W lekcji 2.3 jednostka czasem nie mieściła się do końca i zostawała reszta. Co z nią zrobić? Podzielić jednostkę na mniejsze, równe części — tak rodzą się ułamki.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Ułamek to wynik pomiaru częścią jednostki. Jeśli jednostkę E podzielisz na 3 równe części, każda to 1/3 E. Pasek, w którym taka część mieści się 2 razy, ma długość 2/3 E. Mianownik mówi, na ile części podzielono jednostkę, a licznik — ile takich części odłożono. Pasek może być dłuższy od jednostki: 7/3 E to 2 całe E i jeszcze 1/3 E.
Krok 1 · Zadanie
Pasek krótszy od jednostki
Pasek A jest krótszy od jednostki E. Trzy kopie paska A ułożone jedna za drugą dają dokładnie E.
Rozwiązanie
A = 1/3 E. Zapis 1/3 znaczy „kawałek, który mieści się w jednostce 3 razy”.
Krok 2 · Przekształcenie
Podziel jednostkę
Pasek A nie mieści się w jednostce całkowitą liczbę razy. Podziel jednostkę E na równe części tak, żeby koniec A trafił dokładnie na kreskę.
Ustaw liczbę części jednostki, przy której koniec paska A wypada na kresce. Kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
Działa podział na 3 części (a także 6, 9, 12). Przy 3 częściach A to 2 z nich.
Krok 3 · Model
Zapis ułamka
Jednostkę podzielono na 3 równe części, a pasek A to 2 takie części. Zapisz A jako ułamek jednostki.
Rozwiązanie
A = 2/3 E. Mianownik 3 mówi, na ile równych części podzielono jednostkę; licznik 2 — ile takich części ma A.
Krok 4 · Badanie modelu
Ułamek większy od jedności
Pasek B jest dłuższy od jednostki. Podziel E tak, żeby koniec B trafił na kreskę, i zapisz B jako ułamek jednostki.
Rozwiązanie
B = 7/3 E: dwie całe jednostki (6 trzecich) i jeszcze jedna trzecia. Można też zapisać 2 1/3.
Co jest prawdą o 7/3?
Rozwiązanie
7/3 = 6/3 + 1/3 = 2 + 1/3. Ułamek jest większy od 1, gdy licznik jest większy od mianownika.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Ułamek to pomiar częścią jednostki
Jednostkę dzielimy na n równych części (mianownik) i odkładamy a takich części (licznik).
Części muszą być równe — inaczej „jedna z czterech” nie jest ćwiartką.
Ułamek może być większy od 1: 7/3 to 2 całe i 1/3.
Na osi liczbowej ułamki leżą między kreskami całości: 1/3 to pierwsza z trzech równych części odcinka od 0 do 1.
To ta sama idea co w lekcji 2.3: liczba opisuje relację wielkości do jednostki. Tylko jednostką jest tu część całości.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Mianownik 5 mówi, że jednostkę podzielono na 5 równych części. Licznik 3 — że mierzona wielkość to 3 takie części.
Krok 6 · Seria zadań
Ułamki w praktyce
Na osi zaznaczono 0, 1 i 2, a odcinek między nimi podzielono na ćwiartki. Przesuń punkt na 3/4.
Rozwiązanie
3/4 leży trzy ćwiartki od zera — jedną ćwiartkę przed jedynką.
Pizzę pokrojono na 8 równych kawałków i zjedzono 3. Jaka część pizzy została?
Rozwiązanie
Zostało 5 z 8 kawałków, czyli 5/8 pizzy.
Ile ćwiartek mają 2 całe?
Rozwiązanie
2 · 4 = 8 ćwiartek, czyli 2 = 8/4.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Tort pokrojono na 4 kawałki różnej wielkości. Ania zjadła jeden i mówi: „Zjadłam ćwierć tortu”. Jan: „Niekoniecznie — ćwiartka to jedna z czterech równych części”.
Rozwiązanie
Rację ma Jan. 1/4 to jedna z czterech RÓWNYCH części. Z nierównych kawałków ten zjedzony mógł być większy lub mniejszy od ćwiartki.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Zaznacz na osi ułamek 1/4.
Rozwiązanie
Odcinek od 0 do 1 dzielimy na tyle części, ile wynosi mianownik, i odkładamy od zera tyle, ile wynosi licznik.
Jednostkę podzielono na równe części — jest ich 8. Pasek składa się z 3 z nich. Zapisz długość paska jako ułamek jednostki.
Rozwiązanie
Pasek = 3/8 jednostki.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: ułamek to pomiar częścią jednostki — mianownik mówi, na ile równych części podzielono jednostkę, licznik — ile takich części odłożono.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś