Strona główna / Matematyka od nowa / Część 4: Mnożenie i dzielenie / Lekcja 4.4

Lekcja 4.4 · ok. 14 minut

Dlaczego nie można dzielić przez zero? Reszta z dzielenia i mieszczenie

„Nie dziel przez zero” to jedna z najbardziej znanych reguł matematyki — i jedna z najrzadziej wyjaśnianych. Wystarczy pomyśleć o dzieleniu jako o odkładaniu jednostki.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

14 : 4 jako mieszczenie: 4 mieści się w 14 trzy razy i zostaje 2 (14 = 3 · 4 + 2). To reszta — zawsze mniejsza od dzielnika. Dzielenie przez 0 pytałoby: ile razy jednostka o długości 0 mieści się w 14? Odkładanie zera nigdy nie dojdzie do 14. Od strony mnożenia: nie ma liczby x, dla której x · 0 = 14. Dlatego dzielenie przez zero nie ma sensu — a 0 : 5 = 0 jak najbardziej ma.

Krok 1 · Zadanie

Nie wszystko się mieści

14 jabłek pakujesz do torebek po 4. Ile pełnych torebek będzie i ile jabłek zostanie?

Rozwiązanie

3 pełne torebki (12 jabłek) i zostają 2 jabłka: 14 = 3 · 4 + 2.

Krok 2 · Przekształcenie

Reszta na pasku

Pasek ma 14 kratek. Suwak zmienia długość jednostki.

Ustaw jednostkę 4 kratki. Ile razy się mieści i ile zostaje?

Rozwiązanie

14 : 4 = 3 reszty 2, bo 14 = 3 · 4 + 2.

Krok 3 · Model

Dzielenie z resztą jako równość

Dzielenie z resztą zapisujemy jako równość: 14 = 3 · 4 + 2. Reszta musi być mniejsza od dzielnika — inaczej zmieściłaby się jeszcze jedna kopia.

Uzupełnij dla 23 : 5.

Rozwiązanie

23 = 4 · 5 + 3. Reszta 3 jest mniejsza od 5.

Krok 4 · Badanie modelu

Coraz krótsza jednostka

Zmniejszaj jednostkę na pasku 14 kratek: 7, potem 2, potem 1. Co dzieje się z liczbą odłożeń?

Rozwiązanie

Rośnie: 14 : 7 = 2, 14 : 2 = 7, 14 : 1 = 14. A co, gdyby jednostka była jeszcze krótsza — aż do zera?

Ile razy jednostka o długości 0 zmieści się w pasku 14 kratek?

Rozwiązanie

Nie ma odpowiedzi. Każda liczba odłożeń jednostki o długości 0 daje łącznie 0 — nigdy 14. Dlatego 14 : 0 nie ma wyniku.

Sprawdźmy od strony mnożenia. Gdyby 14 : 0 = x, to musiałoby być x · 0 = 14.

Rozwiązanie

Nie istnieje: x · 0 = 0 dla każdego x. Dlatego 14 : 0 nie ma wyniku. A 0 : 14 = 0 — bo 0 · 14 = 0.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Reszta i zakaz dzielenia przez zero

a = q · d + r,  gdzie 0 ≤ r < d

q — ile razy d mieści się w a; r — reszta, zawsze mniejsza od d.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

8 : 0 pyta o liczbę, która pomnożona przez 0 da 8 — takiej nie ma, bo wszystko razy 0 daje 0. 0 : 8 pyta o liczbę, która pomnożona przez 8 da 0 — to po prostu 0.

Krok 6 · Seria zadań

Reszta w praktyce

Podziel 50 przez 7 z resztą.

Rozwiązanie

50 = 7 · 7 + 1: wynik 7, reszta 1.

Autobus ma 40 miejsc. Na wycieczkę jedzie 130 osób. Ile autobusów trzeba zamówić?

Rozwiązanie

130 = 3 · 40 + 10. Trzy autobusy nie wystarczą — reszta 10 osób potrzebuje czwartego.

Ile to 0 : 9?

Rozwiązanie

0 : 9 = 0, bo 0 · 9 = 0. Dzielić zero można — nie można dzielić przez zero.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Wojtek: „8 : 0 = 0, bo zero to nic”. Agata: „8 : 0 nie ma wyniku, bo żadna liczba pomnożona przez 0 nie daje 8”.

Rozwiązanie

Rację ma Agata. Gdyby 8 : 0 = 0, to 0 · 0 musiałoby dać 8. Żadna liczba nie spełnia x · 0 = 8.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Podziel 29 przez 6 z resztą.

Rozwiązanie 29 = 4 · 6 + 5.
50 książek pakujemy do pudeł, po 8 w każdym. Ile pudeł trzeba, żeby spakować wszystkie?
Rozwiązanie

Potrzeba 7 pudeł: pełne pudła i jeszcze jedno na resztę.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (4.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (4.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.