Czym jest potęga? Mnożenie powtarzane i dlaczego potęgi rosną tak szybko
Mnożenie wymyślono, żeby nie dodawać w kółko tej samej liczby. Potęga robi to samo z mnożeniem: zamiast pisać 2 · 2 · 2 · 2 · 2, piszemy 25.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Potęga an to iloczyn n czynników równych a: 25 = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Liczbę a nazywa się podstawą, a n — wykładnikiem. a2 to pole kwadratu o boku a, a3 — objętość sześcianu o krawędzi a. Potęgi rosną bardzo szybko, bo każdy krok wykładnika mnoży wynik przez a, zamiast do niego dodawać.
Krok 1 · Zadanie
Składanie kartki
Kartka papieru ma grubość 0,1 mm. Wyobraź sobie, że składasz ją na pół 10 razy. Ile warstw papieru masz po 10 złożeniach?
Rozwiązanie
Każde złożenie podwaja liczbę warstw: 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 1024. To 210. Grubość: 1024 · 0,1 mm ≈ 102 mm, czyli ponad 10 cm.
Krok 2 · Przekształcenie
Podwajanie a dodawanie
Suwak ustawia liczbę złożeń. Słupki pokazują liczbę warstw po kolejnych złożeniach, a czerwone słupki obok — co by było, gdyby przy każdym złożeniu dochodziły tylko 2 warstwy.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
Po n złożeniach jest 2n warstw: 23 = 8, 210 = 1024. Dodawanie po 2 daje tylko 2 · n warstw: 6 i 20.
Krok 3 · Model
Zapis potęgi
Zapis an czytamy „a do potęgi n”. Liczba a to podstawa: ją mnożymy. Liczba n to wykładnik: mówi, ile jest czynników.
Co oznacza zapis 34?
Rozwiązanie
34 = 3 · 3 · 3 · 3 = 81: cztery czynniki równe 3.
Oblicz.
Rozwiązanie
25 = 32, 52 = 25, 103 = 1000.
Krok 4 · Badanie modelu
Podstawa, wykładnik i znak
Teraz możesz zmieniać i podstawę, i wykładnik.
Podsumowanie
34 = 81, ale 43 = 64. Dla każdej podstawy a0 = 1, a a1 = a.
Sześcienna kostka ma krawędź 4 cm. Ile sześcianików o krawędzi 1 cm się w niej mieści?
Rozwiązanie
4 · 4 · 4 = 43 = 64. Stąd nazwa: „do sześcianu” to do trzeciej potęgi, a „do kwadratu” — do drugiej.
an = a · a · … · a (n czynników), a1 = a. Umowa: a0 = 1 dla a ≠ 0 — następna lekcja pokaże, dlaczego tylko tak ma sens.
Kwadrat i sześcian: a2 to pole kwadratu o boku a, a3 to objętość sześcianu o krawędzi a.
Znak: potęga liczby ujemnej o wykładniku parzystym jest dodatnia, o nieparzystym — ujemna. Uwaga na nawias: (−3)2 = 9, ale −32 = −9.
Potęgi dziesięciu: 10n to jedynka z n zerami — to system dziesiątkowy z lekcji 3.3.
Wzrost wykładniczy: każdy krok mnoży przez tę samą liczbę. Dlatego potęgi szybko zostawiają w tyle każde dodawanie.
Sprawdź na modelu poniżej, jak bardzo liczy się podstawa.
Ustawiaj podstawę i wykładnik.
Podsumowanie
106 = 1 000 000, a 26 = 64.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
2 · 5 to pięć dwójek dodanych do siebie: 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 10. 25 to pięć dwójek pomnożonych przez siebie: 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Przy dodawaniu każdy krok dokłada 2, a przy potędze każdy krok podwaja to, co już jest — dlatego potęga rośnie szybciej.
Krok 6 · Seria zadań
Potęgi w praktyce
Liczba bakterii podwaja się co godzinę. Na początku jest jedna bakteria. Ile ich będzie po 8 godzinach?
Rozwiązanie
28 = 256 bakterii.
Która liczba jest większa: 210 czy 102?
Rozwiązanie
210 = 1024 > 100 = 102.
Oblicz (−3)3.
Rozwiązanie
(−3)3 = (−3) · (−3) · (−3) = 9 · (−3) = −27.
Oblicz (2/3)2.
Rozwiązanie
(2/3)2 = (2/3) · (2/3) = 4/9.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ala: „53 = 15”. Bartek: „53 = 125”.
Rozwiązanie
Rację ma Bartek: 53 = 5 · 5 · 5 = 125. Ala pomnożyła podstawę przez wykładnik.
Krok 8 · Na maturze
Zadanie w stylu maturalnym
Zadanie zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt). Na egzaminie liczy się tylko zaznaczona odpowiedź, ale tutaj po każdej próbie dostajesz wyjaśnienie.
Liczba 43 · 24 jest równa
Rozwiązanie
43 · 24 = 64 · 16 = 1024 = 210. Odpowiedź A. Szybciej: 43 = (2 · 2)3 = 26, a 26 · 24 to 6 + 4 = 10 czynników równych 2 — o tym w następnej lekcji.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez modelu. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Oblicz 3⁴.
Rozwiązanie3⁴ = 81.
Oblicz (−2)⁵.
Rozwiązanie(−2)⁵ = −32.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: an to n czynników równych a. Każdy krok wykładnika mnoży wynik przez a — dlatego potęgi rosną tak szybko. Podstawy i wykładnika nie wolno zamieniać: 34 = 81, a 43 = 64.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś