Jak dzielić wielomiany? Schemat Hornera i twierdzenie Bézouta
Liczbę 17 można podzielić przez 5 z resztą: 17 = 5 · 3 + 2. Wielomiany dzieli się tak samo. Najciekawsza jest reszta z dzielenia przez (x − a): okazuje się, że zawsze równa się W(a).
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Dzielenie z resztą: W(x) = (x − a) · Q(x) + R, gdzie R jest liczbą. Wstawiając x = a, dostajemy W(a) = R — to twierdzenie Bézouta: reszta z dzielenia W(x) przez (x − a) to W(a). W szczególności (x − a) dzieli W(x) wtedy i tylko wtedy, gdy W(a) = 0. Dzieli się szybko schematem Hornera. Pierwiastków całkowitych wielomianu o współczynnikach całkowitych szuka się wśród dzielników wyrazu wolnego.
Krok 1 · Zadanie
Wartość wielomianu
W(x) = x3 − 6x2 + 11x − 6. Oblicz W(1).
Rozwiązanie
W(1) = 1 − 6 + 11 − 6 = 0.
Krok 2 · Przekształcenie
Schemat Hornera i reszta
Schemat Hornera dzieli W(x) przez (x − a). Górny wiersz to współczynniki. Pierwszą liczbę przepisuje się w dół; każdą następną dostaje się, mnożąc ostatni wynik przez a i dodając współczynnik z góry. Dolny wiersz to współczynniki ilorazu, a ostatnia liczba — reszta.
Suwak wybiera a. Obserwuj resztę.
Podsumowanie
Dla a = 1 reszta 0, dla a = 4 reszta 6 = W(4), dla a = −1 reszta −24 = W(−1). Dlaczego? Z równości W(x) = (x − a)Q(x) + R po wstawieniu x = a znika pierwszy składnik i zostaje W(a) = R.
Dzielenie z resztą daje W(x) = (x − a) · Q(x) + R dla każdego x. Wstawiam x = a: czynnik (x − a) staje się zerem, więc cały iloczyn znika i zostaje W(a) = R.
Reszta z dzielenia W(x) = x3 − 2x2 + p przez (x − 3) wynosi 5. Wyznacz p.
Rozwiązanie
W(3) = 27 − 18 + p = 9 + p = 5 ⇔ p = −4.
Liczba 2 jest pierwiastkiem wielomianu (x − 2)3(x + 1). Jakiej krotności?
Rozwiązanie
(x − 2)3: pierwiastek 2 jest trzykrotny, a −1 — jednokrotny.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ala: „Reszta z dzielenia W(x) przez (x + 2) to W(2)”. Bob: „To W(−2)”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: x + 2 = x − (−2), więc reszta to W(−2).
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu matury rozszerzonej
Zadanie zamknięte (1 pkt) i zadanie z krótką odpowiedzią.
Reszta z dzielenia wielomianu W(x) = 2x3 − x2 + 3 przez dwumian (x + 1) jest równa
Rozwiązanie
W(−1) = −2 − 1 + 3 = 0. Odpowiedź A — (x + 1) dzieli W(x).
Wyznacz m, dla którego wielomian W(x) = x3 − mx2 + 4x − 4 jest podzielny przez (x − 2).
Rozwiązanie
W(2) = 8 − 4m + 8 − 4 = 12 − 4m = 0 ⇔ m = 3.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Oblicz resztę z dzielenia x³ + x − 3 przez (x − 1).
Rozwiązanie
Reszta: −1.
Podaj wszystkie pierwiastki wielomianu x³ − x² − 4x + 4 od najmniejszego.
Rozwiązanie
Pierwiastki: −2, 1, 2.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: reszta z dzielenia W(x) przez (x − a) to W(a). Jeśli W(a) = 0, to (x − a) jest czynnikiem W(x) — dzielisz schematem Hornera i rozkładasz dalej. Kandydaci na pierwiastki całkowite to dzielniki wyrazu wolnego.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.7) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś