Strona główna / Matematyka od nowa / Część 11: Ciągi / Lekcja 11.2

Lekcja 11.2 · ok. 17 minut · matura podstawowa

Ciąg arytmetyczny: wzór na n-ty wyraz i na sumę, czyli jak dodać liczby od 1 do 100

Podobno mały Gauss dostał w szkole zadanie: dodać liczby od 1 do 100. Nauczyciel liczył na godzinę spokoju, a uczeń po chwili podał wynik. Jego pomysł działa dla każdego ciągu, w którym wyrazy rosną (albo maleją) o tyle samo.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Ciąg arytmetyczny to ciąg, w którym każdy następny wyraz powstaje przez dodanie tej samej liczby r (różnicy ciągu): an+1 = an + r. Wzór na n-ty wyraz: an = a1 + (n − 1)r — od a1 do an jest n − 1 kroków. Dla r > 0 ciąg rośnie, dla r < 0 maleje, dla r = 0 jest stały. Środkowy z trzech kolejnych wyrazów jest średnią sąsiednich: 2an = an−1 + an+1. Suma n początkowych wyrazów: Sn = (a1 + an)/2 · n.

Krok 1 · Zadanie

Od 1 do 100

Słupki to liczby 1, 2, 3, …, n, a ich suma to Sn. Czerwone ramki to te same słupki ustawione w odwrotnej kolejności na wierzchu. Przyjrzyj się wysokości kolumn.

Ile wynosi 1 + 2 + 3 + … + 100?

Rozwiązanie

S = 1 + 2 + … + 100 i S = 100 + 99 + … + 1. Dodając w kolumnach: 2S = 100 · 101, więc S = 5050.

Krok 2 · Przekształcenie

Pierwszy wyraz i różnica

Ciąg arytmetyczny ustalają dwie liczby: pierwszy wyraz a1 i różnica r. Skala osi dopasowuje się do wyrazów.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

an = a1 + (n − 1)r. Monotoniczność zależy od znaku r.

Krok 3 · Model

Wzory ciągu arytmetycznego

W ciągu arytmetycznym a1 = 5 i r = 3. Oblicz a10 i S10.

Rozwiązanie

a10 = 5 + 9 · 3 = 32, S10 = (5 + 32)/2 · 10 = 185.

W ciągu arytmetycznym a3 = 7 i a7 = 19. Wyznacz r i a1.

Rozwiązanie

a7 − a3 = 4r = 12, więc r = 3. a1 = a3 − 2r = 7 − 6 = 1.

Krok 4 · Badanie modelu

Sposób Gaussa dla każdego ciągu

Ciąg an = 2 + (n − 1) · 3, czyli 2, 5, 8, 11, … Na każdym słupku ak stoi czerwona ramka — słupek z drugiego końca, an+1−k.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

ak + an+1−k = a1 + an dla każdego k, więc 2Sn = n(a1 + an).

Oblicz sumę 2 + 4 + 6 + … + 50.

Rozwiązanie

an = 2n, a 2n = 50 ⇔ n = 25. S25 = (2 + 50)/2 · 25 = 650.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Kroki między wyrazami

Ustaw ciąg arytmetyczny, w którym a2 = 5 i a5 = 14.

Podsumowanie

r = (14 − 5)/(5 − 2) = 3, a1 = 5 − 3 = 2. Ciąg: 2, 5, 8, 11, 14, …

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Zapisuję sumę dwa razy: od początku i od końca, i dodaję wyrazy parami. W każdej parze jest a1 + an, bo idąc od początku wyraz rośnie o r, a idąc od końca maleje o r. Par jest n, więc 2Sn = n(a1 + an).

Krok 6 · Seria zadań

Ciąg arytmetyczny w zadaniach

W amfiteatrze jest 15 rzędów. W pierwszym rzędzie jest 20 miejsc, a w każdym następnym o 3 więcej niż w poprzednim. Ile miejsc jest w amfiteatrze?

Rozwiązanie

a15 = 20 + 14 · 3 = 62, S15 = (20 + 62)/2 · 15 = 41 · 15 = 615.

Liczby 2, x, 3x − 6 (w tej kolejności) tworzą ciąg arytmetyczny. Oblicz x.

Rozwiązanie

2x = 2 + 3x − 6 ⇔ x = 4. Ciąg: 2, 4, 6.

Ile początkowych wyrazów ciągu an = 4n − 3 trzeba dodać, żeby suma wyniosła 190?

Rozwiązanie

a1 = 1, Sn = (1 + 4n − 3)/2 · n = n(2n − 1). n(2n − 1) = 190 ⇔ 2n2 − n − 190 = 0, Δ = 1 + 1520 = 1521 = 392, n = (1 + 39)/4 = 10.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ciąg arytmetyczny 7, 4, 1, −2, … Ala: „Różnica tego ciągu to r = 3”. Bob: „Różnica to r = −3”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: r = a2 − a1 = 4 − 7 = −3. Ciąg jest malejący.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

W ciągu arytmetycznym (an) pierwszy wyraz jest równy −2, a różnica jest równa 5. Wyraz a20 jest równy

Rozwiązanie

a20 = −2 + 19 · 5 = 93. Odpowiedź A.

Suma dwudziestu początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego (an) określonego wzorem an = 2n + 1 jest równa

Rozwiązanie

a1 = 3, a20 = 41, S20 = (3 + 41)/2 · 20 = 440. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

W ciągu arytmetycznym a1 = 4 i r = 3. Oblicz wyraz o numerze 10.

Rozwiązanie

Wyraz: 31.

W ciągu arytmetycznym a1 = 1 i r = 2. Oblicz sumę 10 początkowych wyrazów.

Rozwiązanie

Suma: 100.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (11.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (11.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.