Strona główna / Matematyka od nowa / Część 1: Wielkości bez liczb / Lekcja 1.5

Lekcja 1.5 · ok. 14 minut

Całość i części: jak z jednego schematu odczytać dodawanie i odejmowanie?

Dodawanie i odejmowanie to nie dwa różne działania do zapamiętania, tylko dwa sposoby czytania jednego obrazka: całości złożonej z części.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Jeśli całość C składa się z części A i B, to C = A + B, A = C − B oraz B = C − A. To jeden schemat zapisany na trzy sposoby. Szukasz całości — dodajesz części. Szukasz części — od całości odejmujesz drugą część.

Krok 1 · Zadanie

Co mówi ten obrazek?

Paski A i B ułożone jeden za drugim mają razem tę samą długość co pasek C.

całośćCczęściAB
Rozwiązanie

C = A + B: całość jest sumą swoich części.

Krok 2 · Przekształcenie

Szukamy brakującej części

Teraz znasz całość C i jedną część A. Brakuje drugiej części.

Dołóż do A kawałek B tak, żeby razem dały całość C. Potem kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

B to ta część całości C, która nie jest A. Właśnie tak wygląda odejmowanie: B = C − A.

Krok 3 · Model

Jeden schemat, trzy równania

Z jednego schematu całość–części da się odczytać trzy równania. Pierwsze już masz: C = A + B.

Uzupełnij dwa pozostałe równania. Używaj liter C, A i B.

Rozwiązanie

A = C − B oraz B = C − A. Odejmowanie to szukanie brakującej części: od całości odcinamy znaną część.

Krok 4 · Badanie modelu

Co się dzieje, gdy części się zmieniają?

Całość C się nie zmienia, a część A rośnie.

Rozwiązanie

B maleje. Całość jest stała, więc to, co zyskuje A, traci B.

Całość składa się z trzech części: C = A + B + D. Zapisz D za pomocą pozostałych liter.

Rozwiązanie

D = C − A − B (można też zapisać D = C − (A + B)): od całości odcinamy obie znane części.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Dodawanie i odejmowanie to jedna relacja

całośćCczęściAB
Schemat całość–części.

C = A + B — szukasz całości: dodajesz części.

A = C − B i B = C − A — szukasz części: od całości odejmujesz drugą część.

Odejmowanie nie jest osobnym działaniem do zapamiętania. To szukanie brakującej części całości. Dlatego zawsze odejmuje się od całości, a wynik jest mniejszy od całości.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Oba zapisy opisują ten sam obrazek: całość C złożoną z części A i B. Pierwszy mówi, co zostaje po odcięciu B od całości, drugi — że części razem dają całość.

Krok 6 · Seria zadań

Schemat z liczbami

Teraz zamiast liter pojawiają się liczby — schemat działa tak samo.

Całość ma 15, jedna część ma 9. Ile ma druga część?

Rozwiązanie

15 − 9 = 6. Sprawdzenie: 9 + 6 = 15.

Części mają 7 i 8. Ile ma całość?

Rozwiązanie

7 + 8 = 15.

Całość ma 20, a części — 12 i 8.

Rozwiązanie

8 = 12 − 20 nie wynika ze schematu: odejmuje całość od części. Pozostałe trzy to właśnie trzy równania schematu.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Zadanie: całość ma 14, jedna część ma 5. Ile ma druga część? Natalia liczy 14 + 5 = 19. Igor liczy 14 − 5 = 9.

Rozwiązanie

Rację ma Igor: 14 − 5 = 9, sprawdzenie 5 + 9 = 14. Wynik Natalii, 19, jest większy od całości — część nie może być większa od całości.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania w losowej wersji. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejną, jeśli chcesz poćwiczyć.

Całość ma 17, jedna część ma 8. Ile ma druga część?

Rozwiązanie 17 − 8 = 9.

Całość K składa się z części M i N. Zapisz N za pomocą liter K i M.

Rozwiązanie N = K − M: od całości odejmujemy znaną część.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (1.5) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (1.5) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.