Strona główna / Matematyka od nowa / Część 5: Ułamki / Lekcja 5.2

Lekcja 5.2 · ok. 13 minut

Dlaczego 2/3 = 4/6? Rozszerzanie i skracanie ułamków jako zmiana jednostki

Rozszerzanie ułamka brzmi jak sztuczka: „pomnóż licznik i mianownik przez to samo”. To nie sztuczka — to ten sam pasek zmierzony dwa razy drobniejszą jednostką.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

2/3 i 4/6 to ta sama długość: jeśli każdą trzecią część podzielisz na pół, dostajesz szóste części — dwa razy mniejsze, więc mieści się ich dwa razy więcej. Dlatego licznik i mianownik mnoży się przez tę samą liczbę (rozszerzanie). Skracanie to ruch odwrotny: większa jednostka, mniejsze liczby, ta sama długość.

Krok 1 · Zadanie

Większe liczby, ta sama długość?

Czy 2/3 i 4/6 to ta sama długość?

Rozwiązanie

Tak. Każda trzecia część to dwie szóste, więc 2/3 = 4/6. Liczby są większe, bo jednostka (szósta część) jest mniejsza — jak w lekcji 2.3.

Krok 2 · Przekształcenie

Coraz drobniejsze części

Pasek ma długość 2/3. Zmieniaj podział całości i obserwuj, przy których podziałach koniec paska trafia na kreskę.

Ustaw podział, przy którym 2/3 to dokładnie 8 części. Kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Przy podziale na 12 części: 2/3 = 8/12. Pasek trafia na kreskę przy 3, 6, 9 i 12 częściach — za każdym razem to ta sama długość.

Krok 3 · Model

Jedna długość, wiele zapisów

Uzupełnij zapisy tej samej długości 2/3.

Rozwiązanie

2/3 = 4/6 = 6/9 = 8/12. Mianownik rośnie k razy (części są k razy mniejsze), więc licznik też rośnie k razy.

Krok 4 · Badanie modelu

W drugą stronę: skracanie

Skróć ułamek 6/8 — zapisz go w najprostszej postaci (największą możliwą jednostką).

Rozwiązanie

6/8 = 3/4: licznik i mianownik dzielimy przez 2. Jednostka staje się dwa razy większa (ćwiartki zamiast ósemek), więc liczby maleją dwa razy.

Ktoś „rozszerza” 1/2, dodając 1 do licznika i mianownika: 1/2 → 2/3.

Rozwiązanie

Nie: 1/2 = 3/6, a 2/3 = 4/6. Dodawanie zmienia długość. Długość zostaje tylko przy mnożeniu (albo dzieleniu) licznika i mianownika przez tę samą liczbę.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Zmiana jednostki w ułamku

ab=a·kb·k

Każdą z b części dzielimy na k mniejszych: części jest b·k, a pasek zajmuje ich a·k.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Bo to ta sama długość zmierzona różnymi jednostkami. Ósemki są dwa razy mniejsze od ćwiartek, więc mieści się ich dwa razy więcej: 3 ćwiartki = 6 ósemek.

Krok 6 · Seria zadań

Rozszerzaj, skracaj, porównuj

Uzupełnij: 3/5 = ?/20.

Rozwiązanie

3/5 = 12/20: licznik i mianownik razy 4.

Skróć 12/16 do najprostszej postaci.

Rozwiązanie

12/16 = 3/4 (dzielimy przez 4).

Który ułamek jest większy: 3/4 czy 5/8?

Rozwiązanie

3/4 = 6/8 > 5/8. Porównując ułamki, najpierw wyraź je w tej samej jednostce.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Kamil skraca 16/64, skreślając w liczniku i mianowniku cyfrę 6: zostaje 1/4. Wynik się zgadza, bo 16/64 = 1/4. Kamil uznaje, że to dobra metoda.

Rozwiązanie

Metoda jest błędna. Skraca się przez dzielenie licznika i mianownika przez tę samą liczbę, a nie przez skreślanie cyfr. 16/64 to szczęśliwy przypadek — dla 12/24 ta „metoda” daje 1/4 zamiast 1/2.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Uzupełnij: 2/5 = ?/15.

Rozwiązanie 2/5 = 6/15.

Skróć 9/12 do najprostszej postaci.

Rozwiązanie 9/12 = 3/4.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (5.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.