Strona główna / Matematyka od nowa / Część 7: Algebra / Lekcja 7.1

Lekcja 7.1 · ok. 17 minut

Co oznacza litera w matematyce? Zmienna jako dowolna wielkość

W części 1 litery oznaczały długości pasków, zanim pojawiły się liczby. Algebra to ta sama idea: litera oznacza wielkość, której wartości jeszcze nie znamy albo która może być dowolna.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Litera w matematyce oznacza liczbę — konkretną, której szukamy (niewiadoma w równaniu), albo dowolną (zmienna we wzorze). Wyrażenie 2a + 3 to przepis: „weź liczbę, podwój ją, dodaj 3”. Litera nie jest skrótem nazwy przedmiotu: 3a nie znaczy „3 jabłka”, tylko „3 razy liczba a”.

Krok 1 · Zadanie

Cena biletów

Bilet kosztuje b zł. Ile kosztują 4 takie bilety? Zapisz wyrażeniem z literą b.

Rozwiązanie

4b, czyli 4 · b. Gdy bilet kosztuje 10 zł, to 40 zł; gdy 12 zł — 48 zł. Jeden zapis dla każdej ceny.

Krok 2 · Przekształcenie

Wyrażenie to przepis

Wyrażenie 2a + 3 to przepis: „weź liczbę a, podwój ją, dodaj 3”. Na rysunku każdy wyraz to kawałek paska: dwa kawałki długości a i kawałek długości 3. Suwak zmienia liczbę a — przepis zostaje ten sam.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

Dla a = 5: 2 · 5 + 3 = 13. Wynik 23 daje a = 10: 2 · 10 + 3 = 23. Przepis jest jeden, a liczb, które można do niego wstawić, nieskończenie wiele.

Teraz bez suwaka: oblicz wartość wyrażenia 2a + 3 dla trzech liczb.

Rozwiązanie

a = 4: 8 + 3 = 11. a = 7: 14 + 3 = 17. a = 20: 40 + 3 = 43.

Krok 3 · Model

Co znaczy litera?

Co oznacza zapis 3a?

Rozwiązanie

3a = 3 · a: trzy razy liczba a. Litera oznacza liczbę, a nie przedmiot ani cyfrę.

Zapisz wyrażeniem: liczba o 5 większa od x.

Rozwiązanie

x + 5. „O 5 większa” to dodawanie, a „5 razy większa” — mnożenie (5x).

Krok 4 · Badanie modelu

Co wolno łączyć?

Górny pasek to a + a + a, dolny to 3a.

Podsumowanie

a + a + a = 3a dla każdej liczby a, bo to trzy razy ta sama liczba. Na rysunku oba paski składają się z trzech jednakowych kawałków.

Górny pasek to 2a + 3b, dolny to 5ab.

Podsumowanie

Dla a = b = 1 obie strony dają 5, ale dla a = 2, b = 1 lewa daje 7, a prawa 10. Skoro jest choć jeden przykład, w którym strony się różnią, to 2a + 3b ≠ 5ab.

Czy 2a + 3b = 5ab?

Rozwiązanie

Nie. Dla a = 2 i b = 1: 2a + 3b = 7, a 5ab = 10. Łączyć można tylko wyrazy z tą samą literą — tak jak dodaje się tylko wielkości tej samej jednostki.

Uprość wyrażenie 4x + 2x − x do jednego wyrazu. Na rysunku czerwony kawałek to odejmowany x.

Rozwiązanie

4x + 2x − x = 5x: jak 4 jabłka + 2 jabłka − 1 jabłko, tylko jednostką jest x.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Niewiadoma i zmienna

a12510
2a + 3571323

Sprawdź na paskach poniżej, dlaczego 3a + 2b nie jest tym samym co 5a.

Górny pasek to 3a + 2b, dolny to 5a.

Podsumowanie

Gdy a = b = 3: 3 · 3 + 2 · 3 = 15 i 5 · 3 = 15. Gdy b = 4: 9 + 8 = 17, a 5 · 3 = 15. Wyrazy 3a i 2b mają różne „jednostki” (a i b), więc nie da się ich zsumować w jeden wyraz.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

3a + 2a to trzy razy pewna liczba i jeszcze dwa razy ta sama liczba — razem pięć razy. 3a + 2b to wielokrotności dwóch różnych liczb, więc nie ma jednej „jednostki”, w której można je zsumować.

Krok 6 · Seria zadań

Wyrażenia z życia

Prostokąt ma boki długości a i b. Zapisz jego obwód.

Rozwiązanie

Obwód = a + b + a + b = 2a + 2b, czyli 2(a + b).

Oblicz wartość wyrażenia 3m + 5 + 2m + 1 dla m = 4.

Rozwiązanie

3m + 5 + 2m + 1 = 5m + 6. Dla m = 4: 20 + 6 = 26.

Ola ma x lat, a jej mama jest 3 razy starsza. Ile lat będzie miała mama za 5 lat? Zapisz wyrażeniem.

Rozwiązanie

Mama ma teraz 3x lat, a za 5 lat będzie mieć 3x + 5.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Igor upraszcza: „3a + 2b = 5ab”. Ewa: „Tego nie da się uprościć — a i b to różne liczby”.

Rozwiązanie

Rację ma Ewa. Dla a = 2 i b = 1 lewa strona to 8, a prawa 10. Wyrazów z różnymi literami nie łączy się.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez pasków. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz wartość wyrażenia 3a + 4 dla a = 5.

Rozwiązanie

Wartość: 19.

Zapisz wyrażeniem: liczba o 7 mniejsza od y.

Rozwiązanie

Wyrażenie: y - 7.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (7.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (7.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.