Strona główna / Matematyka od nowa / Część 5: Ułamki / Lekcja 5.5

Lekcja 5.5 · ok. 14 minut

Czym są ułamki dziesiętne? System pozycyjny w drugą stronę od przecinka

Jedność dzieli się na 10 dziesiątych, dziesiąta na 10 setnych. To ten sam system pozycyjny co przy dziesiątkach i setkach — tylko w drugą stronę od przecinka.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Przecinek oddziela całości od części. Pierwsze miejsce po przecinku to dziesiąte (1/10), drugie — setne (1/100). 0,25 to 2 dziesiąte i 5 setnych, czyli 25/100. 0,5 to 5 dziesiątych, czyli 50/100 — więcej niż 0,25, choć „25 > 5”. Ułamki dziesiętne porównuje się pozycja po pozycji, a nie po liczbie cyfr.

Krok 1 · Zadanie

Co jest większe?

Co jest większe: 0,5 czy 0,25?

Rozwiązanie

0,5 jest większe: to 5 dziesiątych, czyli połowa. 0,25 to 2 dziesiąte i 5 setnych, czyli ćwierć. Liczba cyfr po przecinku nie mówi, która liczba jest większa.

Krok 2 · Przekształcenie

Dziesiąte części na osi

Odcinek od 0 do 1 podzielono na 10 równych części — każda to jedna dziesiąta, zapisywana 0,1.

Przesuń punkt na 0,7 (siedem dziesiątych). Kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

0,7 to siedem dziesiątych: siedem małych odstępów od zera, trzy przed jedynką.

Krok 3 · Model

Wymiana w dół

Te same klocki co w systemie dziesiątkowym, tylko rzędy są mniejsze od jedności: 10 setnych to 1 dziesiąta, 10 dziesiątych to 1 jedność.

Masz 25 setnych. Wymieniaj, aż w żadnej kolumnie nie będzie 10 lub więcej klocków.

Rozwiązanie

25 setnych to 2 dziesiąte i 5 setnych. Zapis: 0,25 — zero jedności, 2 dziesiąte, 5 setnych.

Ile setnych ma 0,5?

Rozwiązanie

0,5 = 5 dziesiątych = 50 setnych. Teraz widać, że 0,5 (50 setnych) > 0,25 (25 setnych).

Krok 4 · Badanie modelu

Zera, ułamki zwykłe i przesuwanie przecinka

Czy 0,5 i 0,50 to ta sama liczba?

Rozwiązanie

Tak. Zero na końcu po przecinku oznacza „zero setnych” — nie zmienia liczby. To tak jak 1/2 = 50/100.

Zamień 3/4 na ułamek dziesiętny.

Rozwiązanie

3/4 = 75/100 = 0,75.

Ile to 0,35 · 10?

Rozwiązanie

0,35 · 10 = 3,5. Każda cyfra przesuwa się o jedno miejsce w lewo, czyli przecinek o jedno miejsce w prawo.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Pozycje na prawo od przecinka

dziesiątkijedności,dziesiątesetnetysięczne
101,1/101/1001/1000
0,25

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

0,3 to 3 dziesiąte, a 0,125 to tylko 1 dziesiąta i trochę. Porównuje się pozycja po pozycji od przecinka: już na miejscu dziesiątych 3 > 1. Liczba cyfr nie ma znaczenia.

Krok 6 · Seria zadań

Ułamki dziesiętne w praktyce

Który ciąg jest uporządkowany od najmniejszej do największej liczby?

Rozwiązanie

0,09 < 0,3 < 0,45 < 0,5 — wystarczy porównać cyfry dziesiątych (0, 3, 4, 5).

Policz 0,7 + 0,25.

Rozwiązanie

0,70 + 0,25 = 0,95: dziesiąte do dziesiątych (7 + 2), setne do setnych (0 + 5).

Kilogram jabłek kosztuje 2,5 zł. Ile kosztują 4 kg?

Rozwiązanie

4 · 2,5 = 10 zł: 4 · 2 = 8 i 4 · 0,5 = 2.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ewa: „0,125 > 0,3, bo 125 > 3”. Bartek: „0,3 > 0,125, bo 3 dziesiąte to więcej niż 1 dziesiąta”.

Rozwiązanie

Rację ma Bartek. 0,3 = 0,300 = 300 tysięcznych, a 0,125 = 125 tysięcznych.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Co jest większe: 0,6 czy 0,45?

Rozwiązanie

Większa jest liczba 0,6: wystarczy porównać pozycje od przecinka.

Zaznacz na osi liczbę 0,3.

Rozwiązanie

Liczba 0,3 leży tyle małych odstępów od zera, ile ma dziesiątych.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.5) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (5.5) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.