Strona główna / Matematyka od nowa / Część 1: Wielkości bez liczb / Lekcja 1.3

Lekcja 1.3 · ok. 14 minut

O ile jedno jest większe od drugiego? Jak z nierówności zrobić równość

A > B mówi, który pasek jest dłuższy, ale nie mówi o ile. W tej lekcji wyrównasz dwa paski — dokładając albo odcinając kawałek — i zapiszesz to jako równość.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Jeśli A > B, to istnieje kawałek C — różnica — taki, że A = B + C (dokładamy C do krótszego) i A − C = B (odcinamy C od dłuższego). To ten sam kawałek. Różnica to też wielkość: można ją oznaczyć literą, zanim pozna się jej liczbę.

Krok 1 · Zadanie

Jak wyrównać nierówne paski?

Paski są nierówne: A > B. Chcemy, żeby stały się równe. Nie wolno ich mierzyć, wolno tylko dokładać i odcinać kawałki.

Rozwiązanie

Kawałek A, który wystaje poza B, to różnica. Można dołożyć taki kawałek do B albo odciąć go od A — w obu przypadkach paski staną się równe.

Krok 2 · Przekształcenie

Dołóż brakujący kawałek

Suwak zmienia długość kawałka C dokładanego do paska B. Liczb nie ma — patrz na przerywaną linię końca A.

Ustaw kawałek C tak, żeby B + C było równe A. Potem kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

C musi być dokładnie takie, jak kawałek A wystający poza B. Wtedy B + C = A.

Krok 3 · Model

Ten sam kawałek z drugiej strony

Te same paski. Tym razem odetnij kawałek C od paska A tak, żeby A − C było równe B.

Rozwiązanie

Odcięty kawałek C to znów różnica między A i B. Po odcięciu A − C = B.

Porównaj kawałek dołożony w kroku 2 z kawałkiem odciętym przed chwilą.

Rozwiązanie

To ten sam kawałek. Dlatego A = B + C i A − C = B to dwa zapisy jednej relacji.

Zapisz obie równości. Wpisz litery, np. „C” albo „B”.

Rozwiązanie

A = B + C oraz A − C = B.

Krok 4 · Badanie modelu

Czy to zawsze działa?

Wiadomo tylko, że A > B.

Rozwiązanie

Zawsze istnieje kawałek C — różnica — taki, że A = B + C. Zdanie A = B + B jest prawdziwe tylko w szczególnym przypadku.

A co, jeśli od początku A = B?

Rozwiązanie

Różnica jest zerowa. Gdy wielkości są równe, kawałek C nic nie wnosi: A = B + 0.

O trzech paskach wiadomo, że P = Q + R. Uzupełnij pozostałe zapisy.

Rozwiązanie

P − R = Q oraz P − Q = R. Jeśli P składa się z Q i R, to odcięcie jednej części zostawia drugą.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Różnica: kawałek, który wyrównuje

Jeśli A > B, to kawałek A wystający poza B nazywamy różnicą. Oznaczmy go literą C. Wtedy:

A>B⇔A=B+C⇔A−C=B

Nierówność mówi „które większe”, a równość z różnicą C mówi też „o ile”.

Zauważ: różnica dostała literę, zanim ktokolwiek ją zmierzył. To jest właśnie myślenie algebraiczne — wrócisz do niego w części 7.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Różnica to kawałek dłuższego paska, który wystaje poza krótszy, gdy przyłożymy je od wspólnego początku. Dołożony do krótszego wyrównuje paski, a odcięty od dłuższego — też.

Krok 6 · Seria zadań

Różnica w innych wielkościach

Teczka T jest cięższa od plecaka P. Na szalkę z plecakiem dokładamy odważnik D i szalki się wyrównują. Litery oznaczają masy.

Rozwiązanie

T = P + D. Odważnik D to różnica mas teczki i plecaka.

Lekcja L trwa dłużej niż przerwa P. Różnicę ich czasów oznaczmy R.

Rozwiązanie

L = P + R oraz L − R = P.

Kasia ma K złotych, a Marek M złotych, przy czym K > M. Ile złotych brakuje Markowi, żeby miał tyle co Kasia? Zapisz wyrażeniem z literami K i M.

Rozwiązanie

K − M. Markowi brakuje różnicy między kwotą Kasi a swoją: M + (K − M) = K.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Wiadomo, że A − C = B. Ola wnioskuje: „Czyli A = B − C”. Kuba wnioskuje: „Czyli A = B + C”.

Rozwiązanie

Rację ma Kuba. Skoro po odcięciu C od A zostaje B, to dołożenie C do B odtwarza A: A = B + C. Zapis Oli dawałby pasek jeszcze krótszy niż B.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania w losowej wersji. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejną, jeśli chcesz poćwiczyć.

Dołóż do B kawałek C tak, żeby B + C = A.

Rozwiązanie

Kawałek C to różnica między A i B — część A wystająca poza B.

Wiadomo, że K = L + M. Uzupełnij zapis.

Rozwiązanie K − L = M: po odcięciu jednej części zostaje druga.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (1.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (1.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.