywają deriva natomiast to jest różniczkowanie i to się nazywa to się wzięło z tego że jest słowo różniczka
Które di dysleksja myślałem że tylko matematyczną dysleksję I co chwilę się mylę wzorach to jest różniczka to za chwilę powiemy to to chyba bardziej etymologia szła tak że to to było pierwsze to się zrobiło od tego samo dien chyba się wzięło z francuskiego Chyba nie dam głowy Co jeszcze chciałem dopisać angielskie to funkcjonowało zanim się tego używa jako czasownika od matematycznego differential i to znaczyło po Prost co jest jeszcze zabawniejsze bo oprócz różniczkowa czy liczyć pochodne to jest
Jeszcze w polskim żargonie matematycznym różnicować to znaczy liczyć zamiast brać funkcję i liczyć z niej wartość operatora pochodnej to jest brać ciąg i liczyć wartość operatora różnic także tak całe differential to w pewnym sensie przez najbliższe przynajmniej c semestry gdzie 4 może być równe 7 to dla nas różniczka to będzie tyko b ludzie kiedyś o tym myśleli tak że l Rachunek różniczkowy został wymyślony przed sformalizowanym pojęciem granicy to się wydaje totalnie od czapy z punktu widzenia tego jak u nas idzie ten wykład najpierw się uczymy Jak działają granice kiedy ma sens wykonywanie na nich działania kiedy nie a dopiero potem musimy użyć pojęcia granicy tego żeby zdefiniować pojęcie pochodne okazuje że kiedyś
Działali z produkowaniem nauki trochę tak znaczy w porównani z dzisiejszą ścisłości matematyczną ścisłość matematyczna Kiedyś to było tak jak dzisiejszy paradygmat Fast and Break Things produkcji programowania to co my teraz mamy matematy wszystko jest jedno spójne teorią to to to jest znaczy to się tak naprawdę zrobiło w okolicy hilberta to są jakieś początki XX wieku Kiedyś to było tak że Matematyka była nieodróżnialna od fizyki i No Newton pewnie myślał sobie bardziej jako o fizyku niż o matematyku i to prostu było takie narzędzie jak dawało Wyniki które miało sens to To świetnie jak dawało Wyniki które nie mają sensu to znaczy że coś coś oszukali w rachunkach spróbujmy pisać takie same rachunki ale tak żeby nie dostać wyniku który oszukuje więc kiedyś to się o tym myślało w ten sposób brało się funkcj sinus i się mówiło że weźmy
Sinus t plus Delta T to była różniczka czasu różnic Toka różnica nawet nie mówi dokładnie co to jest mówili że to jest jakaś jakiś czas który jest bardzo malutki no i pisali sobie że to jest sinus t cosinus tego malutkiego czasu plus cosinus t sinus malutkiego czasu co mówili mówili że to jest sinus t Po prostu plus sinus t min 1 tu minus tak jak wcześniej 1 min cosinus Delta t plus cosinus t sinus Delta T przez Delta t jeszcze razy Delta t no i mówili że to coś tutaj bardzo nie bardzo nie pasuje w tym co napisałem a nie dobrze no to potem mówili że to tak naprawdę jest ten rachunek który robim
Na granicach tylko wtedy to robim bez tego pojęcia minus sinus t i to nazywali Delta sinus T to jest różniczka samego sinusa no i to tak jak jest ten rachunek tutaj to że to było minus sinus t raz 1 min cosinus Delta t plus cosinus t razy coś co dąży do jedynki razy Delta t i potem mówili że przyrost tego czegoś przez przyrost czasu to Jak się podzieli to jest dokładnie ten rachunek który mi mieliśmy 1 minus cosinus przyrostu czasu podzielon przez przyrost czasu do kwadratu żeby była stała r del cosinus t toci sinus Delta T przez Delta t no i no i Newton jednocześnie leis mówili że to jest równe w przybliżeniu 1/2 to jest równe w przybliżeniu 1 więc więc co nam wychodzi wychodzi nam że to jest w znakomitym przybliżeniu cosinus t nie pisząc granicy w żadnym momencie no i tak sobie myśleli o tym Delta że to jest właśnie taka różniczka
I że to jest to jest różniczka sinusa czasami też brali taki napis i mówili że tu jest sinus T to jest pierwszy to jest największy składnik potem następny hierarchii wielkości tych składników jest ten który jest rzędu Delta t tu napiszemy równo się zrobimy jeszcze jedno przybliżenie napiszemy że to jest delta t raz cosinus t i jeszcze minus to jest około 1/2 Delta T do kwadrat sinus t No i mó że to jest malutkie czyli to jest równe i tak w przybliżeniu W tej skali w której chcemy i tak długo jak z różniczkowanie tej zmiennej to się przekładał na takie zróżnicowanie tego to mówi że to jest pochod zbyt lekkomyślnego opanie równa się w przybliżeniu przechodzenie do granicy z jakimś parametrem z którym granica nie jest przemienna to to trudno z takiej notacji to wyszła notacja na pochodną że się pisało d bo
Właśnie to małe d to miał być ten to coś co tutaj jest w tym liczniku tak się tak się też oznacza pochodne Szczególnie jak się chce jak we wzorze na f pró ileś literek jak chcemy wys Szczególnie że chodzi o pochodną po czasie to piszemy w ten sposób inni powiedzą po prostu że to jest d od deriv jeszcze inni chcą być pompatycznie I skoro dla funkcji na rnie to się nazywa gradient to to i tak jeszcze konie pochodna jest po czasie to piszą kropkę normalnie najczęstszym shem jest jest prim jak ta funkcja jeszcze od czegoś zależy na przykład tu jest jeszcze jakiś parametr na przykład r to zazwyczaj żeby wyszczególnić że chodzi o pochodne akurat po rze to się pisze takie śmieszne śmieszne d w techu Ono się nazywa nazywa partial par polsku pochodna cząstkowa absolutnie nic się nikomu nie
Stanie jak będziecie pisać tu zwykłe d albo tu to śmieszne d to ma znaczenie Jak się robi jakieś Jak się robi taki mariarz algebry i analizy który się nazywa geomet RN str przekształce ją i drugą stronę to właśnie tam tam różnica między tym i tym znaczkiem one faktycznie coś osobnego znaczą natomiast d naszych potrzeb to jest wszystko jedno czy ja widziałem jeszcze jakiś przedziwnie sposób oznaczania pochodnej chyba właśnie te Tea że się pisze po której zmiennej to się prostu robią długopisem zazwyczaj jak już jak ja chcę wyszczególnić po które zmien to prostu piszę że pochodna w ten sposób od jakichś dwóch zmienny pochodna po to oczywiście znaczy że tak na maturze były zadanie z parametrem dla każdej parametr
Traktujemy r jako stą i dla każdej stałej z osobna rozwiązujemy zadanie policzenia pochodne nieco formalnie napisem niż to jak jak to się robiło tutaj jest notacja małego o to znaczy i z tym trzeba uważać bo to służy do tego żeby pisać zon to jest to jest jakakolwiek funkcja taka że jak podzielę f przez f w granicy dostanę zer i sporo in znaczek koniec nawiasu to jak do tej pory był dla nas zarezerwowany na wartość funkcji o w punkcie f a tu nie tu jest zupełnie inny związek frazeologiczny to ot to jest tak jak jak jakiś czasownik modalny który w ogóle zmienia Zmienia tryb tryb tego jak
Działa całe zdanie i to jester na jakąś taką funkcję do zer nie napisałem bo to jest jakaś granica tak napisać po czym to jest granica nż się myśli z kontekstu na przykład Sinus x jest równy małe od 1 przy xcy do z bo x to to bez wpienia dąży do zer Kiedy x dż albo logary naturalny x jest funkcją klasy o x przy XC nieskończoności bo log Natural x Podziel prz x przy x dążącym do nieskończoności dąży do zer dwi oszczędności Po pierwsze jest to że napis który zawiera jakąś funkc który zawiera od czegoś to należy
Interpretować w ten sposób że istnieje funkcja klasy o od f taka że napis jest prawdziwy a przy okazji jeszcze elementem kontekstu jest to jaka jest dynamika zbieżności jak o ciągach to należy się spodziewać pewnie że że granica jest w nieskończoności tak na przykład możemy powiedzieć że n silnia jest równe o od N do n przy dążącym do tego jednego czegoś do którego dążenie ma sens zamiast powiedzenia n równa się bo n Sil podzielone przez n do n dąży do zera kiedy Dąż do nieskończona jak się tego używa sobie def pochodnej definicja miała być taka że pochodna w jakimś punkcie x to miała przy roście dążącym do zer f prim właśnie f x plus min f x PR jak jeszcze pomęczę Ten napis to on znaczy tyle że to on znaczy Tyle że tu mogę napisać zer mogę odjąć
Stała pod granicą to odejmowanie tego nie nie prza trudności to jeszcze teraz zrobię wspólny mianownik powiem że to jest minus EP f prim x ale napisane Tu czyli to znaczy że ten mój licznik to jest funkcja klasy od Epsilon drogi Święty Mikołaju Chciałbym smoka ale Macieju przecież Smok to jest strasznie ciężka sprawa musiał zatrudnić cały Departament inżynierii genetycznej mam mam za mało elfów które są w stanie się tego na szybko nauczyć nie nie chciałbyś nie wiem czegoś prostszego tak świ Mikołaj chciał żeby zaznaczanie tutaj działało norm inny sposób na co Święty Mikołaj jakim kolorze chcesz smoka ten napis piszemy że to jest równe o od Epson to znaczy istnieje
Taka funkcja klasy o taka że tamten cały napis ona się może zmieniać na linę nawet dwa różne wystąpienia od mogą się być różną funkcją jak to to jest także ten na przykład nie wiem logary naturalny x jest równy o od żeby byo wiadom że chodzi o nieskończoność jest równy do 1 dr też jest rów A jak to odejmę to wcale nie znaczy że jest zer to jest jakaś funkcja od n minus jakaś funkcja od co jest oczywiście klasy od n Interpretuj w ten sposób że istnieją takie funkcje klasy od n które wstawi tut mają sens to się wydaje totalną tautologią natomiast na tym się często szybciej pisze iczy tak samo jakby nie wiem jakby to były chrupki no i jak pand ma w talerzu chrupki marki
Feringa i chrupki marki aplaus to to m w dalszym ciągu jakieś chrupki bo nie robi różnicy jedne i drugie wcina natomiast to wcale nie znaczy że chrupki marki feringa równe chrupko marki aplaus i teraz jak to napiszemy w postaci takiej x plus EP f prim x plus Jeśli tak naprawdę to mogę napisać tak dla każdego l rzeczywistego taka równość jest równoważna z tym że pochodną f w punkcie
X i to jest totalnie tautologia to widzieliśmy że jeśli l jest pochodną f w punkcie x to to to to jest po prostu przerzucanie składników tak A jeśli mam taki napis to Wyznacz z tego l Zac to Wyznacz z tego pochodną f to jest oczywiste nie to się nazwie lat bo to twierdzenie to to nie jest w t stronę a w tę stronę co te stronę f x + - FX min EP l przez EP dąży do zer bo licznik jest klasy od EP więc FX + - FX PR - l dąży do zer i to z definicji znaczy ty że że l jest pochodną w punkcie x to jest niby nic ale to pokazuje taki dużo bardziej utylitarny sposób myślenia pochodnej zamiast że to jest taka Magiczna operacja która odpowiada transformacji wiedzy od
Położenia od czasu do prędkości od czasu to to jest takie coś co służy do przybliżonego liczenia wartości funkcji w punkcie myśl o tym sobie w ten sposób chcę znam wartość f w punkcie x mam jakiś malutki Epson na przykład jakieś mnóstwo malutkich Epson i ktoś mi każe policzyć wartość f w x plus zamiast liczyć W każdym punkcie z osobna to zrobię to w przybliżeniu policzę pochodną i powiem że jak się Tosi a w drugim przybliżeniu to jest jeszcze korekta że akurat pójdę o Epsilon EP raz pochodna A to to jest zaniedbywalne w porównaniu z tym ogólnie disclaimer to jest taki że to jest o ono jest o jako funkcja od epsilona to jest o które zależy od wyboru punktu x i zależy od wyboru punktu f f tak to są szczególnie miłe funkcje kiedy się akurat okazuje że tempo zbieżności tego czegoś do zera nie zależy odoru x bo oczywiście musi zależeć
Jakiś taki klasyczny przykład jak pewnie zauważyliście nie jestem wi że chcem policzyć pierwiastek pią stopnia z 3332 No to myśl o tym w ten sposób f x to jest pierwiastek piątego stopnia z x i to co ja mam to jest 132 każ policzyć F 1 plus EP No to to jest f od1 które się liczy łatwo to po prostu jest 1 plus EP r f prim 1 plus coś malutkiego w porównaniu z EP potem będziemy narzędzie dokładnie żeby powiedzieć jak bardzo to jest małe Jak na razie czysto jakościowe któ że to jest dla odpowied to błąd względny przybliżenia
Tego wychylenia tego od tego samym tym maleje do zer napisać tak możemy napisać to w ten sposób to dąży do zera ten współczynnik proporcjonalności zy argumentu do to ten współczynnik proporcjonalności dąży do f dla małych EP No to to się już liczy to jest 1 plus A i teraz to to powinien był zrobić jak już powiem Jak się liczy pochodne różnych funkcji na razie możecie mi uwierzyć że pochodna f to jest 1/5 X min 45 za około pół wykładu się dowiemy dlaczego więc jak jak co jak policzę to w jedy to wychodzi po prostu 1/5 czyli to mogę napisać rów się przybliżeniu i opuścić mi zostaje 1 plus plus plus przez 5 x
32 tak no i to wychodzi jakieś który się daje policzyć d tylko bardzo nie chce tego robić s same 32 x 5 to jest 16 x 10 czyli 1 plus 1 PR 16 a po prostu sposób a nie bo żeby to rozwinąć włam 10 to ja musiał 5 miał tak 1 plus 5 do C to jest 25 do kwadratu to jest chyba 625 A tu jest tak jak napisaliśmy tu jest 2 do coś jeszcze coś mi tu jeszcze nie gra a nie dobrze pram 5 do bo
Sztuk DW tak to się zgadza tu jest 2 do C to jest 5 do C czy jest 10:5 PR r2 625 10 do 5 tak teraz zobaczmy czy czy jak bardzo ja oszukuję jak tam było 5 x 32 je przez 5 x 32 coś ten kalkulator musi źle działać jeśli jeśli twierdzi że mi dobrze wyszło a przy okaz jeszcze mo możemy zobaczyć jak dobre to jest przybliżenie akurat ten przykład był dość tendencyjny tak żeby akurat to przybliżenie było było dość dobre jakbym teraz Chciał Chciałbym 1 1 132 mogę zrobić tak samo albo zrobić tak plus 1 przez 32 takie
Coś i teraz do potęgi nawias 1/5 jak na przybliżenie jednym wyrazem przu Taylora całkiem nieźle Tak właśnie sobie zdałem sprawę z tego że nie widzieliście kalkulatora UPS W każdym razie No wcześniej kalkulator powiedział że że z tym czymś się nie pomyliliśmy A teraz mówi że no na samych ułamkach zwykłych a teraz mówi że do tego PKA pi stopnia to jest w dość dobrym przybliżeniu to co chcieliśmy to jest taki bardzo przyziemny i utylitarny sposób myślenia o pochodnej że to jest narzędzie do przybliżonego liczenia wartości funkcji ogólnie to było kiedyś bardzo ważne dlaczego Dlatego że ludzie kiedyś mieli czasem jakiś subak logarytmiczny czasem jakieś tablice wartości danej funkcji w szczególnych punktach a między tymi punktami to to trzeba było interpolować zbieżność nazwisk pojęcia interpolacja z interpolem w sensie International Poli
Chyba jest przypadkowa chyba w każdym razie kiedyś Za moich czasów nie też chyba macie takie coś teraz to znaczy w karcie wzorów naturalnych macie szczególne wartości sinusa i cosinusa dla od 0 do 90 stopni i to było tak że tam Powiedzmy że jak mamy stabilizowany dla ustalenia uwagi wartości sinusa w całkowitych stopniach albo co co stop jak ktoś Nam każe policzyć sinus 45 stopni plus na przykład 1/3 stopnia to możemy albo zatr tak zrobić różniczkowanie które widzieliśmy albo powiedzieć że to jest równe w przybliżeniu to co mamy stabilizowane plus A teraz właśnie odbiłem się od tego co mówiłem że jest złe to znaczy stopnie i stopnie i radiany radiany są dobre między innymi właśnie dlatego że w radianach pochodna cosinusa i sinusa się wyraża cosinusem skal funkcja sinus X st to jest
X pi ran to co napiszemy ten przyrost to jest dobrze Napiszmy tak że to jest 1/3 r pi PR 180 bo o tyle radianów się Przesunęliśmy razy pochodne sinusa czyli w punkcie 45 stopni plus błąd który jest zaniedbywalne No i to jest to co mamy napisane w tablicach plus Powiedzmy że pi na kalkulatorze plus pi przez 54 razy sin czyli cos 45 czyli pierwiastek Z2 pr2 x coś tak się to kiedyś robiło mówiło się że wykres jest w przybliżeniu płaski tak ten wzór z pochodną to ten wzór jeśli to jest równe FX plus EP f prim
X jeśli to się dzieje powiedzmy dla Epson w jakimś przedziale jakiegoś min a do A to znaczy że co Że FCI kórym dzieje impreza to znaczy od x a do X a jest liniowa no takie życie jak jest ustalony x No to f x plus jest funkcją lin przesunięcie funkcji argumentu zostawi liniow praw l tak naprawdę tym bardziej tym lepiej przybliża cywilizowane funkcje w małej skali są liniowe tak samo jak ziemia w małej skali jest znakomitym przybliżeniu płaska I dopiero się krzywizny zaczyna widzieć jak się jak się patrzy na na większe odległości dobra co my jeszcze chcemy wiedzieć Tak na tak na ideowo dobra jak mówiliśmy o prędkości Nie bez powodu Rowem obrazki dó wymiarach w dwóch wymiarach dużo prościej się myśli o
Trajektorii bo tak jakby w jednym wymiarze to można sobie narysować wykres wykresu się nie czuje zjawiska fizycznego jakim jest ruch wykres taki że ja tu mam I tu mam too cz idzie C cząstka się porusza na wykresie to że jakoś tam porusza po tej osi czyli jest nieciekawa ogólnie jowe Zbiory są zazwyczaj nieciekawe natomiast jak myślimy o prostu o ruchu w dwóch wymiarach jak tu mam R2 tu mam czas to ja mogę sfakia na na ten ruch na dwa dwa elementy jeden to jest trajektoria a drugie to jest to jak szybko biegam po trajektorii to jest dość nieformalne myślenie o tym Natomiast ono pomaga
Sobie wyobrazić ruch wyznacza trajektorię materialny płaszczyźnie to mog umci tobie Zak jakś krzy kiedyś się kiedyś były takie przyrządy do mierzenia długości krzywych na płaszczyźnie które się nazywały kmet i tam jest podwójne r i to była taka kulka którą się jechało jakieś krzywej narysowane na przykład na mapie i i ten i jak noory jak jak na przykład jak dowódca jakiegoś oddziału chciał zobaczyć jakiego Jaka jest długość trasy którą trzeba przejechać żeby żeby tu ominąć górę a tu obuz wroga To zamiast to liczyć w przybliżeniu albo zatrudniać do tego kogoś niższego rang to brał taki przyrząd przejeżdżał nim po krzywej i ten przyrząd działał z grubsza tak jak te stare myszy kulkowe jak jest taka mysz z kulką której się już dzisiaj nie używa to ona robi dokładnie to jest kulka jest punkt styczności z z płaszczyzną
I cały ruch tej kulki którym mikuj ruch punktu płaszczyźnie to jest jakieś złożenie obracania się w te strony i w te strony i tam są takie dwie rolki które które zbierają informacje o tym ile ta kulka się przesunęła i zbieranie analogowo informacje o tym o tym ile coś się kręci w którą stronę to jest proste a potem złożenie z tego wzoru tak naprawdę na całkę z szybkości też też się dawało zrobić zanim jeszcze ludzie wymyślili że fajnie byłoby używać myszy do tego żeby na komputerze coś kliknąć na ekranie zamiast żeby wszystko robić z klawiatury to technologia która efektywnie była myszą już istniała ona oczywiście nie musiała tego robić w czasie rzeczywistym ale i tak prościej było żeby żeby to tak robiła No i potem potem się dowiemy właśnie że że sama długość tego czegoś To to jest cał szybkości że to jest suma takich malutkich
Pitagoras tak długość krzywej to jest przybliżona przez długości łamanych każdy taka długość odcz to jest taki malutki Pitagoras No i potem tego Pitagorasa się wiąże z pochodną i wychodzi ten wzór całk ale to jeszcze jeszcze nie ile mamy wykładów chciałem zrobić całkę bardziej w takim probabilistycznym ujęci tror sobie myśleć jak jak szybko chodzi biegamy po tej trajektorii tak tak samo jak tym samochodem jak samochód ma przez określony odcinek czasu jedzie przez tunel to może to robić z jednostajną prędkością może na początku się zatrzymać a potem a potem jechać jechać szybciej Może właśnie próbować dogonić tego rowerzystę żeby go zamordować a potem potem przekląć że że rowerzysta uciekł i się zatrzymać żeby odcinkowy pomiar prędkości wyszedł poniżej ograniczenia albo robić jesc dowolne in Manewry trajektoria w tym jedny miarze jest taka sama tutaj tak samo mogę mieć d alo TR trajektorii mogę po nie przebiegać z różną prędkością na przykład nie jak mam jakbym miał nawet jak mam ten nasz najprostszy
Przykład z tym bieganiem po okręgu jedna parametryzacja jest taka że to mam przedział czasu 02 pi i ja powiem że 01 i ja powiem że ja W chwili t jestem tutaj Tu jest f równe cosinus na pierwszej współrzędnej sinus na drugiej od 2 p tak żeby w te równym je był tak żeby o żeby w te równym 1 być tutaj Tu jest 1 Ale ja mogę te samą trajektorii przeb Jest inaczej tak tu ją parametryzowana do T mogę na to patrzeć zupełnie inaczej mogę tu mieć tę samą dziedzinę czasu ale inną funkcję mogę mieć funkcję g taką że tu mi się porusza t od 1 do minus je a a g zwraca punkt który jest nad tym co się porusza po tej osi czyli tu jest GT i to się daje
Opisać wzorem pierwsza współrzędna to jest to jest taka funkcja liniowa która w w zerze przyjmuje 1 w przyjmuje min-1 Opisuj jakimś wzorem to będzie ciężka sprawa żeby to napisać to chyba jest tak że tu będę miał - 2T + 1 w zerze jest 1 1 jest min 1 druga współrzędna tak jak każe Pitagoras pierwiastek z 1 minus to całe towarzystwo do kwadratu 1 min 2T to się nawet coś pos skraca to jest pierwiastek z 2T min t k i to jest GT to jest funkcja która też określa położenie punktu od czasu któ dokładnie t samą trajektorię co f tylko że biegnie po z inną prędkością porzonny to zrobił obrazek natomiast ten zrobi obrazek w jakimś programie do rysowania ale przez to że oceniam innych po sobie To St że moja wyobra Tego wystarczy Generalnie to widać że jak tutaj jak ja idę normalnie po łuku to
Ten przebicie tego kawałka tego który jest pionowy to mi zajmie trochę tak na przykład jakbym tu miał przebyć 10 stopni to mi zabrało jedną 11 całej drogi natomiast jak tutaj to te które idzie liniowo po pierwszej współrzędnej się przesunie o tylko troszeczkę to to już jest dramatyczna dramatyczne przesunę w y bo ta funkcja patr jako funkcj od wychylenia toa dramatycznie szybko rośnie d małych wychyleń wi to w porównaniu z z Fem ten g Najpierw idzie bardzo szybko potem potem trochę wolniej a to znowu znow bardzo szybko tak czy tak mój Point był taki że pojęciem któ prz zapomnienie części informacji o funkcji która jest położeniem od czasu jest trajektoria trajektoria to jest krzywa do krzywej można prać robić styczną No i ze stycznymi to w szkole było jakoś tak że szkoła bardzo słusznie unikała
Tak naprawdę to co było w szkole do chwilę przed maturą czyli do momentu którym jest pochodna i są zadania na stycz do wykresu funkcji i styczne do wykresu funkcji to jest związek fricz na który jest wzór w tablicach naturalnych to wcześniej było tylko pojęcie styczności prostej do okręgu No i były te trzy przypadki że jak jest ustalony okrąg jest prosta to są przypad tego co może robić Prost przecinać dwóch punktach albo być rozłączna albo przypadek graniczny przypadek graniczny jest taki że jest styczna i te trzy przypadki zamiast myśleć o nich jako o myśleć o nich jak czymś analitycznym to się dwa przypadki faktycznie są do wyobrażenia sobie przez Lizę punktu przecięcia tak jak prosta przec okrąg jest rozłącz naturalny SP granic dokładnie punkt styczności natomiast to jest strasznie strasznie spłaszczające spojrzenie na styczność to że jest jeden punkt styczności to jest przypadek tak naprawdę to co jest geometrycznie ważne w styczności to to że jak to że jak ja mam ten ten punkt
Styczności tutaj o to że jak ja zrobię Zoom in bardzo blisko to No to to oczywiście nie skaluje grubości tych linii ale no widać chodzi Chodzi o to że to jest to się robi okrąg się robi Coraz bardziej płaski coraz bliższy tej tej prostej styczny to zaraz jak to sobie narysujemy jakąś ciekawszą krzywą niż okrąg najpierw moż wziąć okrąg czy ja mam gebr podłączoną pod pod obs teraz już mam jak narysujemy okrąg Zamiast ten zamiast go narysować narzędziem Narysuj okrąg bo to jest program który powstał do konstrukcji geometrycznych napiszemy okrąg w jakieś takiej postaci takie jak widzieli i teraz chcemy narysować styczną w jakimś punkcie możemy napisać równaniem ale to będziemy leniwi i zrobimy ją tak jak to się robi tak jak ten program to robi za
Nas teraz mam taki trochę boomer moment bo to są styczne A czy najpierw chc punkt A nie najpierw muszę zrobić punkt świetnie jakiś punkt na okręgu i teraz on jest zalakowany do okręgu i teraz punkt i Krzywa świetnie narysowało się No to nie jest niespodzianka generalnie wiemy jak wygląda Ziemia czyli trójmiarowy odpowiednik tego wiemy że jak się przybliżymy to jest coraz bardziej płasko No jest moim obrazku robionym grubym długopisem to to trochę tego nie widać a tej widać odpowiednio blisko to jest To jest prawie ta sama prawi ta sama Krzywa że musi zulowa prostu gdu O patrzcie jak nie każe rysować gdu to nie musi kalkulować swego gridu i dużo szybciej się zmienia poziom przybliżenia nawet nie czuję że
Rymuje także także tak do okręgu Tak wygląda natomiast jest mnóstwo innych krzywych do których Liczenie punktów styczności to to jest głupie chamski przykład to jest parabola jak mam parabolę taką normalną y rów x kwad No to nie jest tajemnicą że niech jakąś prostą najeżdżam prostą na na parabolę to będzie styczna w jednym punkcie to że nie będzie więcej punktów to jesty natomiast przychodzi Diogenes i mówi Spójrzcie styczna no no ma jeden punkt tak oś yk ma dokładnie punkt przecięcia z parabolą styczną nie jest więc zrobieniem definicji AD H tak samo jak z tym jak Platon definiował człowieka jako nieopierzone stwora który chodzi na dwóch nogach z tym trzeba uważać są są krzywe do
Których na przykład styczna ma nieskończenie wiele punktów przecięcia jak ja bym zrobił jak ja bym zrobił jak ja zrobił funkcję x kwadr do Nie po prostu sam x sinus X tak jak ja mam gdzieś te geogebra O tu jak Każ mu narysować te zmy tu Napiszmy y rów x r sinus X to jest sobie taka taka funkcja No i zarówno nieuzbrojonym okiem jak i przybliżeniem widać że Oś x jest styczna w zerze a im dalej przybliżymy tym bardziej Oś x będzie miała nieskończenie wiele punktów przecięcia lizenie punktu przecięcia to był
Taki trik który działa w konkretnym przypadku on jest faktycznie wyrazem głębszej prawdy to znaczy o twierdzenie o prostej podającej zbior wypukłego ale do tego jeszcze nie na tym wykładzie chociaż nie chodzi mi o to że styczność jest własnością lokalną jak ja mam jakąś krzywą ona się może jakoś tutaj totalnie wariacka zachowywać ale tak czy tak jak ja patrzę na to czy jakiś kawałek prostej jest do niej styczny w konkretnym punkcie to absolutnie nie robimy żadnej różnicy Co jest daleko od tego punktu tak ja tylko chcę że jak z zoomuje tutaj to żeby ta krzy była bardzo blisko tej tej prostej tak samo pochodna jest własnością lokalną tak samo jak mówiliśmy kiedyś że granica funkcji w punkcie jest własnością lokalną To znaczy ona zależy tylko od znaczy dla każdego 100 ona zależy tylko od wartości funkcji w
Odległości 1 od tego punktu A no i tak tak samo możemy napisać o pochodnej to jest też nawet nie twierdzenie ale spostrzeżenie dla każdego epsilona większego od zera wartość f prim od x nie zależy od tego jak wygląda f obcięty do r z wyrzuconym przedziałem od X min epx Plus by the way to jest jest dobry moment na powiedzieć o tym każdy jest dobry film który słuchacz może przes skipować do przodu wszystko przyjmie dobra powiemy będzie definicja bierzemy zbi wszystkich funkcj sens powiedzmy dla ustalenia uwagi że mam jakiś podzbiór
R i patrzę na wszystkie funkcje patrzę na wszystkie funkcje z tego podzbioru do do r do RD czegokolwiek czyli to jest jak na razie powtórzenie pojęć które były do tej pory zbiór funkcji z i do RD To ja powiem i mam jakieś ustalony punkt który należy do tego nie musimy o tym w ten sposób myśleć ale i tak prz to ja teraz powiem że f jest w relacji równoważności związanej z punktem x do g gdy istnieje taki Epsilon że f obcięte do takiego właśnie otoczenia jest rów nie mi
Tego jest funkcją zer czyli to może być tak na przykład że f jest funkcją uczciwe x kwadrat to jest tutaj f a tu ktoś rysował wykres funkcji x kwadrat ale potem wzruszył ramionami i takie coś mu wyszło do tego miejsca i do tego miejsca te wykresy się pokrywają to wtedy powiemy że f i g przystają do siebie w tej w tej relacji poszedł beznadzieja trzeba go zastąpić jakimś lepszym modelem powiedz no relacja jak relacja dokładnie dokładnie Tyle że w odpowiedni małym otoczeniu f są tym
Samym No to to jak na razie jest teraz Wła tak wezmę sobie wszystkie funkcje i podzielę przez te relacje równoważności to nazwę to zbiorem kiełków funkcji dookoła XI zbiorowa przestrzeń częściej się mówi przestrzeń dookoła albo to to kwestia gustu jakie dobier znaczenie No i myślimy o tym w ten sposób że tak gdzieś jest że te funkcje wykiełkują jak funkcja sobie kiełkuje z i sobie rośnie to bywa jakoś takoś inacze właśnie ten jakiś jakiś pierwszy wspólny etap wzrostu miały takie same Dlatego ta informacja którą zawiera jedna klasa
Abstrakcji w tym czymś to jest właśnie ten kiełek to jest strasznie strasznie ryjące pojęcie No bo od czego tak naprawdę zależy dla każdego EPS większego od zera to ten kiełek w którym jest f bo każdy każdy f ma swoją klasę abstrakcji whisky przyszedł pomagać No dobrze Musimy to jakoś ustalić żeby tobie było wygodnie i żeby żebyś mi nie deptał tabletu oczy wiście jak ja go chcę przestawić do mikrofonu żeby zamruczał to to przestaje No jak wezmę f i wezmę jego klasę
Abstrakcji w tej relacji to to jest kiełek f to jest i to totalnie zgrzyta intuicję tak jak mam jakiegoś f to dla dowolnej wartości f w jakimś punkcie który nie jest x to nie zależy znaczy to w jakim A dobra Czekajcie bo ja ja chciałem przeskoczyć dobra źle to powiedziałem jak to robimy w ten sposób tak bo ja myślałem jednej rzeczy mem drugiej myślałem o kiełkach funkcji analitycznych A mówiłem O kiełkach funkcji w ogóle nie to jest dobr ty sam siebie skowa tak to tak jak to często bywa Bo jak ja mam to jakąś funkcję która ma jakieś wartości ona sobie coś robi No i jak ja spojrzę dowolną wartość
To to w którym kie bo zawsze mogę obciąć f do jeszcze mniejszego przedziału d każdego większego od zer zależy tylko od obcięcia f do przedziału natomiast jakm chciał zapić wszystko na raz to już nie chcia zgadzają to kiełki się zgadzają takie pojęcie które zapomina dowolny skończony zbiór wartości ale na przykład już na każdym ciągu który zbiega do zera to to już nie zapomni ogólnie to to powied tego przedmiotu w którym jest analizowanie pojęcia relacji równoważności propaguje takie myślenie rel równoważności że jak mam jakąkolwiek relację równoważności to
Zapewne to jest tak że ona jest takiej postaci że a i b są w relacji tyko wtedy kiedy pewna pewna konkretna śmieszna funkcja od a jest równa tej funkcji od b każda funkcja z tego Uniwers na którym jest relacja produkuje relacj równoważności w ten sposób i każda relacja równoważności pochodzi od jakiejś funkcji mianowicie tą funkcję jest kanoniczne owanie razowe to znaczy to które bierze element i zwraca jego klasę abstrakcji najprostsze możliwe tylko to jest taka głupia funkcja i czasem nie widać w wielu prostych przypadkach jak funkcje która robi taką robotę bo oczywiście takich funkcji jest dużo to daje się napisać wzorem natomiast czasem się nie da to jest jeden z tych przypadków których to jest najprostszy wzór na to jest najprostszy wzór na taką funkcję duże F że f przestaje w sensie kiełków dookoł g tylko wtedy kiedy f to możemy sobie napisać jako osobny
Lemat prędzej czy później będziecie mieli przedmiot akurat u JK to się chyba nazywa matematyka dyskretna to na czym się tak może nie No w każdym razie będzie na egam matyki ja mam to to jest relacja na jakimś Uniwersum u to wtedy struktura logiczna jest taka to jest byle jaka relacja to wtedy to coś jest relacją równoważności wtedy tylko wtedy gdy wtedy tylko wtedy gdy istnieje jakiś jakaś przeciwdziedzina y i istnieje jakaś taka funkcja f z naszego Uniwersum do y że ta nasza relacja pochodzi od f w ten sposób lat jest
Trywialny ale on często porządkuje spojrzenie na różne rzeczy tutaj z tymi kiełkami też można o tym myśleć W ten sposób że ja biorę funkcję i co je robię biorę funkcję i zwracam jej ciąg obciąć f do przedziału X min 1 n x plus 1 N I to jest ciąg funkcji i co I teraz ja powiem że niech ten ciąg się nazwie jf to wtedy Ale wtedy tak czy tak f przystaje po kiełkowo g wtedy tylko wtedy gdy F min f od g nie jest równe zer a jest równe zer od pewnego miejsca Tak to jest to jest ciąg funkcji więc powiemy że on jest równy funkcji zerowej od pewnego miejsca więc jako pilni studenci wiecie że A mam jakieś
Uniwersum mam jakąś funkcję w jakiś zbiór powiedzmy w to jest też lemat z podstaw matematyki i mam jakąś relację równoważności na u to jest teraz równoważność między dwoma ki funkcji f f od x jest równe f y dla każdych x y takich że x jest równoważne z y wtedy tylko wtedy gdy się faktoryzacji f z wąsem że mam taki diagram idzie f w równoważności na zbi ilorazowy po polsku zbi kl abstrakcji i mam z wąsem jeśli w miejscu formuły logicznej
Jest diagram to to należy go traktować jako zdanie ten diagram jest przemienny to znaczy to znaczy Co to znaczy f jest równe najpierw rzutowanie a potem też jest gatunku oczywistości natomiast warto sobie z tego zdawać sprawę że jak patrzymy na funkcje które nie przejmują się tym Który z elementów jakieś klasy abstrakcji dostają na input to naturalną dziedziną d Tych funkcji jest zbiór ilorazowy także możemy terp absolutnie nie pomagające udowodnić żadnego twierdzenia ale pomagające zrozumieć ideologię fakt że tak naprawdę pochodna funkcji f w punkcie XI jest zaczy o Ile istnieje to jest funkcją kiełka f dookoła XI co jest przesadnie pompatyczny sposobem
Powiedzenia że jeśli f zgadzają się na jakimś otoczeniu to mają równe pochodne i to jest taki Filozoficzny powód dla którego styczna jest własnością lokalną POW dla którego o pochodnej myślimy tak samo jak o stycznej styczna jest własnością lokaln i pochodna jest własnością lokalną i teraz to jest takie pojęć duch podobieństwo tych pojęć ścisłe podobieństwo jest takie tak jak była ta historia że Running was invented by James Running toce In The Time and Dual monitors invented by fotogeniczny invented by James YouTube tak naprawdę Profesjonal
Pry monitorze i próbowanie pracować na trzecim i w kategorii tych stwierdzeń jest historia o tym że styczną wymyślił Janusz tangens kiedy chciał przeprowadzić siz No dwa razy przez ten sam punkt Story prosta przez dwa punkty To jest to co rozumiemy tak samo jak rozumiemy dzielenie liczb tu mam punkt i to mam jakiś inny punkt mogę przez nie zrobić prostą się nie da zrobić ręcznie to muszę zrobić tak im bliżej ten punkt mam tamtego tym bliżej Jestem stycznej jak próbuję przeprowadzić prostą przez dwa punkty num jak punkty są odległości j miliardowa i przesunę je o 13 miliardowe to może dramatycznie wpłynąć na kierunek prostej No i to się daje zrobić na obrazku Gdzie jest mój kreator obrazków
Tu Powiedzmy że ja mam jakąś O tu miałem ten okrąg tu miałem styczną i ja mogę sprować sobie rysować prostą przez ten punkt jakiś inny jak jest daleko to jest taka tam sobie po prostu prosta Im bardziej on się zbliża tym bardziej generalnie ciężko jest narysować prostą przez te dwa punkty bo linija ucieka natomiast To się musi zbić do stycznej Tak bardzo nienawidzę geogebry za to że ja muszę wybrać narzędzie przesuń to się już tak elegancko ustabilizowało że się prawie nie rusza jeśli jesteśmy wystarczająco blisko bywa żeś krzy ma płasko są krzywe które wyglądają dużo ostrzej i trzeba podejść dużo bliżej
Żeby się zrobiła styczna tak na przykład jak ja mógłbym narysować co mó narysować y rów x do potęgi 1,2 takie coś jze temu dam moduł teraz mi nie pozwoli tu dam moduł i to wierzcie lub nie To jest to jest krzywa która ma styczną Ona wygląda jak miała Kanta do Kanta się nie zrobić stycznej jak to się przy wystarczająco bardzo być może już może bę to się tak elegancko wypłaszczenie optyczne ale także tu tu Oś x jest też styczna czy on zrozumie ctrl z0 jakim trzeba być tempem programem żeby nie rozumieć ctrl z0 Nie po prostu ma
Domek tak I tutaj tutaj jakbyśmy robili prostą przez punkt 00 i taki to przez strasznie długo Ona byłaby prawie tak jak xa a potem by nagle robiła taki bardzo Sharp Turn żeby być być poziomu tego nie widzimy bo na tym obrazku pojedynczy piksel przesunięci w okolicy to już jest duża zmiana kylen także tak przez to że my chcemy definiować styczno albo jak obiekt graniczny siecznej albo jako takie coś że krzywe Przy jakimś punkcie są blisko No to się okazuje że jak że pochodna daje naturalny sposób rozumienia Co to jest blisko to znaczy jak ja tu mam mam punkt XI tak tu mam te trajektorie f t tu mam wiadomo to jest
F to jest f Od XI tu mam gdzieś jakieś x plus Epson i tu mam F od tego czegoś To jak ja napiszę f x plus EP min f to jest dokładnie wektor kierunku tej Sicz biorę dwa punkty na prostej to odejmuje to dostaję wektor teraz jak jak go jeśli Jeśli ta funkcja jest różniczkowa to prostu wychodzi wychodzi co wychodzi wektor prędkości z urwaną informacją o kierunku czyli prędkość podziel przez szybkość jak go odrobinę więcej niż tego żeby sama trajektoria miała styczną to znaczy
Żądamy tego żeby nie tylko kierunki wektorów prędkości prędkości średniej na przedział miały granice ale ale też żeby ich długości miały granice tak czy tak kierunek tego czegoś to jest kierunek siecznej przez x plus EP i f więc jak temu stwierdzeniu weźmiemy granicę przy żą do zera to dostaniemy to że kierunek f prim od x równa się kierunek styczny kierunek stycznej W F od przy okazji jak już zażądam żeby sama funkcja by różniczkowalna a nie tylko żeby trajektoria miała styczną to możemy mówić dokładnie jak blisko ta krzywa jest stycznej w patrzymy na to że jak
Czis to co to sobie pisaliśmy że f x plus EP to jest tak naprawdę równanie ruchu jednostajnego który zaczyna się od f od x ma wektor prędkości f prim od x plus coś co jest małe w porównaniu z epsilonem tak Czyli ten wektor tutaj o ten który jest kawałkiem tej czarnej prostej ten wektor to jest to co tutaj widać co ja z tym kotem zrobić f od x to jest Epsilon Czyli jakiś tam Skalar razy prim plus PR też jest wektorem to wszystko jest wartościach wektorowych Być może jednowymiarowych ale ogólnie wektorowych więc Chodzi o to że jak to f prim nie jest zero to znaczy jeśli nasze sposób jaki wybraliśmy bieganie po
Trajektorii nie ma nie startuje strasznie powoli tak jak na przykład startował jednost przyspieszony prędkości w jednym wymiarze To wygląda jak x kwad startuje potwornie płasko i jakbym miał takie coś w dwóch wymiarach tak jakbym miał to by wtedy Znaczy ty że parametryzacja jest tak dobrana że z tej parametryzacji złości nie widać stycznej potem jeszcze tego wszystkiego wrócimy gdzieś na analizie 4 jak powiemy że każdą cywilizowany krzyw się daje sparametryzować długością łuku także jest taki jeden naturalny sposób wyznaczania czasu biegni po krzywy tutaj Natomiast tutaj to jest ten nasz różowy wektor to jest czynnik skali raz W tym punkcie plus coś małego to jest d małych to jest tak małe
Że to nie ma jak zmieniać kierunku tego f primat w związku z tym dokładnie tak blisko tak blisko stycznej czyli zaczy ten tak blisko tak styczna by nam mówiła że jesteśmy w punkcie którym że jesteśmy w punkcie o tym gdzieś tutaj Tu jest f plus EP f prim i ta różnica tutaj to jest i to jest mały porów całego obrazka dlatego dla małych Epsilon to Sieczna jest bardzo blisko stycznej siła rzeczy Krzywa też jest blisko stycz a teraz
Normalnie to się głupio normalnie się zaczyna od tego że rysujemy stycz akurat wykresów funkcji a potem to jakoś u ogólni na dowolne krzyw Otóż nie właśnie zobaczyliśmy że rysowanie stycznej to jest rzecz która jest dla dowolnej krzywej jeśli ja po prostu mam krzywą opisane tym że to jest jakaś trajektoria f t to w punkcie w tym konkretnym punkcie styczna ma równanie Powiedzmy że parametryczne na razie także katalog wszystkich punktów na stycznej jest taki że one się zaczynają od f i potem plus plus co plus t r f prim razie żadnego xy nie powied że y ale my umiemy zamieniać równania parametryczne na zwykłe my umiemy zamienić równanie prosta składa się z punktu postaci wektor 23 Plus T R wektor 56 2 3 plus teraz wektor
56 to co to znaczy to jest zbiór par xy takich że jakej x 3 to to jest d okr 5 6 czyli ten podzielony przez 5 jest równe ten podzielony przez 6 No i potem się to zamienia na y rów jakieś ax + b tak się po prostu pisze że y jest rów 3 + 65 x min 2 czyli 3 plus 65 x minus mój Boże jak to jest 125 to są 35 jakoś tak i teraz pojęcie wyznej do wykresu funkcji jest derywatywy to znaczy mam obrazek i mam wykres tu jest napisane y rów żeby się nie miła z
Tamtym fem to niech to będzie jakieś nie wiem f od x No to powiedzenie Oczywiście jak mam funkcję to zrobię z niej wykres natomiast powiedzenie krzywej która ma t własność że nad każdym xem jest tylko jeden punkt że jesteś wykresem funkcji to jest po prostu jeden szczególny rodzaj parametryzacji to jest powiedzenie że ta nasza Krzywa to jest zbiór punktów postaci x x po x należącym do dziedziny f czyli to jest ten ta nasza parametryzacja ten wektor to jest f x więc jak mam jakiś konkretny punkt tutaj to tu mam F czyli x x jak chcę zrobić styczną to na sobie idzie jakoś tak no i pisze dokładnie tak jak się pisze równanie ruchu jednostajnego to jest f plus t f czyli x właśnie
Plus parametr razy jak to jest jak to jest f No to pochodna f po współrzędnych już Widzieliśmy się liczy te granice które jest definicji pochodnej to to że ja mówiłem że to jest w RD to z punktu widzenia rachunków to jest PiS na wodę to nie jest trudniejsze pojęcie pochodna funkcji która bierze x i zwraca f x GX to jest po prostu Czyli po prostu pary FG to jest to jest para pochodnych komplikacja przeciwdziedziny bardzo rzadko stanowi problem w rachunku różniczkowym komplikacja dziedziny powoduje że trzeba robić nowe pojęcia tu jest pochodna xa przekonamy się albo każd na karteczce łw policzy że pochodna x to jest prostu je funkcja rów to jest po prostu jakaś funkcja jest No to wpisujemy to to do równania parametrycznego No i jest czyli to jest prosta która przechodzi musi siłę rzeczy przechodzić przez przez punkt F od X czyli czyli x f x i musi być wzdłuż wektora 1 prim x i teraz jako pojęcie derywatywy od tego to
Mówimy że ta Prosta jak ona ma być Ona przechodzi przez f i fakt że jest równoległa do tego wektora to mówi że jest współczynnik nachylenia to jest y do X tego wektora współczynnik kierunkowy musi być równy łem no i jakieś paragrafy na jak się szuka równania takiej prostej najprościej się mówi że punkt który leży na takiej prostej musi mieć to do siebie że jak tu mam ten punkt od którego zaczynam tu mam punkt który pytam czy należy do tej prostej to ja licor x y i on ma być równoległy do wektora 1 i współczynnik kierunkowy A tak zrobimy na odwrót bo ja
Tu Tak tu zrobiłem Niech będzie będzie tak to jest pierwsza wspó to jest druga czy Innymi słowy to do tego musim mieć tak jak to do tego czyli y min f przez X min musi mieć taki sam współczynnik nachylenia jak ten wymuszony przez to że współczynik styczne to jest pochod i to jest tak naprawdę równanie stycznej do wykresu funkcji amatorów SPA wers f prim r x i to jest nasze a a teraz podcz wyrazy wolne tu jest jeszcze minus x prim plus f od i teraz jest postaci a x + b tylko zapamiętanie tego jest uciążliwe a a w tym wzorze dokładnie każdy każdy znaczek w tym wzorze znaczy jakiś element wyprowadzenia tego wzoru także tak mamy trzy spojrzenia na pochodną jedno że to jest prędkość drugie że to jest takie
Narzędzie do liczenia przybliżonych wartości funkcji dookoła jakiegoś punktu jak znaj wartość w tym punkcie a trzecie No właśnie dostaliśmy że że to jest kierunek stycznej a w szczególności jak mamy funkcję tak po prostu to jest akurat endemiczne dla f które są z r do r jakiegoś podzbioru r do r to jest po prostu współczynnik stycznej do wykresu przy okazj przy okazji oczywiście kąt tangens nachylenia tej prostej do osi x Natomiast ta równoważność to już jest coś co nie czyta pojęcia pochodnej to jest tylko powiedzenie że współczynnik kierunkowy prostej to jest tangens kąta nachylenie x tak naprawdę to jest jeszcze trzeci sposób myślenia o pochodnej i to jest takie takie coś z czego odzyskujemy wartość przez od całkowanie Jeśli dla nas całka jest pojęciem tym od którego Zaczynamy tak się da robić wykład no to wtedy pochodna jest naturalnym odwróceniem najpierw definiujemy całk tak jak definiujemy a potem mówimy że
Niektóre funkcje mają cudowną własność że że można f od T1 min f t0 odzyskać przez od całkowanie jakieś funkcji po przedziale t0 T1 i wtedy te funkcję nazywam pochod w jakimś tam sensie coś coś podobnego będziemy robić to jest to na tym wykładzie w wersji wersji stacjonarnej ja opowiadałem o tym że w sumie możemy napisać tak jak sum dla pochodnej z T odzyskwa różnicowe przy jakichś tam założeniach o tym jak się zachowuje pochod dobrze udało nam się op absolutnie całą filozofię całą któ potrzeb na początek i nie wykonać praktycznie żadnego rachunku nie licząc jakiś które nie miały żadnego znaczenia a w szczególności a nie no policzyliśmy policzyliśmy pochodne sinusa i cosinusa to co jeszcze możemy policzyć jeszcze lepsze pomys nie Policzmy już dzisiaj nic