Strona główna / Matematyka od nowa / Część 1: Wielkości bez liczb / Lekcja 1.6

Lekcja 1.6 · ok. 15 minut

Jak rozwiązywać zadania tekstowe? Najpierw schemat, potem rachunek

Słowa „więcej” i „razem” podpowiadają działanie tylko czasem — a czasem prowadzą w pułapkę. Pewniejszy sposób: ustal, co jest całością, a co częściami.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Zanim cokolwiek policzysz, odpowiedz: co jest całością, a co częściami? Jeśli szukasz całości — dodajesz części. Jeśli szukasz części — od całości odejmujesz znaną część. Słowa-klucze („więcej”, „mniej”) potrafią zmylić, a schemat — nie.

Krok 1 · Zadanie

Pułapka słowa „więcej”

Kasia ma 12 naklejek. To o 5 więcej, niż ma Tomek. Ile naklejek ma Tomek?

Rozwiązanie

Tomek ma 12 − 5 = 7 naklejek. Słowo „więcej” opisuje Kasię: to ona ma o 5 więcej. Sprawdzenie: 7 + 5 = 12.

Krok 2 · Przekształcenie

Narysuj schemat

Naklejki Kasi to całość, która składa się z dwóch części: tylu naklejek, ile ma Tomek, i 5 dodatkowych.

Kasia12Tomek?+5
Kasia ma tyle co Tomek i jeszcze 5.

Co jest całością w tym zadaniu?

Rozwiązanie

Całością są naklejki Kasi: 12. Częściami — naklejki Tomka i 5 dodatkowych.

Krok 3 · Model

Schemat jako zapis

Oznacz liczbę naklejek Tomka literą T. Który zapis pasuje do schematu?

Rozwiązanie

T + 5 = 12. Szukamy części, więc T = 12 − 5 = 7.

Krok 4 · Badanie modelu

Te same słowa, inny schemat

Teraz: Tomek ma 12 naklejek, a Kasia ma o 5 więcej niż Tomek. Ile naklejek ma Kasia?

Rozwiązanie

12 + 5 = 17. Słowa są prawie te same co w kroku 1, a działanie odwrotne — bo tym razem szukamy całości, a nie części.

Kasia ma 12 naklejek, a Tomek 7. O ile więcej naklejek ma Kasia?

Rozwiązanie

12 − 7 = 5. Różnica to brakująca część schematu: 7 + 5 = 12.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Metoda w czterech krokach

  1. Narysuj pasek całości — największej wielkości w zadaniu.
  2. Podziel go na części i podpisz to, co znasz.
  3. Oznacz niewiadomą (znak zapytania albo litera).
  4. Odczytaj działanie: szukasz całości — dodajesz; szukasz części — od całości odejmujesz.

Pytanie „o ile więcej?” też pasuje do schematu: różnica to brakująca część. Słowa „więcej”, „mniej”, „razem” są wskazówką, ale o działaniu decyduje schemat.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Bo „więcej” może opisywać znaną osobę albo rzecz, a nie szukaną. W zadaniu „Kasia ma 12, to o 5 więcej niż Tomek” więcej ma Kasia, a szukamy mniejszej części — Tomka — więc odejmujemy.

Krok 6 · Seria zadań

Najpierw schemat

W autobusie jechało kilka osób. Na przystanku wsiadło 8 osób i teraz jest ich 23. Ile osób jechało na początku?

Rozwiązanie

23 − 8 = 15. Sprawdzenie: 15 + 8 = 23.

Książka ma 240 stron. Przeczytano już 95. Ile stron zostało do przeczytania?

Rozwiązanie

240 − 95 = 145 stron.

Rower kosztuje 870 zł, czyli o 260 zł więcej niż hulajnoga. Ile kosztuje hulajnoga?

Rozwiązanie

870 − 260 = 610 zł. Rower to całość: cena hulajnogi i jeszcze 260 zł.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Rano termometr pokazywał pewną temperaturę. Do południa ociepliło się o 7 stopni i jest 19 stopni. Ile stopni było rano? Bartek: „19 + 7 = 26, bo się ociepliło”. Ewa: „19 − 7 = 12, bo 19 to całość: temperatura z rana i wzrost o 7”.

Rozwiązanie

Rację ma Ewa: rano było 12 stopni. Sprawdzenie: 12 + 7 = 19. Bartek dał się zwieść słowu „ociepliło się”.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Ola ma 25 naklejek. To o 9 więcej, niż ma Kuba. Ile naklejek ma Kuba?
Rozwiązanie 25 − 9 = 16.

Na parkingu stoi 28 aut. 15 z nich to auta osobowe, a reszta — dostawcze. Ile jest aut dostawczych?

Rozwiązanie 28 − 15 = 13 aut dostawczych.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (1.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (1.6) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.