Strona główna / Matematyka od nowa / Część 1: Wielkości bez liczb / Lekcja 1.4

Lekcja 1.4 · ok. 14 minut

Dlaczego można dodać to samo do obu stron równania?

Zasada „rób to samo po obu stronach” to serce rozwiązywania równań. Tu zobaczysz, dlaczego działa — na paskach, zanim pojawi się jakiekolwiek równanie.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Jeśli do dwóch równych wielkości dodasz (albo od nich odejmiesz) to samo, zostaną równe. Jeśli do dwóch nierównych dodasz to samo, różnica między nimi się nie zmieni. Zmienia się dopiero wtedy, gdy do jednej dodasz więcej niż do drugiej.

Krok 1 · Zadanie

Równe paski, ten sam dodatek

Paski A i B są równe: A = B. Do A dokładamy kawałek K. Do B dokładamy taki sam kawałek K.

Rozwiązanie

A + K = B + K. Końce obu pasków przesunęły się o ten sam kawałek, więc nadal są w jednym miejscu.

Krok 2 · Przekształcenie

Dokładaj i obserwuj różnicę

Pierwszy suwak dokłada ten sam kawałek do obu pasków. Drugi dokłada tylko do B. Czerwona ramka pokazuje różnicę między paskami.

Pobaw się oboma suwakami. Potem ustaw je tak, żeby A i B stały się równe, i kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Suwak „Dodaj do obu” nie zmienia różnicy. Paski wyrównuje dopiero „Dodaj tylko do B”, ustawiony na różnicę między A i B.

Krok 3 · Model

Zapisz, co się dzieje z różnicą

Co robi z różnicą suwak „Dodaj do obu”?

Rozwiązanie

Różnica zostaje taka sama. Oba paski wydłużają się o ten sam kawałek, więc wystająca część A się nie zmienia.

Zapisz to literami. Różnica między A + K a B + K to:

Rozwiązanie

(A + K) − (B + K) = A − B. Dodatek K po obu stronach się znosi.

Krok 4 · Badanie modelu

A gdyby dodatki były różne?

A > B. Do A dokładamy kawałek K, a do B — kawałek dłuższy niż K.

Rozwiązanie

Różnica zmaleje: B goni A. Jeśli dodatek do B przewyższy dodatek do A o więcej niż różnica, B stanie się dłuższe.

A = B. Od A i od B odcinamy taki sam kawałek K (krótszy od obu pasków).

Rozwiązanie

A − K = B − K. Odcięcie tego samego zachowuje równość tak samo jak dołożenie tego samego.

A = B. Czy A + K = B + M dla dowolnych kawałków K i M?

Rozwiązanie

Tylko gdy K = M. Dla różnych dodatków równość się psuje — wygrywa pasek z dłuższym dodatkiem.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Zasada równowagi

To, co widać na paskach, zapisujemy jako dwie zasady:

Równość: jeśli A = B, to A + K = B + K oraz A − K = B − K.

Różnica: (A + K) − (B + K) = A − B.

Pomyśl o wadze szalkowej w równowadze: jeśli na obie szalki położysz (albo z obu zdejmiesz) to samo, waga nadal będzie w równowadze. Tę zasadę stosuje się przy każdym równaniu — więcej w lekcji 7.2.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Bo obie strony zmieniają się o tyle samo. Jeśli były równe, to po dodaniu tego samego nadal są równe — tak jak waga w równowadze, gdy na obie szalki położymy to samo.

Krok 6 · Seria zadań

Zasada w praktyce

Waga szalkowa jest w równowadze. Na lewej szalce leży jabłko J i odważnik 100 g, na prawej — gruszka G i taki sam odważnik 100 g. Zdejmujemy oba odważniki.

Rozwiązanie

Waga nadal jest w równowadze: J + 100 g = G + 100 g, więc J = G.

Ania jest starsza od Bartka o 3 lata. O ile lat Ania będzie starsza od Bartka za 10 lat?

Rozwiązanie

Nadal 3 lata. Oboje będą starsi o 10, a dodanie tego samego nie zmienia różnicy.

Pierwsze równanie: x + 5 = 12. Odejmij 5 od obu stron.

Rozwiązanie

x + 5 − 5 = 12 − 5, czyli x = 7. Sprawdzenie: 7 + 5 = 12.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Wiadomo, że a = b. Iza pisze: „Więc a + 3 = b + 5”. Wojtek pisze: „Więc a + 3 = b + 3”.

Rozwiązanie

Rację ma Wojtek. Iza dodała do obu stron różne liczby — po prawej o 2 więcej — więc równość się psuje: b + 5 jest o 2 większe od a + 3.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Różnica wieku między Olą a Kubą wynosi teraz 3. Ile będzie wynosić za 10 lat?

Rozwiązanie

Nadal 3. Dodanie tego samego do obu wieków nie zmienia różnicy.

Rozwiąż równanie x + 5 = 12, odejmując 5 od obu stron.

Rozwiązanie

x = 12 − 5 = 7.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (1.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (1.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.