Strona główna / Matematyka od nowa / Część 9: Wyrażenia i równania / Lekcja 9.7

Lekcja 9.7 · ok. 19 minut · matura rozszerzona

Jak dzielić wielomiany? Schemat Hornera i twierdzenie Bézouta

Liczbę 17 można podzielić przez 5 z resztą: 17 = 5 · 3 + 2. Wielomiany dzieli się tak samo. Najciekawsza jest reszta z dzielenia przez (x − a): okazuje się, że zawsze równa się W(a).

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Dzielenie z resztą: W(x) = (x − a) · Q(x) + R, gdzie R jest liczbą. Wstawiając x = a, dostajemy W(a) = R — to twierdzenie Bézouta: reszta z dzielenia W(x) przez (x − a) to W(a). W szczególności (x − a) dzieli W(x) wtedy i tylko wtedy, gdy W(a) = 0. Dzieli się szybko schematem Hornera. Pierwiastków całkowitych wielomianu o współczynnikach całkowitych szuka się wśród dzielników wyrazu wolnego.

Krok 1 · Zadanie

Wartość wielomianu

W(x) = x3 − 6x2 + 11x − 6. Oblicz W(1).

Rozwiązanie

W(1) = 1 − 6 + 11 − 6 = 0.

Krok 2 · Przekształcenie

Schemat Hornera i reszta

Schemat Hornera dzieli W(x) przez (x − a). Górny wiersz to współczynniki. Pierwszą liczbę przepisuje się w dół; każdą następną dostaje się, mnożąc ostatni wynik przez a i dodając współczynnik z góry. Dolny wiersz to współczynniki ilorazu, a ostatnia liczba — reszta.

Suwak wybiera a. Obserwuj resztę.

Podsumowanie

Dla a = 1 reszta 0, dla a = 4 reszta 6 = W(4), dla a = −1 reszta −24 = W(−1). Dlaczego? Z równości W(x) = (x − a)Q(x) + R po wstawieniu x = a znika pierwszy składnik i zostaje W(a) = R.

Krok 3 · Model

Rozkład na czynniki

Podziel W(x) = x3 − 6x2 + 11x − 6 przez (x − 1). Wpisz iloraz.

Rozwiązanie

Schemat Hornera dla a = 1: 1 | −5 | 6 | 0. Iloraz: x2 − 5x + 6.

Rozłóż W(x) = x3 − 6x2 + 11x − 6 na czynniki liniowe.

Rozwiązanie

W(x) = (x − 1)(x2 − 5x + 6) = (x − 1)(x − 2)(x − 3).

Krok 4 · Badanie modelu

Bézout w zadaniach

Jaka jest reszta z dzielenia W(x) = x4 − 3x + 5 przez (x + 1)?

Rozwiązanie

W(−1) = 1 + 3 + 5 = 9.

Dla jakiego m wielomian W(x) = x3 + mx − 6 dzieli się przez (x − 2)?

Rozwiązanie

W(2) = 8 + 2m − 6 = 2m + 2 = 0 ⇔ m = −1.

Które liczby mogą być pierwiastkami całkowitymi wielomianu W(x) = x3 + 2x2 − 5x − 6?

Rozwiązanie

Pierwiastek całkowity wielomianu o współczynnikach całkowitych dzieli wyraz wolny. Kandydaci: ±1, ±2, ±3, ±6.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Twierdzenia o wielomianach

Znajdź wszystkie pierwiastki wielomianu poniżej, próbując kandydatów.

W(x) = x³ + 2x² − 5x − 6. Kandydaci: dzielniki −6.

Podsumowanie

W(−1) = W(2) = W(−3) = 0, więc W(x) = (x + 3)(x + 1)(x − 2).

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Dzielenie z resztą daje W(x) = (x − a) · Q(x) + R dla każdego x. Wstawiam x = a: czynnik (x − a) staje się zerem, więc cały iloczyn znika i zostaje W(a) = R.

Krok 6 · Seria zadań

Ćwiczenia z wielomianami

Rozłóż na czynniki liniowe: x3 − 7x + 6.

Rozwiązanie

W(1) = 0, iloraz x2 + x − 6 = (x − 2)(x + 3). Zatem W(x) = (x − 1)(x − 2)(x + 3).

Reszta z dzielenia W(x) = x3 − 2x2 + p przez (x − 3) wynosi 5. Wyznacz p.

Rozwiązanie

W(3) = 27 − 18 + p = 9 + p = 5 ⇔ p = −4.

Liczba 2 jest pierwiastkiem wielomianu (x − 2)3(x + 1). Jakiej krotności?

Rozwiązanie

(x − 2)3: pierwiastek 2 jest trzykrotny, a −1 — jednokrotny.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ala: „Reszta z dzielenia W(x) przez (x + 2) to W(2)”. Bob: „To W(−2)”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: x + 2 = x − (−2), więc reszta to W(−2).

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu matury rozszerzonej

Zadanie zamknięte (1 pkt) i zadanie z krótką odpowiedzią.

Reszta z dzielenia wielomianu W(x) = 2x3 − x2 + 3 przez dwumian (x + 1) jest równa

Rozwiązanie

W(−1) = −2 − 1 + 3 = 0. Odpowiedź A — (x + 1) dzieli W(x).

Wyznacz m, dla którego wielomian W(x) = x3 − mx2 + 4x − 4 jest podzielny przez (x − 2).

Rozwiązanie

W(2) = 8 − 4m + 8 − 4 = 12 − 4m = 0 ⇔ m = 3.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz resztę z dzielenia x³ + x − 3 przez (x − 1).

Rozwiązanie

Reszta: −1.

Podaj wszystkie pierwiastki wielomianu x³ − x² − 4x + 4 od najmniejszego.

Rozwiązanie

Pierwiastki: −2, 1, 2.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.7) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (9.7) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.