Dlaczego przy przenoszeniu na drugą stronę zmienia się znak? Rozwiązywanie równań
„Przenieś na drugą stronę i zmień znak” — reguła, której większość osób uczy się na pamięć. W rzeczywistości nic się nie przenosi: po obu stronach robisz to samo, a znak zmienia się sam.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Równanie to waga w równowadze. Wolno do obu stron dodać, od obu odjąć, obie pomnożyć albo podzielić przez to samo (byle nie przez zero) — równowaga zostaje. W 3x + 2 = 14 odejmujesz 2 od obu stron: 3x = 12, a potem dzielisz obie przez 3: x = 4. „Przenoszenie ze zmianą znaku” to tylko skrót pierwszego kroku.
Krok 1 · Zadanie
Równanie z dwoma krokami
Rozwiąż: 3x + 2 = 14.
Rozwiązanie
3x + 2 = 14, więc 3x = 12, a x = 4. Sprawdzenie: 3 · 4 + 2 = 14.
Krok 2 · Przekształcenie
Równanie jako waga
Na lewej szalce leżą trzy jednakowe pudełka i dwa odważniki, na prawej czternaście odważników. Waga jest w równowadze — to właśnie równanie 3x + 2 = 14: pudełko waży x, a odważnik 1.
Pudełka nie da się zważyć osobno. Można za to zmieniać to, co leży na szalkach.
Wykonuj polecenia po kolei. Pod wagą widać zapis każdego ruchu.
Podsumowanie
Zdejmujemy po 2 odważniki z obu szalek: 3x + 2 − 2 = 14 − 2, czyli 3x = 12. Dzielimy obie szalki na 3 równe części: x = 4. Każdy ruch wykonany na obu szalkach zachowuje równowagę — a więc i równość.
Krok 3 · Model
Ruch na wadze to krok w zapisie
Każdy ruch na wadze ma swój zapis. Zdjęcie dwóch odważników z obu szalek to odjęcie 2 od obu stron równania, a podział obu szalek na 3 części — podzielenie obu stron przez 3.
Równanie 3x + 2 = 14. Co zrobić najpierw, żeby po lewej zostały same iksy?
Rozwiązanie
Od obu stron odejmujemy 2: 3x + 2 − 2 = 14 − 2, czyli 3x = 12. Na wadze: z obu szalek zdejmujemy po 2 odważniki.
Zapisz oba kroki rozwiązania 3x + 2 = 14.
Rozwiązanie
3x = 12, x = 4.
Krok 4 · Badanie modelu
Pudełka po obu stronach i skąd zmiana znaku
Pudełka leżą teraz na obu szalkach: 5x + 1 = 2x + 13. Rozwiąż na wadze — każdy przycisk działa na obie szalki naraz. Gdy na jednej szalce zostanie samo pudełko, kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
Zdejmujemy 2 pudełka z obu szalek: 5x + 1 − 2x = 2x + 13 − 2x, czyli 3x + 1 = 13. Zdejmujemy odważnik: 3x = 12. Dzielimy obie szalki na 3 części: x = 4.
Równanie x + 5 = 9. Odejmujemy 5 od obu stron: x = 9 − 5.
Rozwiązanie
x + 5 − 5 = 9 − 5. Po lewej +5 i −5 się znoszą, po prawej pojawia się −5. „Przenoszenie ze zmianą znaku” to skrót tego zapisu.
Na wadze nie da się położyć „− 3”, ale zasada jest ta sama. Rozwiąż: 5x − 3 = 2x + 9. (Najpierw odejmij 2x od obu stron.)
Nie. Mnożyć i dzielić obie strony wolno przez każdą liczbę oprócz zera — dzielenie przez zero nie ma sensu (lekcja 4.4).
Krok 5 · Wyjaśnienie
Przekształcenia równoważne
Równanie jest jak waga w równowadze. Zostaje prawdziwe (dla tych samych x), jeśli po obu stronach:
dodasz albo odejmiesz tę samą liczbę lub wyrażenie,
pomnożysz albo podzielisz przez tę samą liczbę różną od zera.
Takie kroki nazywa się przekształceniami równoważnymi. Strategia: najpierw zbierz iksy po jednej stronie, a liczby po drugiej, na końcu podziel przez liczbę przy x. Zawsze sprawdź wynik, wstawiając go do równania wyjściowego.
Sprawdź te zasady na wadze poniżej i obserwuj zapis pod nią.
Równanie x + 5 = 9. Przyciski działają na obie szalki naraz.
Podsumowanie
x + 5 − 5 = 9 − 5, czyli x = 4. Potem 2 · x = 2 · 4, czyli 2x = 8, i 2x + 3 = 8 + 3, czyli 2x + 3 = 11. Wszystkie te równania mają to samo rozwiązanie: x = 4.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Bo w rzeczywistości nic się nie przenosi. Żeby pozbyć się „+5” po lewej, odejmuję 5 od obu stron. Po lewej +5 − 5 daje zero, a po prawej pojawia się −5. Wygląda to jak przeniesienie ze zmianą znaku.
Krok 6 · Seria zadań
Rozwiązuj krok po kroku
Rozwiąż: 4x − 7 = 13.
Rozwiązanie
4x = 20, x = 5.
Rozwiąż: 2(x + 3) = 16.
Rozwiązanie
Dzielimy przez 2: x + 3 = 8, więc x = 5. (Albo: 2x + 6 = 16, 2x = 10, x = 5.)
Rozwiąż: x/3 + 1 = 5.
Rozwiązanie
x/3 = 4, więc x = 12.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Równanie 2x + 6 = 10. Asia: „2x = 10 + 6 = 16, więc x = 8”. Bob: „2x = 10 − 6 = 4, więc x = 2”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: 2 · 2 + 6 = 10. Asia dodała 6 zamiast odjąć — „przeniosła” bez zmiany znaku.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa równania z losowymi liczbami, już bez wagi. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rozwiąż: 3x + 4 = 19.
Rozwiązanie
x = (19 − 4) : 3 = 5.
Rozwiąż: 3x − 5 = 10.
Rozwiązanie
x = (10 + 5) : 3 = 5.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: równanie rozwiązuje się, robiąc to samo po obu stronach. „Przenoszenie ze zmianą znaku” to skrót odejmowania (albo dodawania) tej samej liczby po obu stronach.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (7.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś