Jak rozwiązać równanie w postaci iloczynowej i proste równanie wymierne?
Równanie (x − 1)(x + 2)(x − 3) = 0 wygląda na trudne, a rozwiązuje się je w pamięci. Wystarczy jedna własność zera: iloczyn jest zerem tylko wtedy, gdy któryś z czynników jest zerem.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Iloczyn jest równy 0 wtedy i tylko wtedy, gdy co najmniej jeden czynnik jest równy 0. Dlatego (x − 1)(x + 2)(x − 3) = 0 ⇔ x = 1 lub x = −2 lub x = 3. Równanie trzeba najpierw doprowadzić do postaci „iloczyn = 0”: wyłączyć wspólny czynnik (x3 − 4x = x(x − 2)(x + 2)) albo pogrupować wyrazy. W równaniu wymiernym najpierw ustala się dziedzinę: mianownik nie może być zerem.
Krok 1 · Zadanie
Iloczyn równy zero
Rozwiąż (x − 2)(x + 5) = 0.
Rozwiązanie
x − 2 = 0 lub x + 5 = 0, czyli x = 2 lub x = −5.
Krok 2 · Przekształcenie
Gdzie wielomian się zeruje
Wykres W(x) = (x − 1)(x + 2)(x − 3). Suwak przesuwa punkt po wykresie — obserwuj, kiedy y = 0.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
(x − 1)(x + 2)(x − 3) = 0 ⇔ x = 1 lub x = −2 lub x = 3.
Krok 3 · Model
Własność zera
a · b = 0 ⇔ a = 0 lub b = 0. Dla iloczynu wielu czynników tak samo: wystarczy, że jeden jest zerem. Ta własność działa tylko dla zera: z a · b = 6 nic jeszcze nie wiadomo o a ani b.
Rozwiąż x(x − 4)(2x + 1) = 0. Podaj rozwiązania od najmniejszego.
Rozwiązanie
x = 0 lub x = 4 lub x = −1/2.
Kasia rozwiązuje (x − 1)(x + 2) = 6 tak: „x − 1 = 6 lub x + 2 = 6”. Czy to dobra metoda?
Rozwiązanie
Nie. Tylko zero ma tę własność, że iloczyn jest nim wtedy i tylko wtedy, gdy któryś czynnik nim jest. Przy (x − 1)(x + 2) = 6 trzeba wymnożyć i przenieść 6 na lewą stronę.
Krok 4 · Badanie modelu
Doprowadź do iloczynu; równania wymierne
Rozwiąż x3 − 4x = 0. Podaj rozwiązania od najmniejszego.
Rozwiązanie
x3 − 4x = x(x2 − 4) = x(x − 2)(x + 2) = 0, więc x = −2, 0 lub 2.
Rozwiąż (x + 1)/(x − 2) = 3.
Rozwiązanie
Dziedzina: x ≠ 2. x + 1 = 3(x − 2) ⇔ x + 1 = 3x − 6 ⇔ 2x = 7 ⇔ x = 7/2 (należy do dziedziny).
Rozwiąż (x2 − 4)/(x − 2) = 0.
Rozwiązanie
Dziedzina: x ≠ 2. Ułamek jest zerem, gdy licznik x2 − 4 = 0, czyli x = ±2. Po odrzuceniu x = 2 zostaje x = −2.
Iloczyn liczb różnych od zera nigdy nie jest zerem, więc jeśli iloczyn to 0, któryś czynnik musi być zerem. Liczbę 6 można natomiast dostać z wielu różnych par (2 · 3, 1 · 6, 0,5 · 12…), więc z „iloczyn = 6” nie wynika nic o pojedynczym czynniku.
Krok 6 · Seria zadań
Ćwiczenia
Rozwiąż x3 − 3x2 − 4x + 12 = 0. Podaj rozwiązania od najmniejszego.
Dziedzina: x ∉ {−1, 1}. 2(x − 1) = x + 1 ⇔ x = 3 (należy do dziedziny).
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Równanie x(x − 3) = x. Ala dzieli obie strony przez x: „x − 3 = 1, więc x = 4”. Bob: „x(x − 3) − x = 0, x(x − 4) = 0, więc x = 0 lub x = 4”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob. Ala podzieliła przez x, nie sprawdzając, czy x może być zerem — i zgubiła rozwiązanie x = 0.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt każde).
Równanie (x2 − 1)(x + 3) = 0 ma
Rozwiązanie
x ∈ {−3, −1, 1} — trzy rozwiązania. Odpowiedź A.
Rozwiązaniem równania (2x − 1)/(x + 3) = 1 jest liczba
Rozwiązanie
Dziedzina: x ≠ −3. 2x − 1 = x + 3 ⇔ x = 4. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rozwiąż (x − 1)(x + 4)(x − 6) = 0. Podaj rozwiązania od najmniejszego.
Rozwiązanie
x ∈ {−4, 1, 6}.
Rozwiąż (x + 3)/(x − 1) = 2.
Rozwiązanie
x = 5.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: iloczyn jest zerem tylko wtedy, gdy któryś czynnik jest zerem. Doprowadź równanie do postaci „iloczyn = 0” i przyrównaj każdy czynnik do zera. W równaniu wymiernym zacznij od dziedziny i nie dziel przez wyrażenie, które może być zerem.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś