Strona główna / Matematyka od nowa / Część 12: Geometria płaska / Lekcja 12.2

Lekcja 12.2 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Skąd się biorą wzory na pola? Równoległobok, trójkąt i trapez z prostokąta

Wzorów na pola nie trzeba wkuwać osobno. Wszystkie wynikają z jednego: pole prostokąta to długość razy szerokość. Resztę figur wystarczy rozciąć, przełożyć albo podwoić — i znowu jest prostokąt.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Pole prostokąta to a · b. Równoległobok przecina się wzdłuż wysokości i przekłada odcięty trójkąt na drugą stronę — wychodzi prostokąt, więc P = a · h (bok ukośny nie ma znaczenia). Dwa jednakowe trójkąty tworzą równoległobok, więc pole trójkąta to P = a · h / 2. Dwa jednakowe trapezy, jeden obrócony, tworzą równoległobok o podstawie a + b, więc P = (a + b) · h / 2. Pole rombu (i każdego czworokąta o prostopadłych przekątnych) to d1 · d2 / 2.

Krok 1 · Zadanie

Działka w kształcie równoległoboku

Działka ma kształt równoległoboku. Jej dłuższy bok ma 8 m, a odległość między dłuższymi bokami (przerywany odcinek) wynosi 5 m. Kratka ma bok 1 m.

Jakie pole ma działka?

Rozwiązanie

Po przełożeniu trójkąta AHD na drugą stronę powstaje prostokąt o bokach 8 m i 5 m: P = 8 · 5 = 40 m2.

Krok 2 · Przekształcenie

Przechylanie równoległoboku

Równoległobok o podstawie 6 i wysokości 4. Suwak przesuwa górny bok w bok. Czerwony trójkąt odcięty z lewej i jego kopia z prawej pokazują, jak z równoległoboku zrobić prostokąt.

Wykonuj polecenia po kolei i obserwuj pole i obwód.

Podsumowanie

P = a · h = 6 · 4 = 24 dla każdego s. Obwód zależy od boku ukośnego: 2 · 6 + 2√(s2 + 16).

Krok 3 · Model

Wzory na pola

Trójkąt ma podstawę 10 cm i wysokość opuszczoną na tę podstawę 6 cm. Oblicz jego pole.

Rozwiązanie

P = 10 · 6 / 2 = 30 cm2.

Trapez ma podstawy 7 i 3 oraz wysokość 4. Oblicz jego pole.

Rozwiązanie

P = (7 + 3) · 4 / 2 = 20.

Krok 4 · Badanie modelu

Trójkąt to pół równoległoboku

Turkusowy trójkąt ABC i jego kopia (złota) obrócona o 180° wokół środka boku BC razem tworzą równoległobok ABDC. Przerywany odcinek to wysokość trójkąta.

Przesuwaj wierzchołek C.

Podsumowanie

Trójkąt i jego kopia obrócona o 180° wokół środka boku tworzą równoległobok o polu a · h, więc trójkąt ma pole a · h / 2.

Romb ma przekątne długości 6 i 8. Oblicz jego pole.

Rozwiązanie

Prostokąt 6 × 8 opisany na rombie składa się z 8 jednakowych trójkątów, a romb z 4 z nich: P = 6 · 8 / 2 = 24.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Dwa trapezy to równoległobok

Wszystkie wzory wynikają z przekształcania figur — rozcięcie i przełożenie kawałka nie zmienia pola:

Poniżej trapez ABCD (turkusowy) i jego kopia obrócona o 180° wokół środka ramienia BC (złota).

Zmieniaj podstawy trapezu.

Podsumowanie

Dolna podstawa trapezu i górna podstawa kopii leżą na jednej prostej: razem a + b. Dwa trapezy to równoległobok o polu (a + b) · h, więc jeden ma (a + b) · h / 2.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Równoległobok można rozciąć wzdłuż wysokości i przełożyć odcięty trójkąt na drugą stronę — powstaje prostokąt o bokach a i h. Pole się przy tym nie zmienia. Bok ukośny może być dowolnie długi (przechylony równoległobok), a pole zostaje a · h, dopóki podstawa i wysokość są te same.

Krok 6 · Seria zadań

Pola w zadaniach

Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne długości 6 i 8. Oblicz jego pole.

Rozwiązanie

P = 6 · 8 / 2 = 24.

Trapez ma pole 36 i podstawy 5 i 7. Oblicz jego wysokość.

Rozwiązanie

36 = 12 · h / 2 = 6h, więc h = 6.

Kwadrat ma przekątną długości 10. Oblicz jego pole.

Rozwiązanie

P = d2/2 = 100/2 = 50 (bok ma długość √50 = 5√2).

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Równoległobok ma boki długości 5 i 8. Ala: „Jego pole to 5 · 8 = 40”. Bob: „Nie da się tego obliczyć bez wysokości albo kąta”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: pole to a · h, a wysokość zależy od kąta. Przy bokach 5 i 8 pole może być dowolną liczbą z przedziału (0, 40⟩ — 40 tylko dla prostokąta.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Trójkąt ma pole 24, a jeden z jego boków ma długość 8. Wysokość opuszczona na ten bok ma długość

Rozwiązanie

24 = 8h/2 = 4h, więc h = 6. Odpowiedź A.

Pole rombu o przekątnych długości 10 i 12 jest równe

Rozwiązanie

P = 10 · 12 / 2 = 60. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Trapez ma podstawy 6 i 4 oraz wysokość 5. Oblicz jego pole.

Rozwiązanie

Pole: 25.

Trójkąt ma pole 30, a jeden z jego boków ma długość 10. Oblicz wysokość opuszczoną na ten bok.

Rozwiązanie

h = 6.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (12.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (12.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.