Jak ułożyć równanie do zadania tekstowego? Od schematu do x
Najtrudniejsze w zadaniu tekstowym jest ułożenie równania, a nie jego rozwiązanie. Pomaga to samo co w części 1: schemat — tylko z literą x w miejscu, którego nie znasz.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Cztery kroki: 1) oznacz literą to, czego szukasz, 2) wyraź inne wielkości przez tę literę, 3) zapisz równanie — co jest równe czemu (schemat całość–części), 4) rozwiąż i sprawdź w treści zadania. Przykład: „Razem 50 zł, Ola ma o 10 zł więcej niż Kuba”. Kuba: x, Ola: x + 10, równanie x + (x + 10) = 50, więc x = 20.
Krok 1 · Zadanie
Razem 50 zł
Ola i Kuba mają razem 50 zł. Ola ma o 10 zł więcej niż Kuba. Ile ma Kuba?
Rozwiązanie
Kuba ma 20 zł, Ola 30 zł. Sprawdzenie: 20 + 30 = 50 i 30 − 20 = 10.
Krok 2 · Przekształcenie
Schemat z literą
Oznacz kwotę Kuby literą x. Ola ma o 10 zł więcej, czyli x + 10. Na schemacie każdy pasek to kwota jednej osoby, a dolny pasek — obie kwoty razem, przyłożone do celu: 50 zł.
Suwak zmienia x — kwotę Kuby. Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
Kuba: x, Ola: x + 10, razem: x + (x + 10) = 50. Dla x = 20: 20 + 30 = 50. Kuba ma 20 zł, Ola 30 zł.
Kwotę Kuby oznaczamy x. Jak zapisać kwotę Oli?
Rozwiązanie
Ola ma x + 10 zł.
Krok 3 · Model
Ułóż i rozwiąż równanie
Razem mają 50 zł. Zapisz lewą stronę równania (sumę obu kwot), a potem podaj x.
Rozwiązanie
x + (x + 10) = 50, czyli 2x + 10 = 50. Odejmujemy 10: 2x = 40, dzielimy przez 2: x = 20.
Krok 4 · Badanie modelu
Inne zależności
Teraz Ola ma dwa razy więcej niż Kuba, a razem mają 51 zł. Kuba ma x. Ułóż równanie i podaj x — możesz sprawdzić wynik na schemacie.
Rozwiązanie
x + 2x = 51, czyli 3x = 51, x = 17. Kuba ma 17 zł, Ola 34 zł.
Tomek jest 3 razy starszy od siostry, a razem mają 32 lata. Co najwygodniej oznaczyć literą x?
Rozwiązanie
Najwygodniej wiek siostry: x. Wtedy Tomek ma 3x, a x + 3x = 32, więc x = 8. Oznaczenie wieku Tomka też zadziała, ale siostra miałaby x/3 lat — rachunki są trudniejsze.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Cztery kroki
Oznacz literą to, czego szukasz — najlepiej najmniejszą wielkość.
Wyraź pozostałe wielkości przez tę literę: „o 10 więcej” → x + 10, „dwa razy więcej” → 2x.
Ułóż równanie ze schematu: co jest równe czemu? Najczęściej „części razem = całość”.
Rozwiąż i sprawdź w treści zadania, a nie tylko w równaniu — równanie też mogło być źle ułożone.
Przejdź te kroki na nowym przykładzie poniżej.
Dwa zeszyty i długopis kosztują razem 13 zł. Długopis jest o 1 zł droższy od zeszytu. Ile kosztuje zeszyt? Kroki 1–3 są gotowe: x to cena zeszytu, długopis kosztuje x + 1, a schemat pokazuje równanie.
Podsumowanie
2x + (x + 1) = 13, czyli 3x + 1 = 13. Odejmujemy 1: 3x = 12, dzielimy przez 3: x = 4. Zeszyt kosztuje 4 zł, długopis 5 zł. Sprawdzenie w treści: 2 · 4 + 5 = 13 i 5 − 4 = 1.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Bo równanie mogło być źle ułożone. Wtedy wynik spełni równanie, ale nie zadanie. Sprawdzenie w treści (czy razem jest 50 zł i czy różnica to 10 zł) wychwyci taki błąd.
Krok 6 · Seria zadań
Zadania z równaniem
Suma trzech kolejnych liczb naturalnych wynosi 72. Jaka jest najmniejsza z nich?
Rozwiązanie
3x + 3 = 72, 3x = 69, x = 23. Liczby: 23, 24, 25.
Długość prostokąta jest o 4 cm większa od szerokości, a obwód wynosi 40 cm. Jaka jest szerokość?
Rozwiązanie
2x + 2(x + 4) = 40, czyli 4x + 8 = 40, 4x = 32, x = 8 cm. Długość: 12 cm. Sprawdzenie: 2 · 8 + 2 · 12 = 40.
Bilet ulgowy kosztuje połowę normalnego. Dwa normalne i trzy ulgowe kosztują razem 70 zł. Ile kosztuje bilet normalny?
Rozwiązanie
2x + 1,5x = 70, czyli 3,5x = 70, x = 20 zł. Ulgowy: 10 zł. Sprawdzenie: 2 · 20 + 3 · 10 = 70.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Mama jest o 24 lata starsza od syna, a razem mają 30 lat. Ile lat ma syn? Ala układa równanie x + 24 = 30 i dostaje 6. Ben układa x + (x + 24) = 30 i dostaje 3. Sprawdź oba wyniki na schemacie.
Rozwiązanie
Rację ma Ben: syn ma 3 lata, mama 27 — razem 30, różnica 24. Równanie Ali przyrównuje wiek samej mamy do sumy — dlatego sprawdzenie w treści zadania jest tak ważne.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez schematu. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Dwie osoby mają razem 50 zł. Pierwsza ma o 10 zł więcej niż druga. Ile ma druga osoba?
Rozwiązanie
2x + 10 = 50, więc x = 20 zł.
Suma trzech kolejnych liczb naturalnych to 33. Jaka jest najmniejsza z nich?
Rozwiązanie
3x + 3 = 33, więc x = 10.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: oznacz niewiadomą, wyraź przez nią resztę, ułóż równanie ze schematu, rozwiąż i sprawdź w treści zadania.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (7.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś