Strona główna / Matematyka od nowa / Część 8: Potęgi, pierwiastki i logarytmy / Lekcja 8.1

Lekcja 8.1 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Czym jest potęga? Mnożenie powtarzane i dlaczego potęgi rosną tak szybko

Mnożenie wymyślono, żeby nie dodawać w kółko tej samej liczby. Potęga robi to samo z mnożeniem: zamiast pisać 2 · 2 · 2 · 2 · 2, piszemy 25.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Potęga an to iloczyn n czynników równych a: 25 = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Liczbę a nazywa się podstawą, a n — wykładnikiem. a2 to pole kwadratu o boku a, a3 — objętość sześcianu o krawędzi a. Potęgi rosną bardzo szybko, bo każdy krok wykładnika mnoży wynik przez a, zamiast do niego dodawać.

Krok 1 · Zadanie

Składanie kartki

Kartka papieru ma grubość 0,1 mm. Wyobraź sobie, że składasz ją na pół 10 razy. Ile warstw papieru masz po 10 złożeniach?

Rozwiązanie

Każde złożenie podwaja liczbę warstw: 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 1024. To 210. Grubość: 1024 · 0,1 mm ≈ 102 mm, czyli ponad 10 cm.

Krok 2 · Przekształcenie

Podwajanie a dodawanie

Suwak ustawia liczbę złożeń. Słupki pokazują liczbę warstw po kolejnych złożeniach, a czerwone słupki obok — co by było, gdyby przy każdym złożeniu dochodziły tylko 2 warstwy.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

Po n złożeniach jest 2n warstw: 23 = 8, 210 = 1024. Dodawanie po 2 daje tylko 2 · n warstw: 6 i 20.

Krok 3 · Model

Zapis potęgi

Zapis an czytamy „a do potęgi n”. Liczba a to podstawa: ją mnożymy. Liczba n to wykładnik: mówi, ile jest czynników.

Co oznacza zapis 34?

Rozwiązanie

34 = 3 · 3 · 3 · 3 = 81: cztery czynniki równe 3.

Oblicz.

Rozwiązanie

25 = 32, 52 = 25, 103 = 1000.

Krok 4 · Badanie modelu

Podstawa, wykładnik i znak

Teraz możesz zmieniać i podstawę, i wykładnik.

Podsumowanie

34 = 81, ale 43 = 64. Dla każdej podstawy a0 = 1, a a1 = a.

Sześcienna kostka ma krawędź 4 cm. Ile sześcianików o krawędzi 1 cm się w niej mieści?

Rozwiązanie

4 · 4 · 4 = 43 = 64. Stąd nazwa: „do sześcianu” to do trzeciej potęgi, a „do kwadratu” — do drugiej.

Porównaj (−2)4 i −24.

Rozwiązanie

(−2)4 = (−2) · (−2) · (−2) · (−2) = 16. Natomiast −24 = −(2 · 2 · 2 · 2) = −16. Parzysta liczba ujemnych czynników daje plus, nieparzysta — minus.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Potęga o wykładniku naturalnym

Sprawdź na modelu poniżej, jak bardzo liczy się podstawa.

Ustawiaj podstawę i wykładnik.

Podsumowanie

106 = 1 000 000, a 26 = 64.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

2 · 5 to pięć dwójek dodanych do siebie: 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 10. 25 to pięć dwójek pomnożonych przez siebie: 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Przy dodawaniu każdy krok dokłada 2, a przy potędze każdy krok podwaja to, co już jest — dlatego potęga rośnie szybciej.

Krok 6 · Seria zadań

Potęgi w praktyce

Liczba bakterii podwaja się co godzinę. Na początku jest jedna bakteria. Ile ich będzie po 8 godzinach?

Rozwiązanie

28 = 256 bakterii.

Która liczba jest większa: 210 czy 102?

Rozwiązanie

210 = 1024 > 100 = 102.

Oblicz (−3)3.

Rozwiązanie

(−3)3 = (−3) · (−3) · (−3) = 9 · (−3) = −27.

Oblicz (2/3)2.

Rozwiązanie

(2/3)2 = (2/3) · (2/3) = 4/9.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ala: „53 = 15”. Bartek: „53 = 125”.

Rozwiązanie

Rację ma Bartek: 53 = 5 · 5 · 5 = 125. Ala pomnożyła podstawę przez wykładnik.

Krok 8 · Na maturze

Zadanie w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt). Na egzaminie liczy się tylko zaznaczona odpowiedź, ale tutaj po każdej próbie dostajesz wyjaśnienie.

Liczba 43 · 24 jest równa

Rozwiązanie

43 · 24 = 64 · 16 = 1024 = 210. Odpowiedź A. Szybciej: 43 = (2 · 2)3 = 26, a 26 · 24 to 6 + 4 = 10 czynników równych 2 — o tym w następnej lekcji.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez modelu. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz 3⁴.

Rozwiązanie 3⁴ = 81.

Oblicz (−2)⁵.

Rozwiązanie (−2)⁵ = −32.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (8.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (8.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.