Strona główna / Matematyka od nowa / Część 5: Ułamki / Lekcja 5.1

Lekcja 5.1 · ok. 14 minut

Czym jest ułamek? Pomiar częścią jednostki

W lekcji 2.3 jednostka czasem nie mieściła się do końca i zostawała reszta. Co z nią zrobić? Podzielić jednostkę na mniejsze, równe części — tak rodzą się ułamki.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Ułamek to wynik pomiaru częścią jednostki. Jeśli jednostkę E podzielisz na 3 równe części, każda to 1/3 E. Pasek, w którym taka część mieści się 2 razy, ma długość 2/3 E. Mianownik mówi, na ile części podzielono jednostkę, a licznik — ile takich części odłożono. Pasek może być dłuższy od jednostki: 7/3 E to 2 całe E i jeszcze 1/3 E.

Krok 1 · Zadanie

Pasek krótszy od jednostki

Pasek A jest krótszy od jednostki E. Trzy kopie paska A ułożone jedna za drugą dają dokładnie E.

Rozwiązanie

A = 1/3 E. Zapis 1/3 znaczy „kawałek, który mieści się w jednostce 3 razy”.

Krok 2 · Przekształcenie

Podziel jednostkę

Pasek A nie mieści się w jednostce całkowitą liczbę razy. Podziel jednostkę E na równe części tak, żeby koniec A trafił dokładnie na kreskę.

Ustaw liczbę części jednostki, przy której koniec paska A wypada na kresce. Kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Działa podział na 3 części (a także 6, 9, 12). Przy 3 częściach A to 2 z nich.

Krok 3 · Model

Zapis ułamka

Jednostkę podzielono na 3 równe części, a pasek A to 2 takie części. Zapisz A jako ułamek jednostki.

Rozwiązanie

A = 2/3 E. Mianownik 3 mówi, na ile równych części podzielono jednostkę; licznik 2 — ile takich części ma A.

Krok 4 · Badanie modelu

Ułamek większy od jedności

Pasek B jest dłuższy od jednostki. Podziel E tak, żeby koniec B trafił na kreskę, i zapisz B jako ułamek jednostki.

Rozwiązanie

B = 7/3 E: dwie całe jednostki (6 trzecich) i jeszcze jedna trzecia. Można też zapisać 2 1/3.

Co jest prawdą o 7/3?

Rozwiązanie

7/3 = 6/3 + 1/3 = 2 + 1/3. Ułamek jest większy od 1, gdy licznik jest większy od mianownika.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Ułamek to pomiar częścią jednostki

an

Jednostkę dzielimy na n równych części (mianownik) i odkładamy a takich części (licznik).

To ta sama idea co w lekcji 2.3: liczba opisuje relację wielkości do jednostki. Tylko jednostką jest tu część całości.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Mianownik 5 mówi, że jednostkę podzielono na 5 równych części. Licznik 3 — że mierzona wielkość to 3 takie części.

Krok 6 · Seria zadań

Ułamki w praktyce

Na osi zaznaczono 0, 1 i 2, a odcinek między nimi podzielono na ćwiartki. Przesuń punkt na 3/4.

Rozwiązanie

3/4 leży trzy ćwiartki od zera — jedną ćwiartkę przed jedynką.

Pizzę pokrojono na 8 równych kawałków i zjedzono 3. Jaka część pizzy została?

Rozwiązanie

Zostało 5 z 8 kawałków, czyli 5/8 pizzy.

Ile ćwiartek mają 2 całe?

Rozwiązanie

2 · 4 = 8 ćwiartek, czyli 2 = 8/4.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Tort pokrojono na 4 kawałki różnej wielkości. Ania zjadła jeden i mówi: „Zjadłam ćwierć tortu”. Jan: „Niekoniecznie — ćwiartka to jedna z czterech równych części”.

Rozwiązanie

Rację ma Jan. 1/4 to jedna z czterech RÓWNYCH części. Z nierównych kawałków ten zjedzony mógł być większy lub mniejszy od ćwiartki.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Zaznacz na osi ułamek 1/4.

Rozwiązanie

Odcinek od 0 do 1 dzielimy na tyle części, ile wynosi mianownik, i odkładamy od zera tyle, ile wynosi licznik.

Jednostkę podzielono na równe części — jest ich 8. Pasek składa się z 3 z nich. Zapisz długość paska jako ułamek jednostki.

Rozwiązanie

Pasek = 3/8 jednostki.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (5.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.