Dlaczego 2/3 = 4/6? Rozszerzanie i skracanie ułamków jako zmiana jednostki
Rozszerzanie ułamka brzmi jak sztuczka: „pomnóż licznik i mianownik przez to samo”. To nie sztuczka — to ten sam pasek zmierzony dwa razy drobniejszą jednostką.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
2/3 i 4/6 to ta sama długość: jeśli każdą trzecią część podzielisz na pół, dostajesz szóste części — dwa razy mniejsze, więc mieści się ich dwa razy więcej. Dlatego licznik i mianownik mnoży się przez tę samą liczbę (rozszerzanie). Skracanie to ruch odwrotny: większa jednostka, mniejsze liczby, ta sama długość.
Krok 1 · Zadanie
Większe liczby, ta sama długość?
Czy 2/3 i 4/6 to ta sama długość?
Rozwiązanie
Tak. Każda trzecia część to dwie szóste, więc 2/3 = 4/6. Liczby są większe, bo jednostka (szósta część) jest mniejsza — jak w lekcji 2.3.
Krok 2 · Przekształcenie
Coraz drobniejsze części
Pasek ma długość 2/3. Zmieniaj podział całości i obserwuj, przy których podziałach koniec paska trafia na kreskę.
Ustaw podział, przy którym 2/3 to dokładnie 8 części. Kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
Przy podziale na 12 części: 2/3 = 8/12. Pasek trafia na kreskę przy 3, 6, 9 i 12 częściach — za każdym razem to ta sama długość.
Krok 3 · Model
Jedna długość, wiele zapisów
Uzupełnij zapisy tej samej długości 2/3.
Rozwiązanie
2/3 = 4/6 = 6/9 = 8/12. Mianownik rośnie k razy (części są k razy mniejsze), więc licznik też rośnie k razy.
Krok 4 · Badanie modelu
W drugą stronę: skracanie
Skróć ułamek 6/8 — zapisz go w najprostszej postaci (największą możliwą jednostką).
Rozwiązanie
6/8 = 3/4: licznik i mianownik dzielimy przez 2. Jednostka staje się dwa razy większa (ćwiartki zamiast ósemek), więc liczby maleją dwa razy.
Ktoś „rozszerza” 1/2, dodając 1 do licznika i mianownika: 1/2 → 2/3.
Rozwiązanie
Nie: 1/2 = 3/6, a 2/3 = 4/6. Dodawanie zmienia długość. Długość zostaje tylko przy mnożeniu (albo dzieleniu) licznika i mianownika przez tę samą liczbę.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Zmiana jednostki w ułamku
Każdą z b części dzielimy na k mniejszych: części jest b·k, a pasek zajmuje ich a·k.
Rozszerzanie — drobniejsza jednostka, większe liczby, ta sama długość.
Skracanie — większa jednostka, mniejsze liczby, ta sama długość. Najprostsza postać to ta, której nie da się już skrócić.
Dodawanie tej samej liczby do licznika i mianownika zmienia długość.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Bo to ta sama długość zmierzona różnymi jednostkami. Ósemki są dwa razy mniejsze od ćwiartek, więc mieści się ich dwa razy więcej: 3 ćwiartki = 6 ósemek.
Krok 6 · Seria zadań
Rozszerzaj, skracaj, porównuj
Uzupełnij: 3/5 = ?/20.
Rozwiązanie
3/5 = 12/20: licznik i mianownik razy 4.
Skróć 12/16 do najprostszej postaci.
Rozwiązanie
12/16 = 3/4 (dzielimy przez 4).
Który ułamek jest większy: 3/4 czy 5/8?
Rozwiązanie
3/4 = 6/8 > 5/8. Porównując ułamki, najpierw wyraź je w tej samej jednostce.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Kamil skraca 16/64, skreślając w liczniku i mianowniku cyfrę 6: zostaje 1/4. Wynik się zgadza, bo 16/64 = 1/4. Kamil uznaje, że to dobra metoda.
Rozwiązanie
Metoda jest błędna. Skraca się przez dzielenie licznika i mianownika przez tę samą liczbę, a nie przez skreślanie cyfr. 16/64 to szczęśliwy przypadek — dla 12/24 ta „metoda” daje 1/4 zamiast 1/2.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Uzupełnij: 2/5 = ?/15.
Rozwiązanie2/5 = 6/15.
Skróć 9/12 do najprostszej postaci.
Rozwiązanie9/12 = 3/4.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: rozszerzanie i skracanie to zmiana jednostki, a nie długości. a/b = (a·k)/(b·k) dla każdego k różnego od zera.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś