Strona główna / Matematyka od nowa / Część 9: Wyrażenia i równania / Lekcja 9.8

Lekcja 9.8 · ok. 19 minut · matura rozszerzona

Równania z wartością bezwzględną i parametrem: ile rozwiązań ma |x² − 4| = m?

Na maturze rozszerzonej wartość bezwzględna łączy się z parametrem: „dla jakich m równanie ma dokładnie trzy rozwiązania?”. Zamiast liczyć na ślepo, wystarczy narysować wykres i przesuwać poziomą prostą.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Trzy sposoby: (1) odległość: |x − 1| + |x + 2| to suma odległości x od 1 i od −2; (2) przedziały: w każdym przedziale między „punktami zmiany znaku” wartość bezwzględna to zwykłe wyrażenie, ze znakiem + albo −; (3) wykres: liczba rozwiązań f(x) = m to liczba punktów wspólnych wykresu y = f(x) i poziomej prostej y = m. Wykres |f(x)| powstaje z wykresu f przez odbicie części pod osią x nad oś.

Krok 1 · Zadanie

Suma dwóch odległości

Rozwiąż |x − 1| + |x + 2| = 5.

Rozwiązanie

Między −2 a 1 suma odległości to 3 (długość odcinka). Żeby była 5, x musi leżeć o 1 dalej: x = −3 albo x = 2.

Krok 2 · Przekształcenie

Suma odległości na osi

Suwak wybiera x; turkusowe punkty spełniają warunek, czerwone nie. Pod osią widać wartość sumy.

Warunek: |x − 1| + |x + 2| = 5.

Podsumowanie

Na odcinku ⟨−2, 1⟩ suma odległości jest stała i równa 3. Poza nim rośnie o 2 z każdym krokiem na zewnątrz, więc 5 osiąga się dokładnie o 1 poza końcami.

Krok 3 · Model

Rozwiązywanie w przedziałach

Gdy odległości nie da się łatwo zinterpretować, dzieli się oś punktami, w których wyrażenia pod kreskami zmieniają znak. W każdym przedziale moduł zastępuje się wyrażeniem ze znakiem + albo −, a wynik sprawdza się z założeniem przedziału.

Rozwiąż |2x − 4| = x + 1.

Rozwiązanie

Dla x ≥ 2: 2x − 4 = x + 1 ⇔ x = 5 (zgodne z założeniem). Dla x < 2: −2x + 4 = x + 1 ⇔ x = 1 (zgodne). Rozwiązania: 1 i 5.

Dla jakiego m równanie |x − 3| = m − 1 ma dokładnie jedno rozwiązanie?

Rozwiązanie

Jedno rozwiązanie (x = 3) jest tylko wtedy, gdy m − 1 = 0, czyli m = 1.

Krok 4 · Badanie modelu

Parametr na wykresie

Turkusowa krzywa to y = |x² − 4|, czerwona przerywana prosta — y = m. Liczba ich punktów wspólnych to liczba rozwiązań równania |x² − 4| = m.

Przesuwaj prostą suwakiem m i licz punkty wspólne.

Podsumowanie

Odczyt z wykresu: m < 0 — 0 rozwiązań; m = 0 — 2; 0 < m < 4 — 4; m = 4 — 3; m > 4 — 2.

Ile rozwiązań ma równanie |x2 − 4| = 3?

Rozwiązanie

x2 − 4 = 3 ⇔ x = ±√7; x2 − 4 = −3 ⇔ x = ±1. Razem 4 rozwiązania.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Wykres |f(x)|

Porównaj poniżej wykres x2 − 4 (turkusowy) z jego wartością bezwzględną (czerwony).

Turkusowa krzywa: y = x² − 4, czerwona: y = |x² − 4|.

Podsumowanie

Dla −2 < x < 2 mamy x2 − 4 < 0 i |x2 − 4| = 4 − x2 — to odbity fragment. Poza tym przedziałem oba wykresy są takie same.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Rozwiązania równania f(x) = m to odcięte punktów, w których wykres y = f(x) przecina poziomą prostą y = m. Przesuwam tę prostą w górę i w dół i liczę punkty wspólne. Liczba rozwiązań zmienia się przy wysokościach szczytów i dolin wykresu.

Krok 6 · Seria zadań

Zadania z parametrem i modułem

Rozwiąż |x − 2| > |x + 4|. Wskazówka: to liczby bliżej −4 niż 2.

Rozwiązanie

Liczby bliższe −4 niż 2 leżą na lewo od środka odcinka, czyli od −1: x < −1.

Dla jakich m równanie x2 − 2x + m = 0 ma dwa różne rozwiązania?

Rozwiązanie

Δ = 4 − 4m > 0 ⇔ m < 1.

Ile rozwiązań ma równanie ||x| − 2| = 1?

Rozwiązanie

|x| = 3 lub |x| = 1, czyli x ∈ {−3, −1, 1, 3} — cztery rozwiązania.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Równanie |x + 1| = 2x − 4. Ala: „x = 5 lub x = 1”. Bob: „Tylko x = 5”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob. Prawa strona musi być nieujemna (2x − 4 ≥ 0, czyli x ≥ 2), więc x = 1 odpada.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu matury rozszerzonej

Zadanie zamknięte (1 pkt) i zadanie z krótką odpowiedzią.

Równanie |x2 − 6x| = m ma dokładnie trzy rozwiązania dla m równego

Rozwiązanie

Parabola y = x2 − 6x ma wierzchołek (3, −9). Po odbiciu wykres |x2 − 6x| ma szczyt w (3, 9). Prosta y = 9 dotyka go i przecina ramiona — trzy rozwiązania. Odpowiedź A.

Rozwiąż równanie |x + 3| + |x − 1| = 6.

Rozwiązanie

Na odcinku ⟨−3, 1⟩ suma to 4. Żeby była 6, trzeba wyjść o 1 na zewnątrz: x = −4 lub x = 2.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Rozwiąż |x − 1| + |x + 2| = 7.

Rozwiązanie

x = −4 lub x = 3.

Ile rozwiązań ma równanie |x² − 9| = 4?

Rozwiązanie

Rozwiązań: 4.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.8) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (9.8) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.