Ciąg arytmetyczny: wzór na n-ty wyraz i na sumę, czyli jak dodać liczby od 1 do 100
Podobno mały Gauss dostał w szkole zadanie: dodać liczby od 1 do 100. Nauczyciel liczył na godzinę spokoju, a uczeń po chwili podał wynik. Jego pomysł działa dla każdego ciągu, w którym wyrazy rosną (albo maleją) o tyle samo.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Ciąg arytmetyczny to ciąg, w którym każdy następny wyraz powstaje przez dodanie tej samej liczby r (różnicy ciągu): an+1 = an + r. Wzór na n-ty wyraz: an = a1 + (n − 1)r — od a1 do an jest n − 1 kroków. Dla r > 0 ciąg rośnie, dla r < 0 maleje, dla r = 0 jest stały. Środkowy z trzech kolejnych wyrazów jest średnią sąsiednich: 2an = an−1 + an+1. Suma n początkowych wyrazów: Sn = (a1 + an)/2 · n.
Krok 1 · Zadanie
Od 1 do 100
Słupki to liczby 1, 2, 3, …, n, a ich suma to Sn. Czerwone ramki to te same słupki ustawione w odwrotnej kolejności na wierzchu. Przyjrzyj się wysokości kolumn.
Ile wynosi 1 + 2 + 3 + … + 100?
Rozwiązanie
S = 1 + 2 + … + 100 i S = 100 + 99 + … + 1. Dodając w kolumnach: 2S = 100 · 101, więc S = 5050.
Krok 2 · Przekształcenie
Pierwszy wyraz i różnica
Ciąg arytmetyczny ustalają dwie liczby: pierwszy wyraz a1 i różnica r. Skala osi dopasowuje się do wyrazów.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
an = a1 + (n − 1)r. Monotoniczność zależy od znaku r.
Krok 3 · Model
Wzory ciągu arytmetycznego
an = a1 + (n − 1)r, a ogólniej am − ak = (m − k)r — różnica wyrazów to r razy liczba kroków.
Trzy liczby x, y, z (w tej kolejności) tworzą ciąg arytmetyczny ⇔ 2y = x + z.
Sn = (a1 + an)/2 · n, a po wstawieniu an: Sn = (2a1 + (n − 1)r)/2 · n.
W ciągu arytmetycznym a1 = 5 i r = 3. Oblicz a10 i S10.
Zapisuję sumę dwa razy: od początku i od końca, i dodaję wyrazy parami. W każdej parze jest a1 + an, bo idąc od początku wyraz rośnie o r, a idąc od końca maleje o r. Par jest n, więc 2Sn = n(a1 + an).
Krok 6 · Seria zadań
Ciąg arytmetyczny w zadaniach
W amfiteatrze jest 15 rzędów. W pierwszym rzędzie jest 20 miejsc, a w każdym następnym o 3 więcej niż w poprzednim. Ile miejsc jest w amfiteatrze?
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
W ciągu arytmetycznym a1 = 4 i r = 3. Oblicz wyraz o numerze 10.
Rozwiązanie
Wyraz: 31.
W ciągu arytmetycznym a1 = 1 i r = 2. Oblicz sumę 10 początkowych wyrazów.
Rozwiązanie
Suma: 100.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: w ciągu arytmetycznym każdy krok dodaje r, więc an = a1 + (n − 1)r, a różnica dwóch wyrazów to r razy liczba kroków między nimi. Suma: dwie kopie ciągu, jedna odwrócona, tworzą prostokąt n × (a1 + an), stąd Sn = n(a1 + an)/2.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (11.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś