Równania z wartością bezwzględną i parametrem: ile rozwiązań ma |x² − 4| = m?
Na maturze rozszerzonej wartość bezwzględna łączy się z parametrem: „dla jakich m równanie ma dokładnie trzy rozwiązania?”. Zamiast liczyć na ślepo, wystarczy narysować wykres i przesuwać poziomą prostą.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Trzy sposoby: (1) odległość: |x − 1| + |x + 2| to suma odległości x od 1 i od −2; (2) przedziały: w każdym przedziale między „punktami zmiany znaku” wartość bezwzględna to zwykłe wyrażenie, ze znakiem + albo −; (3) wykres: liczba rozwiązań f(x) = m to liczba punktów wspólnych wykresu y = f(x) i poziomej prostej y = m. Wykres |f(x)| powstaje z wykresu f przez odbicie części pod osią x nad oś.
Krok 1 · Zadanie
Suma dwóch odległości
Rozwiąż |x − 1| + |x + 2| = 5.
Rozwiązanie
Między −2 a 1 suma odległości to 3 (długość odcinka). Żeby była 5, x musi leżeć o 1 dalej: x = −3 albo x = 2.
Krok 2 · Przekształcenie
Suma odległości na osi
Suwak wybiera x; turkusowe punkty spełniają warunek, czerwone nie. Pod osią widać wartość sumy.
Warunek: |x − 1| + |x + 2| = 5.
Podsumowanie
Na odcinku ⟨−2, 1⟩ suma odległości jest stała i równa 3. Poza nim rośnie o 2 z każdym krokiem na zewnątrz, więc 5 osiąga się dokładnie o 1 poza końcami.
Krok 3 · Model
Rozwiązywanie w przedziałach
Gdy odległości nie da się łatwo zinterpretować, dzieli się oś punktami, w których wyrażenia pod kreskami zmieniają znak. W każdym przedziale moduł zastępuje się wyrażeniem ze znakiem + albo −, a wynik sprawdza się z założeniem przedziału.
Rozwiąż |2x − 4| = x + 1.
Rozwiązanie
Dla x ≥ 2: 2x − 4 = x + 1 ⇔ x = 5 (zgodne z założeniem). Dla x < 2: −2x + 4 = x + 1 ⇔ x = 1 (zgodne). Rozwiązania: 1 i 5.
Dla jakiego m równanie |x − 3| = m − 1 ma dokładnie jedno rozwiązanie?
Rozwiązanie
Jedno rozwiązanie (x = 3) jest tylko wtedy, gdy m − 1 = 0, czyli m = 1.
Krok 4 · Badanie modelu
Parametr na wykresie
Turkusowa krzywa to y = |x² − 4|, czerwona przerywana prosta — y = m. Liczba ich punktów wspólnych to liczba rozwiązań równania |x² − 4| = m.
Przesuwaj prostą suwakiem m i licz punkty wspólne.
Podsumowanie
Odczyt z wykresu: m < 0 — 0 rozwiązań; m = 0 — 2; 0 < m < 4 — 4; m = 4 — 3; m > 4 — 2.
Ile rozwiązań ma równanie |x2 − 4| = 3?
Rozwiązanie
x2 − 4 = 3 ⇔ x = ±√7; x2 − 4 = −3 ⇔ x = ±1. Razem 4 rozwiązania.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Wykres |f(x)|
|f(x)| = f(x) tam, gdzie f(x) ≥ 0, oraz |f(x)| = −f(x) tam, gdzie f(x) < 0. Na wykresie: część pod osią x odbija się symetrycznie nad oś.
Równanie z parametrem f(x) = m: narysuj y = f(x), przesuwaj poziomą prostą y = m i licz punkty wspólne. Szczególne wartości m to wysokości „szczytów” i „dolin” wykresu.
Równanie kwadratowe z parametrem: o liczbie rozwiązań decyduje znak Δ, który też zależy od parametru.
Porównaj poniżej wykres x2 − 4 (turkusowy) z jego wartością bezwzględną (czerwony).
Turkusowa krzywa: y = x² − 4, czerwona: y = |x² − 4|.
Podsumowanie
Dla −2 < x < 2 mamy x2 − 4 < 0 i |x2 − 4| = 4 − x2 — to odbity fragment. Poza tym przedziałem oba wykresy są takie same.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Rozwiązania równania f(x) = m to odcięte punktów, w których wykres y = f(x) przecina poziomą prostą y = m. Przesuwam tę prostą w górę i w dół i liczę punkty wspólne. Liczba rozwiązań zmienia się przy wysokościach szczytów i dolin wykresu.
Krok 6 · Seria zadań
Zadania z parametrem i modułem
Rozwiąż |x − 2| > |x + 4|. Wskazówka: to liczby bliżej −4 niż 2.
Rozwiązanie
Liczby bliższe −4 niż 2 leżą na lewo od środka odcinka, czyli od −1: x < −1.
Dla jakich m równanie x2 − 2x + m = 0 ma dwa różne rozwiązania?
Rozwiązanie
Δ = 4 − 4m > 0 ⇔ m < 1.
Ile rozwiązań ma równanie ||x| − 2| = 1?
Rozwiązanie
|x| = 3 lub |x| = 1, czyli x ∈ {−3, −1, 1, 3} — cztery rozwiązania.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Równanie |x + 1| = 2x − 4. Ala: „x = 5 lub x = 1”. Bob: „Tylko x = 5”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob. Prawa strona musi być nieujemna (2x − 4 ≥ 0, czyli x ≥ 2), więc x = 1 odpada.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu matury rozszerzonej
Zadanie zamknięte (1 pkt) i zadanie z krótką odpowiedzią.
Równanie |x2 − 6x| = m ma dokładnie trzy rozwiązania dla m równego
Rozwiązanie
Parabola y = x2 − 6x ma wierzchołek (3, −9). Po odbiciu wykres |x2 − 6x| ma szczyt w (3, 9). Prosta y = 9 dotyka go i przecina ramiona — trzy rozwiązania. Odpowiedź A.
Rozwiąż równanie |x + 3| + |x − 1| = 6.
Rozwiązanie
Na odcinku ⟨−3, 1⟩ suma to 4. Żeby była 6, trzeba wyjść o 1 na zewnątrz: x = −4 lub x = 2.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rozwiąż |x − 1| + |x + 2| = 7.
Rozwiązanie
x = −4 lub x = 3.
Ile rozwiązań ma równanie |x² − 9| = 4?
Rozwiązanie
Rozwiązań: 4.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: wartość bezwzględną czytaj jako odległość, w trudniejszych przypadkach rozwiązuj w przedziałach, a liczbę rozwiązań równania z parametrem odczytuj z wykresu — przesuwając poziomą prostą y = m.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.8) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś