Strona główna / Matematyka od nowa / Część 8: Potęgi, pierwiastki i logarytmy / Lekcja 8.2

Lekcja 8.2 · ok. 18 minut · matura podstawowa

Skąd się biorą prawa działań na potęgach? Mnożenie, dzielenie i potęga potęgi

Wzory na potęgi nie są do wkuwania. Wystarczy policzyć czynniki: każde prawo to tylko odpowiedź na pytanie, ile razy a pojawia się w iloczynie.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

am · an = am+n (czynniki się sumują), am : an = am−n (pary się skracają), (am)n = am·n (n grup po m czynników), (a · b)n = an · bn. Z prawa dzielenia wynika, że a0 = 1 (bo an : an = 1) i a−n = 1/an.

Krok 1 · Zadanie

Bez liczenia

Zapisz 23 · 24 jako jedną potęgę liczby 2 — bez liczenia, ile wynoszą obie potęgi.

Rozwiązanie

23 · 24 = (2 · 2 · 2) · (2 · 2 · 2 · 2) = 27. Wykładniki się dodaje: 3 + 4 = 7.

Krok 2 · Przekształcenie

Mnożenie: czynniki się sumują

Każdy żeton to jeden czynnik a. Suwaki ustawiają wykładniki obu potęg.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

am · an = am+n, bo m czynników i n czynników to razem m + n czynników.

Krok 3 · Model

Dzielenie: pary się skracają

Dzielenie potęg to ułamek: czynniki z licznika i mianownika skracają się parami — jak przy skracaniu ułamków.

Wykonuj polecenia po kolei i obserwuj, co zostaje.

Podsumowanie

am : an = am−n. Gdy m = n, wynik to 1 = a0. Gdy m < n, w mianowniku zostaje n − m czynników: am−n = 1/an−m.

Który zapis jest prawdziwy dla każdego a ≠ 0?

Rozwiązanie

Prawdziwe jest a5 : a2 = a3. Pozostałe: a6 : a2 = a4, a5 · a2 = a7.

Krok 4 · Badanie modelu

Potęga potęgi i potęgi ujemne

Potęga potęgi to grupy czynników.

Podsumowanie

(am)n = am·n, bo to n grup po m czynników.

Oblicz 2−3.

Rozwiązanie

2−3 = 1/23 = 1/8.

Oblicz.

Rozwiązanie

70 = 1 i (−3)0 = 1. Każda liczba różna od zera podniesiona do potęgi 0 daje 1.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Prawa działań na potęgach

DziałaniePrawoDlaczego
mnożenieaᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿczynniki się sumują
dzielenieaᵐ : aⁿ = aᵐ⁻ⁿpary się skracają
potęga potęgi(aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿn grup po m czynników
potęga iloczynu(a · b)ⁿ = aⁿ · bⁿprzestawiamy czynniki
potęga ilorazu(a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿlicznik i mianownik osobno
wykładnik 0a⁰ = 1aⁿ : aⁿ = 1
wykładnik ujemnya⁻ⁿ = 1/aⁿw mianowniku zostaje n czynników

Prawa działają tylko dla tej samej podstawy (albo tego samego wykładnika — dwa ostatnie wiersze). Sumy potęg nie da się uprościć: 23 + 24 to nie 27. Wyrażenie 00 nie jest określone.

Na modelu poniżej zobaczysz, że potęgi ujemne to naturalny ciąg dalszy potęg dodatnich.

Suwak zmienia wykładnik x w potędze 2ˣ. Punkty i tabela zapamiętują kolejne wartości.

Podsumowanie

23 = 8, 22 = 4, 21 = 2, 20 = 1, 2−1 = 1/2, 2−2 = 1/4, 2−3 = 1/8.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Dzieląc a3 przez a3, skracam wszystkie czynniki i dostaję 1. Prawo dzielenia mówi, że to a3−3 = a0. Żeby prawo działało zawsze, a0 musi być równe 1.

Krok 6 · Seria zadań

Upraszczanie

Zapisz jako jedną potęgę: x5 · x3 : x2.

Rozwiązanie

x5 · x3 : x2 = x5+3−2 = x6.

Zapisz bez nawiasu: (2x)3.

Rozwiązanie

(2x)3 = 2x · 2x · 2x = 23 · x3 = 8x3.

Oblicz (1/3)−2.

Rozwiązanie

(1/3)−2 = 1/(1/3)2 = 1/(1/9) = 9. Krócej: (a/b)−n = (b/a)n.

Oblicz sprytnie: 25 · 0,55.

Rozwiązanie

25 · 0,55 = (2 · 0,5)5 = 15 = 1.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Kasia: „34 · 32 = 96”. Tomek: „34 · 32 = 36”.

Rozwiązanie

Rację ma Tomek: 34 · 32 to sześć czynników równych 3, czyli 36 = 729. Kasia pomnożyła podstawy: 96 = 531 441.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt każde).

Liczba (25 · 2−2)3 jest równa

Rozwiązanie

25 · 2−2 = 23, a (23)3 = 29. Odpowiedź A.

Liczba 95 · 3−8 jest równa

Rozwiązanie

95 = (32)5 = 310, a 310 · 3−8 = 32. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez modelu. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Zapisz jako jedną potęgę: 2⁴ · 2⁵.

Rozwiązanie 2⁴ · 2⁵ = 2^9.

Oblicz 2⁻⁴.

Rozwiązanie 2⁻⁴ = 1/16.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (8.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.