Strona główna / Matematyka od nowa / Część 8: Potęgi, pierwiastki i logarytmy / Lekcja 8.3

Lekcja 8.3 · ok. 15 minut · matura podstawowa

Jak zapisać bardzo dużą albo bardzo małą liczbę? Notacja wykładnicza

Odległość do Słońca to około 150 000 000 000 m, a średnica atomu — 0,0000000001 m. Liczenie zer męczy i łatwo się pomylić. Potęgi dziesięciu liczą je za nas.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Liczbę zapisuje się jako a · 10n, gdzie 1 ≤ a < 10, a n jest liczbą całkowitą: 150 000 000 000 = 1,5 · 1011, 0,0003 = 3 · 10−4. Wykładnik mówi, o ile miejsc przesunąć przecinek — w prawo dla dodatniego, w lewo dla ujemnego. Mnożąc takie liczby, mnoży się liczby przed potęgami i dodaje wykładniki.

Krok 1 · Zadanie

Prędkość światła

Światło pokonuje w ciągu sekundy około 300 000 km. Ile kilometrów pokonuje w ciągu 1000 sekund?

Rozwiązanie

300 000 · 1000 = 300 000 000 km. Krócej: 3 · 105 · 103 = 3 · 108 km.

Krok 2 · Przekształcenie

Skala od atomu do Słońca

Górny suwak ustawia liczbę przed potęgą (od 1 do 9,9), dolny — wykładnik potęgi dziesięciu. Punkt na skali pokazuje, gdzie leży ta długość wśród rzeczy z życia.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

1,5 · 1011 m = 150 000 000 000 m, 1 · 10−6 m = 0,000001 m, 8,8 · 103 m = 8 800 m.

Krok 3 · Model

Zapis a · 10ⁿ

Uzupełnij wykładniki.

Rozwiązanie

45 000 = 4,5 · 104, 0,007 = 7 · 10−3.

Który zapis jest notacją wykładniczą liczby 52 000?

Rozwiązanie

52 000 = 5,2 · 104. Zapisy 52 · 103 i 0,52 · 105 mają dobrą wartość, ale nie są notacją wykładniczą.

Krok 4 · Badanie modelu

Mnożenie i porównywanie

Oblicz (3 · 105) · (4 · 103) i zapisz wynik w notacji wykładniczej.

Rozwiązanie

(3 · 105) · (4 · 103) = 12 · 108 = 1,2 · 10 · 108 = 1,2 · 109.

Która liczba jest większa: 9 · 10−4 czy 2 · 10−3?

Rozwiązanie

2 · 10−3 = 0,002 > 0,0009 = 9 · 10−4. W notacji wykładniczej o wielkości liczby decyduje przede wszystkim wykładnik.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Notacja wykładnicza i przedrostki

PrzedrostekPotęgaPrzykład
giga (G)10⁹1 GB ≈ miliard bajtów
mega (M)10⁶1 MW = milion watów
kilo (k)10³1 km = 1000 m
mili (m)10⁻³1 mm = 0,001 m
mikro (µ)10⁻⁶1 µm — rozmiar bakterii
nano (n)10⁻⁹1 nm — kilka atomów

Przedrostki to gotowe potęgi tysiąca. Ustaw je na skali poniżej.

Ustawiaj długości na skali.

Podsumowanie

Kilometr to 103 m, milimetr 10−3 m, nanometr 10−9 m.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Przesuwam przecinek tak, żeby przed nim była jedna cyfra różna od zera: 4,5. To przesunięcie o 4 miejsca w prawo, czyli pomnożenie przez 104. Żeby nie zmienić wartości, trzeba to cofnąć mnożeniem przez 10−4: 0,00045 = 4,5 · 10−4. Liczba jest mniejsza od 1, więc wykładnik musi być ujemny.

Krok 6 · Seria zadań

Liczby z nauki

Ziemia jest około 1,5 · 1011 m od Słońca, a światło pokonuje 3 · 108 m na sekundę. Ile sekund leci światło ze Słońca do Ziemi?

Rozwiązanie

(1,5 · 1011) : (3 · 108) = 0,5 · 103 = 500 s, czyli nieco ponad 8 minut.

Wirus ma średnicę 1,2 · 10−7 m. Zapisz ją jako ułamek dziesiętny.

Rozwiązanie

1,2 · 10−7 m = 0,00000012 m.

W 1 mm3 krwi jest około 5 · 106 czerwonych krwinek. Ile jest ich w 1 cm3, czyli w 103 mm3? Możesz wpisać wynik jako 5·10^9.

Rozwiązanie

5 · 106 · 103 = 5 · 109 krwinek — pięć miliardów.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ola: „0,00032 = 3,2 · 10−4”. Piotr: „0,00032 = 3,2 · 104”.

Rozwiązanie

Rację ma Ola: przecinek przesunięto o 4 miejsca w prawo, więc wykładnik to −4. Zapis Piotra to 32 000.

Krok 8 · Na maturze

Zadanie w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt).

Liczba 0,0045 · 106 zapisana w notacji wykładniczej to

Rozwiązanie

0,0045 · 106 = 4,5 · 10−3 · 106 = 4,5 · 103 (= 4500). Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez skali. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Uzupełnij wykładnik: 72 000 = 7,2 · 10?

Rozwiązanie

Wykładnik: 4.

Oblicz (2 · 10³) · (4 · 10⁵) i zapisz wynik w notacji wykładniczej.

Rozwiązanie

Wynik: 8 · 108.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (8.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.