Strona główna / Matematyka od nowa / Część 7: Algebra / Lekcja 7.2

Lekcja 7.2 · ok. 18 minut

Dlaczego przy przenoszeniu na drugą stronę zmienia się znak? Rozwiązywanie równań

„Przenieś na drugą stronę i zmień znak” — reguła, której większość osób uczy się na pamięć. W rzeczywistości nic się nie przenosi: po obu stronach robisz to samo, a znak zmienia się sam.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Równanie to waga w równowadze. Wolno do obu stron dodać, od obu odjąć, obie pomnożyć albo podzielić przez to samo (byle nie przez zero) — równowaga zostaje. W 3x + 2 = 14 odejmujesz 2 od obu stron: 3x = 12, a potem dzielisz obie przez 3: x = 4. „Przenoszenie ze zmianą znaku” to tylko skrót pierwszego kroku.

Krok 1 · Zadanie

Równanie z dwoma krokami

Rozwiąż: 3x + 2 = 14.

Rozwiązanie

3x + 2 = 14, więc 3x = 12, a x = 4. Sprawdzenie: 3 · 4 + 2 = 14.

Krok 2 · Przekształcenie

Równanie jako waga

Na lewej szalce leżą trzy jednakowe pudełka i dwa odważniki, na prawej czternaście odważników. Waga jest w równowadze — to właśnie równanie 3x + 2 = 14: pudełko waży x, a odważnik 1.

Pudełka nie da się zważyć osobno. Można za to zmieniać to, co leży na szalkach.

Wykonuj polecenia po kolei. Pod wagą widać zapis każdego ruchu.

Podsumowanie

Zdejmujemy po 2 odważniki z obu szalek: 3x + 2 − 2 = 14 − 2, czyli 3x = 12. Dzielimy obie szalki na 3 równe części: x = 4. Każdy ruch wykonany na obu szalkach zachowuje równowagę — a więc i równość.

Krok 3 · Model

Ruch na wadze to krok w zapisie

Każdy ruch na wadze ma swój zapis. Zdjęcie dwóch odważników z obu szalek to odjęcie 2 od obu stron równania, a podział obu szalek na 3 części — podzielenie obu stron przez 3.

Równanie 3x + 2 = 14. Co zrobić najpierw, żeby po lewej zostały same iksy?

Rozwiązanie

Od obu stron odejmujemy 2: 3x + 2 − 2 = 14 − 2, czyli 3x = 12. Na wadze: z obu szalek zdejmujemy po 2 odważniki.

Zapisz oba kroki rozwiązania 3x + 2 = 14.

Rozwiązanie

3x = 12, x = 4.

Krok 4 · Badanie modelu

Pudełka po obu stronach i skąd zmiana znaku

Pudełka leżą teraz na obu szalkach: 5x + 1 = 2x + 13. Rozwiąż na wadze — każdy przycisk działa na obie szalki naraz. Gdy na jednej szalce zostanie samo pudełko, kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Zdejmujemy 2 pudełka z obu szalek: 5x + 1 − 2x = 2x + 13 − 2x, czyli 3x + 1 = 13. Zdejmujemy odważnik: 3x = 12. Dzielimy obie szalki na 3 części: x = 4.

Równanie x + 5 = 9. Odejmujemy 5 od obu stron: x = 9 − 5.

Rozwiązanie

x + 5 − 5 = 9 − 5. Po lewej +5 i −5 się znoszą, po prawej pojawia się −5. „Przenoszenie ze zmianą znaku” to skrót tego zapisu.

Na wadze nie da się położyć „− 3”, ale zasada jest ta sama. Rozwiąż: 5x − 3 = 2x + 9. (Najpierw odejmij 2x od obu stron.)

Rozwiązanie

5x − 3 − 2x = 2x + 9 − 2x, czyli 3x − 3 = 9. Dodajemy 3: 3x = 12. Dzielimy przez 3: x = 4. Sprawdzenie: 5 · 4 − 3 = 17 i 2 · 4 + 9 = 17.

Czy wolno podzielić obie strony równania przez 0?

Rozwiązanie

Nie. Mnożyć i dzielić obie strony wolno przez każdą liczbę oprócz zera — dzielenie przez zero nie ma sensu (lekcja 4.4).

Krok 5 · Wyjaśnienie

Przekształcenia równoważne

Równanie jest jak waga w równowadze. Zostaje prawdziwe (dla tych samych x), jeśli po obu stronach:

Takie kroki nazywa się przekształceniami równoważnymi. Strategia: najpierw zbierz iksy po jednej stronie, a liczby po drugiej, na końcu podziel przez liczbę przy x. Zawsze sprawdź wynik, wstawiając go do równania wyjściowego.

Sprawdź te zasady na wadze poniżej i obserwuj zapis pod nią.

Równanie x + 5 = 9. Przyciski działają na obie szalki naraz.

Podsumowanie

x + 5 − 5 = 9 − 5, czyli x = 4. Potem 2 · x = 2 · 4, czyli 2x = 8, i 2x + 3 = 8 + 3, czyli 2x + 3 = 11. Wszystkie te równania mają to samo rozwiązanie: x = 4.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Bo w rzeczywistości nic się nie przenosi. Żeby pozbyć się „+5” po lewej, odejmuję 5 od obu stron. Po lewej +5 − 5 daje zero, a po prawej pojawia się −5. Wygląda to jak przeniesienie ze zmianą znaku.

Krok 6 · Seria zadań

Rozwiązuj krok po kroku

Rozwiąż: 4x − 7 = 13.

Rozwiązanie

4x = 20, x = 5.

Rozwiąż: 2(x + 3) = 16.

Rozwiązanie

Dzielimy przez 2: x + 3 = 8, więc x = 5. (Albo: 2x + 6 = 16, 2x = 10, x = 5.)

Rozwiąż: x/3 + 1 = 5.

Rozwiązanie

x/3 = 4, więc x = 12.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Równanie 2x + 6 = 10. Asia: „2x = 10 + 6 = 16, więc x = 8”. Bob: „2x = 10 − 6 = 4, więc x = 2”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: 2 · 2 + 6 = 10. Asia dodała 6 zamiast odjąć — „przeniosła” bez zmiany znaku.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa równania z losowymi liczbami, już bez wagi. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Rozwiąż: 3x + 4 = 19.

Rozwiązanie

x = (19 − 4) : 3 = 5.

Rozwiąż: 3x − 5 = 10.

Rozwiązanie

x = (10 + 5) : 3 = 5.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (7.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (7.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.