Dlaczego nie można dzielić przez zero? Reszta z dzielenia i mieszczenie
„Nie dziel przez zero” to jedna z najbardziej znanych reguł matematyki — i jedna z najrzadziej wyjaśnianych. Wystarczy pomyśleć o dzieleniu jako o odkładaniu jednostki.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
14 : 4 jako mieszczenie: 4 mieści się w 14 trzy razy i zostaje 2 (14 = 3 · 4 + 2). To reszta — zawsze mniejsza od dzielnika. Dzielenie przez 0 pytałoby: ile razy jednostka o długości 0 mieści się w 14? Odkładanie zera nigdy nie dojdzie do 14. Od strony mnożenia: nie ma liczby x, dla której x · 0 = 14. Dlatego dzielenie przez zero nie ma sensu — a 0 : 5 = 0 jak najbardziej ma.
Krok 1 · Zadanie
Nie wszystko się mieści
14 jabłek pakujesz do torebek po 4. Ile pełnych torebek będzie i ile jabłek zostanie?
Pasek ma 14 kratek. Suwak zmienia długość jednostki.
Ustaw jednostkę 4 kratki. Ile razy się mieści i ile zostaje?
Rozwiązanie
14 : 4 = 3 reszty 2, bo 14 = 3 · 4 + 2.
Krok 3 · Model
Dzielenie z resztą jako równość
Dzielenie z resztą zapisujemy jako równość: 14 = 3 · 4 + 2. Reszta musi być mniejsza od dzielnika — inaczej zmieściłaby się jeszcze jedna kopia.
Uzupełnij dla 23 : 5.
Rozwiązanie
23 = 4 · 5 + 3. Reszta 3 jest mniejsza od 5.
Krok 4 · Badanie modelu
Coraz krótsza jednostka
Zmniejszaj jednostkę na pasku 14 kratek: 7, potem 2, potem 1. Co dzieje się z liczbą odłożeń?
Rozwiązanie
Rośnie: 14 : 7 = 2, 14 : 2 = 7, 14 : 1 = 14. A co, gdyby jednostka była jeszcze krótsza — aż do zera?
Ile razy jednostka o długości 0 zmieści się w pasku 14 kratek?
Rozwiązanie
Nie ma odpowiedzi. Każda liczba odłożeń jednostki o długości 0 daje łącznie 0 — nigdy 14. Dlatego 14 : 0 nie ma wyniku.
Sprawdźmy od strony mnożenia. Gdyby 14 : 0 = x, to musiałoby być x · 0 = 14.
Rozwiązanie
Nie istnieje: x · 0 = 0 dla każdego x. Dlatego 14 : 0 nie ma wyniku. A 0 : 14 = 0 — bo 0 · 14 = 0.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Reszta i zakaz dzielenia przez zero
a = q · d + r, gdzie 0 ≤ r < d
q — ile razy d mieści się w a; r — reszta, zawsze mniejsza od d.
Reszta to to, co zostaje po odłożeniu dzielnika tyle razy, ile się da.
Dzielenie przez 0 nie ma sensu: odkładanie zera nie zbliża nas do celu, a żadna liczba pomnożona przez 0 nie daje liczby różnej od zera.
Zero dzielone przez liczbę różną od zera daje 0: 0 : 5 = 0, bo 0 · 5 = 0.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
8 : 0 pyta o liczbę, która pomnożona przez 0 da 8 — takiej nie ma, bo wszystko razy 0 daje 0. 0 : 8 pyta o liczbę, która pomnożona przez 8 da 0 — to po prostu 0.
Krok 6 · Seria zadań
Reszta w praktyce
Podziel 50 przez 7 z resztą.
Rozwiązanie
50 = 7 · 7 + 1: wynik 7, reszta 1.
Autobus ma 40 miejsc. Na wycieczkę jedzie 130 osób. Ile autobusów trzeba zamówić?
Rozwiązanie
130 = 3 · 40 + 10. Trzy autobusy nie wystarczą — reszta 10 osób potrzebuje czwartego.
Ile to 0 : 9?
Rozwiązanie
0 : 9 = 0, bo 0 · 9 = 0. Dzielić zero można — nie można dzielić przez zero.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Wojtek: „8 : 0 = 0, bo zero to nic”. Agata: „8 : 0 nie ma wyniku, bo żadna liczba pomnożona przez 0 nie daje 8”.
Rozwiązanie
Rację ma Agata. Gdyby 8 : 0 = 0, to 0 · 0 musiałoby dać 8. Żadna liczba nie spełnia x · 0 = 8.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Podziel 29 przez 6 z resztą.
Rozwiązanie29 = 4 · 6 + 5.
50 książek pakujemy do pudeł, po 8 w każdym. Ile pudeł trzeba, żeby spakować wszystkie?
Rozwiązanie
Potrzeba 7 pudeł: pełne pudła i jeszcze jedno na resztę.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: reszta to to, co zostaje po odłożeniu dzielnika tyle razy, ile się da — zawsze mniej niż dzielnik. Przez zero dzielić nie można, bo żadna liczba pomnożona przez 0 nie da liczby różnej od zera.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (4.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś