Strona główna / Matematyka od nowa / Część 7: Algebra / Lekcja 7.3

Lekcja 7.3 · ok. 19 minut

Jak ułożyć równanie do zadania tekstowego? Od schematu do x

Najtrudniejsze w zadaniu tekstowym jest ułożenie równania, a nie jego rozwiązanie. Pomaga to samo co w części 1: schemat — tylko z literą x w miejscu, którego nie znasz.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Cztery kroki: 1) oznacz literą to, czego szukasz, 2) wyraź inne wielkości przez tę literę, 3) zapisz równanie — co jest równe czemu (schemat całość–części), 4) rozwiąż i sprawdź w treści zadania. Przykład: „Razem 50 zł, Ola ma o 10 zł więcej niż Kuba”. Kuba: x, Ola: x + 10, równanie x + (x + 10) = 50, więc x = 20.

Krok 1 · Zadanie

Razem 50 zł

Ola i Kuba mają razem 50 zł. Ola ma o 10 zł więcej niż Kuba. Ile ma Kuba?

Rozwiązanie

Kuba ma 20 zł, Ola 30 zł. Sprawdzenie: 20 + 30 = 50 i 30 − 20 = 10.

Krok 2 · Przekształcenie

Schemat z literą

Oznacz kwotę Kuby literą x. Ola ma o 10 zł więcej, czyli x + 10. Na schemacie każdy pasek to kwota jednej osoby, a dolny pasek — obie kwoty razem, przyłożone do celu: 50 zł.

Suwak zmienia x — kwotę Kuby. Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

Kuba: x, Ola: x + 10, razem: x + (x + 10) = 50. Dla x = 20: 20 + 30 = 50. Kuba ma 20 zł, Ola 30 zł.

Kwotę Kuby oznaczamy x. Jak zapisać kwotę Oli?

Rozwiązanie

Ola ma x + 10 zł.

Krok 3 · Model

Ułóż i rozwiąż równanie

Razem mają 50 zł. Zapisz lewą stronę równania (sumę obu kwot), a potem podaj x.

Rozwiązanie

x + (x + 10) = 50, czyli 2x + 10 = 50. Odejmujemy 10: 2x = 40, dzielimy przez 2: x = 20.

Krok 4 · Badanie modelu

Inne zależności

Teraz Ola ma dwa razy więcej niż Kuba, a razem mają 51 zł. Kuba ma x. Ułóż równanie i podaj x — możesz sprawdzić wynik na schemacie.

Rozwiązanie

x + 2x = 51, czyli 3x = 51, x = 17. Kuba ma 17 zł, Ola 34 zł.

Tomek jest 3 razy starszy od siostry, a razem mają 32 lata. Co najwygodniej oznaczyć literą x?

Rozwiązanie

Najwygodniej wiek siostry: x. Wtedy Tomek ma 3x, a x + 3x = 32, więc x = 8. Oznaczenie wieku Tomka też zadziała, ale siostra miałaby x/3 lat — rachunki są trudniejsze.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Cztery kroki

  1. Oznacz literą to, czego szukasz — najlepiej najmniejszą wielkość.
  2. Wyraź pozostałe wielkości przez tę literę: „o 10 więcej” → x + 10, „dwa razy więcej” → 2x.
  3. Ułóż równanie ze schematu: co jest równe czemu? Najczęściej „części razem = całość”.
  4. Rozwiąż i sprawdź w treści zadania, a nie tylko w równaniu — równanie też mogło być źle ułożone.

Przejdź te kroki na nowym przykładzie poniżej.

Dwa zeszyty i długopis kosztują razem 13 zł. Długopis jest o 1 zł droższy od zeszytu. Ile kosztuje zeszyt? Kroki 1–3 są gotowe: x to cena zeszytu, długopis kosztuje x + 1, a schemat pokazuje równanie.

Podsumowanie

2x + (x + 1) = 13, czyli 3x + 1 = 13. Odejmujemy 1: 3x = 12, dzielimy przez 3: x = 4. Zeszyt kosztuje 4 zł, długopis 5 zł. Sprawdzenie w treści: 2 · 4 + 5 = 13 i 5 − 4 = 1.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Bo równanie mogło być źle ułożone. Wtedy wynik spełni równanie, ale nie zadanie. Sprawdzenie w treści (czy razem jest 50 zł i czy różnica to 10 zł) wychwyci taki błąd.

Krok 6 · Seria zadań

Zadania z równaniem

Suma trzech kolejnych liczb naturalnych wynosi 72. Jaka jest najmniejsza z nich?

Rozwiązanie

3x + 3 = 72, 3x = 69, x = 23. Liczby: 23, 24, 25.

Długość prostokąta jest o 4 cm większa od szerokości, a obwód wynosi 40 cm. Jaka jest szerokość?

Rozwiązanie

2x + 2(x + 4) = 40, czyli 4x + 8 = 40, 4x = 32, x = 8 cm. Długość: 12 cm. Sprawdzenie: 2 · 8 + 2 · 12 = 40.

Bilet ulgowy kosztuje połowę normalnego. Dwa normalne i trzy ulgowe kosztują razem 70 zł. Ile kosztuje bilet normalny?

Rozwiązanie

2x + 1,5x = 70, czyli 3,5x = 70, x = 20 zł. Ulgowy: 10 zł. Sprawdzenie: 2 · 20 + 3 · 10 = 70.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Mama jest o 24 lata starsza od syna, a razem mają 30 lat. Ile lat ma syn? Ala układa równanie x + 24 = 30 i dostaje 6. Ben układa x + (x + 24) = 30 i dostaje 3. Sprawdź oba wyniki na schemacie.

Rozwiązanie

Rację ma Ben: syn ma 3 lata, mama 27 — razem 30, różnica 24. Równanie Ali przyrównuje wiek samej mamy do sumy — dlatego sprawdzenie w treści zadania jest tak ważne.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez schematu. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Dwie osoby mają razem 50 zł. Pierwsza ma o 10 zł więcej niż druga. Ile ma druga osoba?

Rozwiązanie

2x + 10 = 50, więc x = 20 zł.

Suma trzech kolejnych liczb naturalnych to 33. Jaka jest najmniejsza z nich?

Rozwiązanie

3x + 3 = 33, więc x = 10.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (7.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (7.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.