Jak zapisać bardzo dużą albo bardzo małą liczbę? Notacja wykładnicza
Odległość do Słońca to około 150 000 000 000 m, a średnica atomu — 0,0000000001 m. Liczenie zer męczy i łatwo się pomylić. Potęgi dziesięciu liczą je za nas.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Liczbę zapisuje się jako a · 10n, gdzie 1 ≤ a < 10, a n jest liczbą całkowitą: 150 000 000 000 = 1,5 · 1011, 0,0003 = 3 · 10−4. Wykładnik mówi, o ile miejsc przesunąć przecinek — w prawo dla dodatniego, w lewo dla ujemnego. Mnożąc takie liczby, mnoży się liczby przed potęgami i dodaje wykładniki.
Krok 1 · Zadanie
Prędkość światła
Światło pokonuje w ciągu sekundy około 300 000 km. Ile kilometrów pokonuje w ciągu 1000 sekund?
Rozwiązanie
300 000 · 1000 = 300 000 000 km. Krócej: 3 · 105 · 103 = 3 · 108 km.
Krok 2 · Przekształcenie
Skala od atomu do Słońca
Górny suwak ustawia liczbę przed potęgą (od 1 do 9,9), dolny — wykładnik potęgi dziesięciu. Punkt na skali pokazuje, gdzie leży ta długość wśród rzeczy z życia.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
1,5 · 1011 m = 150 000 000 000 m, 1 · 10−6 m = 0,000001 m, 8,8 · 103 m = 8 800 m.
Krok 3 · Model
Zapis a · 10ⁿ
Uzupełnij wykładniki.
Rozwiązanie
45 000 = 4,5 · 104, 0,007 = 7 · 10−3.
Który zapis jest notacją wykładniczą liczby 52 000?
Rozwiązanie
52 000 = 5,2 · 104. Zapisy 52 · 103 i 0,52 · 105 mają dobrą wartość, ale nie są notacją wykładniczą.
Krok 4 · Badanie modelu
Mnożenie i porównywanie
Oblicz (3 · 105) · (4 · 103) i zapisz wynik w notacji wykładniczej.
2 · 10−3 = 0,002 > 0,0009 = 9 · 10−4. W notacji wykładniczej o wielkości liczby decyduje przede wszystkim wykładnik.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Notacja wykładnicza i przedrostki
Postać: a · 10n, gdzie 1 ≤ a < 10, a n jest liczbą całkowitą.
Wykładnik: o tyle miejsc przesuwa się przecinek — w prawo dla n > 0, w lewo dla n < 0.
Mnożenie i dzielenie: liczby przed potęgami mnoży się (dzieli), a wykładniki dodaje (odejmuje). Na koniec poprawia się postać, jeśli liczba przed potęgą wyszła poza przedział od 1 do 10.
Przedrostek
Potęga
Przykład
giga (G)
10⁹
1 GB ≈ miliard bajtów
mega (M)
10⁶
1 MW = milion watów
kilo (k)
10³
1 km = 1000 m
mili (m)
10⁻³
1 mm = 0,001 m
mikro (µ)
10⁻⁶
1 µm — rozmiar bakterii
nano (n)
10⁻⁹
1 nm — kilka atomów
Przedrostki to gotowe potęgi tysiąca. Ustaw je na skali poniżej.
Ustawiaj długości na skali.
Podsumowanie
Kilometr to 103 m, milimetr 10−3 m, nanometr 10−9 m.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Przesuwam przecinek tak, żeby przed nim była jedna cyfra różna od zera: 4,5. To przesunięcie o 4 miejsca w prawo, czyli pomnożenie przez 104. Żeby nie zmienić wartości, trzeba to cofnąć mnożeniem przez 10−4: 0,00045 = 4,5 · 10−4. Liczba jest mniejsza od 1, więc wykładnik musi być ujemny.
Krok 6 · Seria zadań
Liczby z nauki
Ziemia jest około 1,5 · 1011 m od Słońca, a światło pokonuje 3 · 108 m na sekundę. Ile sekund leci światło ze Słońca do Ziemi?
Rozwiązanie
(1,5 · 1011) : (3 · 108) = 0,5 · 103 = 500 s, czyli nieco ponad 8 minut.
Wirus ma średnicę 1,2 · 10−7 m. Zapisz ją jako ułamek dziesiętny.
Rozwiązanie
1,2 · 10−7 m = 0,00000012 m.
W 1 mm3 krwi jest około 5 · 106 czerwonych krwinek. Ile jest ich w 1 cm3, czyli w 103 mm3? Możesz wpisać wynik jako 5·10^9.
Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez skali. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Uzupełnij wykładnik: 72 000 = 7,2 · 10?
Rozwiązanie
Wykładnik: 4.
Oblicz (2 · 10³) · (4 · 10⁵) i zapisz wynik w notacji wykładniczej.
Rozwiązanie
Wynik: 8 · 108.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: a · 10n z 1 ≤ a < 10. Wykładnik to liczba miejsc, o które przesuwa się przecinek; liczby mniejsze od 1 mają wykładnik ujemny.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś