Dlaczego przy dodawaniu ułamków trzeba sprowadzić je do wspólnego mianownika?
Reguła „sprowadź do wspólnego mianownika” ma prosty powód. Sprawdzisz go na paskach — bez wkuwania wzorów.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
1/2 i 1/3 to pomiary różnymi jednostkami — połówkami i trzecimi częściami. Nie dodasz 3 m i 2 cm, pisząc „5”. Tak samo nie dodasz połówek do trzecich części bez zamiany na wspólną jednostkę — tutaj na szóste części: 1/2 + 1/3 = 3/6 + 2/6 = 5/6. Wspólny mianownik to po prostu wspólna jednostka.
2/5 to mniej niż 1/2 — pasek 2/5 jest krótszy. Tymczasem 1/2 + 1/3 musi być dłuższe niż samo 1/2. Dodawanie „licznik do licznika, mianownik do mianownika” daje więc wynik, który nie może być prawdziwy.
Krok 2 · Przekształcenie
Szukamy wspólnej jednostki
1/2 to pomiar połówkami, a 1/3 — trzecimi częściami. To dwie różne jednostki, tak jak metr i centymetr. Żeby dodać, potrzebna jest jedna jednostka, która dokładnie zmierzy oba paski.
Podziel całość suwakiem na równe części tak, żeby koniec każdego paska wypadł dokładnie na kresce podziału. Potem kliknij „Sprawdź podział”.
Rozwiązanie
Podział na 6 części: 1/2 = 3/6 i 1/3 = 2/6. Oba paski kończą się na kresce. Zadziała też podział na 12 części: 1/2 = 6/12 i 1/3 = 4/12.
Krok 3 · Model
Dodaj w jednej jednostce
W szóstych częściach: 1/2 = 3/6 i 1/3 = 2/6. Teraz oba ułamki są wyrażone w tej samej jednostce — szóstej części całości. Dodawanie jest już tak proste jak 3 cm + 2 cm.
Ile to razem? Wpisz wynik jako ułamek.
Rozwiązanie
1/2 + 1/3 = 3/6 + 2/6 = 5/6. Mianownik nazywa jednostkę (szóstą część), a licznik mówi, ile tej jednostki jest. Dodajemy liczniki, bo dodajemy ilości tej samej jednostki — mianownik się nie zmienia.
Mianownik n nazywa jednostkę (1/n całości), a liczniki a i b mówią, ile tej jednostki jest. Dodaje się tylko liczniki — jak 3 cm + 2 cm = 5 cm.
Krok 4 · Badanie modelu
Czy wspólny mianownik musi być najmniejszy?
Teraz dodasz 1/4 + 1/6. Suwak ma większy zakres. Gdy oba paski trafią w kreski, rysunek pokaże też ich sumę.
Znajdź najmniejszą liczbę części, przy której oba paski — 1/4 i 1/6 — kończą się na kresce.
Rozwiązanie
12 części: 1/4 = 3/12 i 1/6 = 2/12, więc 1/4 + 1/6 = 5/12. Pasuje też 24 — każda wielokrotność 12 — ale 12 jest najmniejsza. To najmniejsza wspólna wielokrotność mianowników: NWW(4, 6) = 12.
Przy podziale na 24 części suma wynosi 10/24, a przy podziale na 12 części — 5/12.
Rozwiązanie
Oba wyniki są poprawne: 10/24 = 5/12. To ten sam pasek zmierzony dwiema jednostkami. 1/24 jest dwa razy mniejsza niż 1/12, więc mieści się w nim dwa razy więcej razy — dokładnie jak w lekcja 2.3. Najmniejszy wspólny mianownik daje po prostu mniejsze liczby.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Wspólny mianownik to wspólna jednostka
Mianownik ułamka mówi, jaką jednostką mierzymy: 1/2 to „połówki”, 1/3 to „trzecie części”. Dodawać można tylko ilości tej samej jednostki — dlatego najpierw trzeba znaleźć jednostkę, która mierzy oba ułamki dokładnie. To jest właśnie wspólny mianownik.
Tak samo jest z jednostkami miary: 3 m + 2 cm to nie „5 czegoś”. Najpierw zamieniasz metry na centymetry: 300 cm + 2 cm = 302 cm.
Jednostka 1/(b·d) zawsze pasuje do obu ułamków. Często istnieje większa wspólna jednostka (mniejszy wspólny mianownik), np. 1/12 zamiast 1/24 dla 1/4 + 1/6 — wynik jest ten sam.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Połówki i trzecie części to różne jednostki, więc nie wolno ich po prostu zsumować. Trzeba je wyrazić w jednej jednostce (szóstych częściach): 3/6 + 2/6 = 5/6. Zresztą 2/5 jest mniejsze niż samo 1/2, więc nie może być wynikiem dodawania.
Krok 6 · Seria zadań
Ta sama metoda, różne ułamki
Za każdym razem: znajdź wspólną jednostkę, zamień na nią oba ułamki, policz.
Policz 2/3 + 1/4.
Rozwiązanie
Wspólna jednostka: 1/12. 2/3 = 8/12 i 1/4 = 3/12, więc 2/3 + 1/4 = 11/12.
Policz 1/2 − 1/3, czyli o ile pasek 1/2 jest dłuższy od paska 1/3.
Rozwiązanie
1/2 − 1/3 = 3/6 − 2/6 = 1/6. Pasek 1/2 jest dłuższy od paska 1/3 o jedną szóstą część całości.
Pół godziny i jeszcze kwadrans — ile to razem godziny? Zapisz jako ułamek godziny.
Rozwiązanie
3/4 godziny. Wspólną jednostką jest kwadrans (albo minuta): pół godziny to 2 kwadranse, razem z kwadransem — 3 kwadranse, czyli 3/4 h = 45 minut.
Rację ma Kamil. 3/7 jest mniejsze niż samo 2/3 (3/7 ≈ 0,43, a 2/3 ≈ 0,67), więc nie może być wynikiem dodawania. Basia dodała mianowniki — a mianownik to nazwa jednostki. Dodając 3 + 4, „wymyśliła” jednostkę siódmych części, której nie było w żadnym z ułamków.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi ułamkami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Policz 1/2 + 1/4.
Rozwiązanie
Wynik: 3/4. Oba ułamki zamieniamy na wspólną jednostkę (wspólny mianownik dzieli się przez 2 i przez 4), a potem dodajemy liczniki.
Policz 3/4 − 1/2.
Rozwiązanie
Wynik: 1/4. Oba ułamki zamieniamy na wspólną jednostkę (wspólny mianownik dzieli się przez 4 i przez 2), a potem odejmujemy liczniki.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: mianownik nazywa jednostkę, a wspólny mianownik to wspólna jednostka — dopiero w niej można dodawać i odejmować.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś