Strona główna / Matematyka od nowa / Część 12: Geometria płaska / Lekcja 12.1

Lekcja 12.1 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Dlaczego suma kątów trójkąta to 180°? Kąty przy prostych równoległych

Narysuj dowolny trójkąt, zmierz kątomierzem jego kąty i dodaj. Wyjdzie około 180° — zawsze. To nie przypadek ani przybliżenie: wynika to z jednej własności prostych równoległych, którą zobaczysz na suwaku.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Kąty wierzchołkowe są równe, przyległe dają razem 180°. Gdy sieczna przecina dwie proste równoległe, kąty odpowiadające i naprzemianległe są równe. Stąd suma kątów trójkąta: przez wierzchołek C poprowadź prostą równoległą do AB — kąty α i β pojawią się przy C jako naprzemianległe, a razem z γ tworzą kąt półpełny, więc α + β + γ = 180°. Kąt zewnętrzny trójkąta jest równy sumie dwóch kątów wewnętrznych do niego nieprzyległych. Suma kątów n-kąta wypukłego to (n − 2) · 180°.

Krok 1 · Zadanie

Kąt w szczycie dachu

Przekrój dachu to trójkąt równoramienny. Obie połacie są nachylone do poziomu pod kątem 35°.

Jaki kąt tworzą połacie dachu w szczycie?

Rozwiązanie

Suma kątów trójkąta to 180°, więc kąt w szczycie: 180° − 2 · 35° = 110°.

Krok 2 · Przekształcenie

Sieczna dwóch prostych równoległych

Dwie poziome proste równoległe przecina turkusowa sieczna. Suwak zmienia kąt α między sieczną a dolną prostą.

Wykonuj polecenia po kolei i porównuj kąty.

Podsumowanie

α = β (odpowiadające), α = γ (naprzemianległe), α + δ = 180° (przyległe). Gdyby proste nie były równoległe, β i γ różniłyby się od α.

Krok 3 · Model

Dowód: prosta równoległa przez wierzchołek

Przez wierzchołek C prowadzimy prostą równoległą do boku AB. Wtedy:

Przesuwaj wierzchołek C i sprawdzaj, czy kąty przy prostej przez C nadal odpowiadają α i β.

Podsumowanie

Kąty przy C: α (naprzemianległy z kątem przy A), γ i β (naprzemianległy z kątem przy B) tworzą kąt półpełny, więc α + β + γ = 180°.

Kąty trójkąta mają miary 2x, 3x i 4x. Oblicz x i największy kąt.

Rozwiązanie

9x = 180°, x = 20°. Kąty: 40°, 60°, 80°.

Krok 4 · Badanie modelu

Kąt zewnętrzny

Bok AB przedłużono za wierzchołek B. Kąt między przedłużeniem a bokiem BC to kąt zewnętrzny δ.

Porównuj kąt zewnętrzny δ z sumą α + γ.

Podsumowanie

δ + β = 180° (przyległe) i α + β + γ = 180°, więc δ = α + γ.

Kąt zewnętrzny trójkąta przy wierzchołku B ma 130°, a kąt wewnętrzny przy A ma 50°. Oblicz kąt wewnętrzny przy C.

Rozwiązanie

130° = 50° + γ, więc γ = 80°. (Sprawdzenie: β = 50°, 50° + 50° + 80° = 180°.)

Krok 5 · Wyjaśnienie

Kąty wielokątów

Pięciokąt ABCDE z przekątnymi z wierzchołka A. Przesuwaj wierzchołek D.

Podsumowanie

Trzy trójkąty ABC, ACD, ADE: ich kąty razem składają się dokładnie na kąty pięciokąta, więc suma = 3 · 180° = 540°.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Przez wierzchołek C prowadzę prostą równoległą do AB. Kąty, które tworzy z bokami CA i CB, są naprzemianległe do kątów α i β, więc są im równe. Razem z kątem γ leżą obok siebie na prostej i tworzą kąt półpełny. Zatem α + β + γ = 180°.

Krok 6 · Seria zadań

Kąty w zadaniach

W trójkącie równoramiennym kąt przy podstawie ma 40°. Ile stopni ma kąt między ramionami?

Rozwiązanie

Kąty przy podstawie są równe: 180° − 2 · 40° = 100°.

Oblicz sumę kątów wewnętrznych sześciokąta wypukłego i miarę jednego kąta sześciokąta foremnego.

Rozwiązanie

Suma: 4 · 180° = 720°. W foremnym wszystkie kąty są równe: 720° : 6 = 120°.

Kąty trójkąta są w stosunku 1 : 2 : 3. Ten trójkąt jest

Rozwiązanie

6x = 180°, x = 30°. Kąty 30°, 60°, 90° — trójkąt prostokątny.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ala: „Kąt zewnętrzny trójkąta jest zawsze rozwarty”. Bob: „Nie zawsze — przy rozwartym kącie wewnętrznym kąt zewnętrzny jest ostry”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: kąt zewnętrzny to 180° minus kąt wewnętrzny. Jest ostry, gdy kąt wewnętrzny jest rozwarty (np. 180° − 120° = 60°).

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Kąty α i β są przyległe, a kąt α jest trzy razy większy od kąta β. Kąt β ma miarę

Rozwiązanie

3β + β = 180° ⇔ β = 45°. Odpowiedź A.

W trójkącie ABC kąt wewnętrzny przy wierzchołku A ma 50°, a kąt zewnętrzny przy wierzchołku B ma 110°. Kąt wewnętrzny przy wierzchołku C ma miarę

Rozwiązanie

Kąt zewnętrzny przy B jest sumą kątów przy A i C: 110° = 50° + γ, więc γ = 60°. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Dwa kąty trójkąta mają miary 35° i 75°. Oblicz trzeci kąt.

Rozwiązanie

Trzeci kąt: 70°.

Ile stopni ma każdy kąt wewnętrzny pięciokąta foremnego?

Rozwiązanie

Każdy kąt: 108°.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (12.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (12.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.