Czym są ułamki dziesiętne? System pozycyjny w drugą stronę od przecinka
Jedność dzieli się na 10 dziesiątych, dziesiąta na 10 setnych. To ten sam system pozycyjny co przy dziesiątkach i setkach — tylko w drugą stronę od przecinka.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Przecinek oddziela całości od części. Pierwsze miejsce po przecinku to dziesiąte (1/10), drugie — setne (1/100). 0,25 to 2 dziesiąte i 5 setnych, czyli 25/100. 0,5 to 5 dziesiątych, czyli 50/100 — więcej niż 0,25, choć „25 > 5”. Ułamki dziesiętne porównuje się pozycja po pozycji, a nie po liczbie cyfr.
Krok 1 · Zadanie
Co jest większe?
Co jest większe: 0,5 czy 0,25?
Rozwiązanie
0,5 jest większe: to 5 dziesiątych, czyli połowa. 0,25 to 2 dziesiąte i 5 setnych, czyli ćwierć. Liczba cyfr po przecinku nie mówi, która liczba jest większa.
Krok 2 · Przekształcenie
Dziesiąte części na osi
Odcinek od 0 do 1 podzielono na 10 równych części — każda to jedna dziesiąta, zapisywana 0,1.
Przesuń punkt na 0,7 (siedem dziesiątych). Kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
0,7 to siedem dziesiątych: siedem małych odstępów od zera, trzy przed jedynką.
Krok 3 · Model
Wymiana w dół
Te same klocki co w systemie dziesiątkowym, tylko rzędy są mniejsze od jedności: 10 setnych to 1 dziesiąta, 10 dziesiątych to 1 jedność.
Masz 25 setnych. Wymieniaj, aż w żadnej kolumnie nie będzie 10 lub więcej klocków.
Rozwiązanie
25 setnych to 2 dziesiąte i 5 setnych. Zapis: 0,25 — zero jedności, 2 dziesiąte, 5 setnych.
Ile setnych ma 0,5?
Rozwiązanie
0,5 = 5 dziesiątych = 50 setnych. Teraz widać, że 0,5 (50 setnych) > 0,25 (25 setnych).
Krok 4 · Badanie modelu
Zera, ułamki zwykłe i przesuwanie przecinka
Czy 0,5 i 0,50 to ta sama liczba?
Rozwiązanie
Tak. Zero na końcu po przecinku oznacza „zero setnych” — nie zmienia liczby. To tak jak 1/2 = 50/100.
Zamień 3/4 na ułamek dziesiętny.
Rozwiązanie
3/4 = 75/100 = 0,75.
Ile to 0,35 · 10?
Rozwiązanie
0,35 · 10 = 3,5. Każda cyfra przesuwa się o jedno miejsce w lewo, czyli przecinek o jedno miejsce w prawo.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Pozycje na prawo od przecinka
dziesiątki
jedności
,
dziesiąte
setne
tysięczne
10
1
,
1/10
1/100
1/1000
0
,
2
5
Każde miejsce w prawo jest 10 razy mniej warte — tak jak w systemie dziesiątkowym, tylko w drugą stronę.
Porównywanie: od lewej, pozycja po pozycji. 0,5 > 0,25, bo 5 dziesiątych > 2 dziesiąte.
Zera na końcu po przecinku nic nie zmieniają: 0,5 = 0,50 = 0,500.
Mnożenie przez 10 przesuwa przecinek o jedno miejsce w prawo, dzielenie — w lewo.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
0,3 to 3 dziesiąte, a 0,125 to tylko 1 dziesiąta i trochę. Porównuje się pozycja po pozycji od przecinka: już na miejscu dziesiątych 3 > 1. Liczba cyfr nie ma znaczenia.
Krok 6 · Seria zadań
Ułamki dziesiętne w praktyce
Który ciąg jest uporządkowany od najmniejszej do największej liczby?
0,70 + 0,25 = 0,95: dziesiąte do dziesiątych (7 + 2), setne do setnych (0 + 5).
Kilogram jabłek kosztuje 2,5 zł. Ile kosztują 4 kg?
Rozwiązanie
4 · 2,5 = 10 zł: 4 · 2 = 8 i 4 · 0,5 = 2.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ewa: „0,125 > 0,3, bo 125 > 3”. Bartek: „0,3 > 0,125, bo 3 dziesiąte to więcej niż 1 dziesiąta”.
Rozwiązanie
Rację ma Bartek. 0,3 = 0,300 = 300 tysięcznych, a 0,125 = 125 tysięcznych.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Co jest większe: 0,6 czy 0,45?
Rozwiązanie
Większa jest liczba 0,6: wystarczy porównać pozycje od przecinka.
Zaznacz na osi liczbę 0,3.
Rozwiązanie
Liczba 0,3 leży tyle małych odstępów od zera, ile ma dziesiątych.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: miejsca po przecinku to dziesiąte, setne, tysięczne — każde 10 razy mniejsze. Porównuje się je pozycja po pozycji, a zero na końcu po przecinku niczego nie zmienia.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.5) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś