Skąd się biorą wzory na pola? Równoległobok, trójkąt i trapez z prostokąta
Wzorów na pola nie trzeba wkuwać osobno. Wszystkie wynikają z jednego: pole prostokąta to długość razy szerokość. Resztę figur wystarczy rozciąć, przełożyć albo podwoić — i znowu jest prostokąt.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Pole prostokąta to a · b. Równoległobok przecina się wzdłuż wysokości i przekłada odcięty trójkąt na drugą stronę — wychodzi prostokąt, więc P = a · h (bok ukośny nie ma znaczenia). Dwa jednakowe trójkąty tworzą równoległobok, więc pole trójkąta to P = a · h / 2. Dwa jednakowe trapezy, jeden obrócony, tworzą równoległobok o podstawie a + b, więc P = (a + b) · h / 2. Pole rombu (i każdego czworokąta o prostopadłych przekątnych) to d1 · d2 / 2.
Krok 1 · Zadanie
Działka w kształcie równoległoboku
Działka ma kształt równoległoboku. Jej dłuższy bok ma 8 m, a odległość między dłuższymi bokami (przerywany odcinek) wynosi 5 m. Kratka ma bok 1 m.
Jakie pole ma działka?
Rozwiązanie
Po przełożeniu trójkąta AHD na drugą stronę powstaje prostokąt o bokach 8 m i 5 m: P = 8 · 5 = 40 m2.
Krok 2 · Przekształcenie
Przechylanie równoległoboku
Równoległobok o podstawie 6 i wysokości 4. Suwak przesuwa górny bok w bok. Czerwony trójkąt odcięty z lewej i jego kopia z prawej pokazują, jak z równoległoboku zrobić prostokąt.
Wykonuj polecenia po kolei i obserwuj pole i obwód.
Podsumowanie
P = a · h = 6 · 4 = 24 dla każdego s. Obwód zależy od boku ukośnego: 2 · 6 + 2√(s2 + 16).
Krok 3 · Model
Wzory na pola
Prostokąt: P = a · b. Kwadrat: P = a2.
Równoległobok: P = a · h — h to wysokość opuszczona na bok a.
Trójkąt: P = a · h / 2 — połowa równoległoboku.
Trapez: P = (a + b) · h / 2 — a i b to podstawy (boki równoległe).
Romb (i deltoid): P = d1 · d2 / 2 — przekątne są prostopadłe.
Trójkąt ma podstawę 10 cm i wysokość opuszczoną na tę podstawę 6 cm. Oblicz jego pole.
Rozwiązanie
P = 10 · 6 / 2 = 30 cm2.
Trapez ma podstawy 7 i 3 oraz wysokość 4. Oblicz jego pole.
Rozwiązanie
P = (7 + 3) · 4 / 2 = 20.
Krok 4 · Badanie modelu
Trójkąt to pół równoległoboku
Turkusowy trójkąt ABC i jego kopia (złota) obrócona o 180° wokół środka boku BC razem tworzą równoległobok ABDC. Przerywany odcinek to wysokość trójkąta.
Przesuwaj wierzchołek C.
Podsumowanie
Trójkąt i jego kopia obrócona o 180° wokół środka boku tworzą równoległobok o polu a · h, więc trójkąt ma pole a · h / 2.
Romb ma przekątne długości 6 i 8. Oblicz jego pole.
Rozwiązanie
Prostokąt 6 × 8 opisany na rombie składa się z 8 jednakowych trójkątów, a romb z 4 z nich: P = 6 · 8 / 2 = 24.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Dwa trapezy to równoległobok
Wszystkie wzory wynikają z przekształcania figur — rozcięcie i przełożenie kawałka nie zmienia pola:
równoległobok → prostokąt (przełożony trójkąt): a · h;
dwa trójkąty → równoległobok: a · h / 2;
dwa trapezy → równoległobok o podstawie a + b: (a + b) · h / 2.
Poniżej trapez ABCD (turkusowy) i jego kopia obrócona o 180° wokół środka ramienia BC (złota).
Zmieniaj podstawy trapezu.
Podsumowanie
Dolna podstawa trapezu i górna podstawa kopii leżą na jednej prostej: razem a + b. Dwa trapezy to równoległobok o polu (a + b) · h, więc jeden ma (a + b) · h / 2.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Równoległobok można rozciąć wzdłuż wysokości i przełożyć odcięty trójkąt na drugą stronę — powstaje prostokąt o bokach a i h. Pole się przy tym nie zmienia. Bok ukośny może być dowolnie długi (przechylony równoległobok), a pole zostaje a · h, dopóki podstawa i wysokość są te same.
Krok 6 · Seria zadań
Pola w zadaniach
Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne długości 6 i 8. Oblicz jego pole.
Rozwiązanie
P = 6 · 8 / 2 = 24.
Trapez ma pole 36 i podstawy 5 i 7. Oblicz jego wysokość.
Rozwiązanie
36 = 12 · h / 2 = 6h, więc h = 6.
Kwadrat ma przekątną długości 10. Oblicz jego pole.
Rozwiązanie
P = d2/2 = 100/2 = 50 (bok ma długość √50 = 5√2).
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Równoległobok ma boki długości 5 i 8. Ala: „Jego pole to 5 · 8 = 40”. Bob: „Nie da się tego obliczyć bez wysokości albo kąta”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: pole to a · h, a wysokość zależy od kąta. Przy bokach 5 i 8 pole może być dowolną liczbą z przedziału (0, 40⟩ — 40 tylko dla prostokąta.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Trójkąt ma pole 24, a jeden z jego boków ma długość 8. Wysokość opuszczona na ten bok ma długość
Rozwiązanie
24 = 8h/2 = 4h, więc h = 6. Odpowiedź A.
Pole rombu o przekątnych długości 10 i 12 jest równe
Rozwiązanie
P = 10 · 12 / 2 = 60. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Trapez ma podstawy 6 i 4 oraz wysokość 5. Oblicz jego pole.
Rozwiązanie
Pole: 25.
Trójkąt ma pole 30, a jeden z jego boków ma długość 10. Oblicz wysokość opuszczoną na ten bok.
Rozwiązanie
h = 6.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: przekształcanie figury (rozcięcie i przełożenie) nie zmienia pola. Dlatego równoległobok ma pole a · h, trójkąt — połowę tego, a trapez — połowę równoległoboku o podstawie a + b. We wszystkich wzorach liczy się wysokość, a nie bok ukośny.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (12.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś