Strona główna / Matematyka od nowa / Część 13: Trygonometria / Lekcja 13.3

Lekcja 13.3 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Sinus kąta rozwartego i wzór na pole trójkąta P = ½ab sin γ

W trójkącie prostokątnym nie ma kąta rozwartego, więc skąd sinus kąta 150°? Wystarczy spojrzeć na sinus i cosinus inaczej: jako współrzędne punktu na okręgu. Ten pomysł daje od razu najwygodniejszy wzór na pole trójkąta.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Na okręgu o środku (0, 0) i promieniu 1 zaznacz punkt P tak, by promień OP tworzył z dodatnią półosią x kąt α. Wtedy cos α to pierwsza współrzędna P, a sin α — druga, a tg α = sin α / cos α. Dla kątów ostrych to te same liczby co w trójkącie prostokątnym, a dla α ∈ (90°, 180°) cosinus i tangens są ujemne, sinus dodatni: sin(180° − α) = sin α, cos(180° − α) = −cos α. Pole trójkąta o bokach a, b i kącie γ między nimi: P = ½ · a · b · sin γ (bo wysokość to b · sin γ). Pole równoległoboku: P = a · b · sin α.

Krok 1 · Zadanie

Trójkątna działka

Dwa boki trójkątnej działki mają 20 m i 30 m, a kąt między nimi ma 30°.

Jakie pole ma działka?

Rozwiązanie

h = 20 · sin 30° = 10 m, P = ½ · 30 · 10 = 150 m2.

Krok 2 · Przekształcenie

Punkt na okręgu jednostkowym

Okrąg o środku O i promieniu 1. Promień OP tworzy z osią x kąt α. Złoty odcinek to pierwsza współrzędna punktu P, czerwony — druga.

Obracaj promień i odczytuj współrzędne punktu P.

Podsumowanie

sin(180° − α) = sin α, cos(180° − α) = −cos α, tg(180° − α) = −tg α. sin 0° = 0, cos 0° = 1, sin 180° = 0, cos 180° = −1.

Krok 3 · Model

Kąty rozwarte

Oblicz dokładne wartości.

Rozwiązanie

sin 150° = sin 30° = ½, cos 120° = −cos 60° = −½, tg 135° = −tg 45° = −1.

Kąt α jest rozwarty i sin α = 0,6. Oblicz cos α.

Rozwiązanie

cos2α = 0,64, a α rozwarty, więc cos α = −0,8.

Krok 4 · Badanie modelu

Pole trójkąta z sinusem

Trójkąt o bokach |CB| = 4 i |CA| = 5 i kącie γ między nimi. Przerywany odcinek to wysokość z wierzchołka A.

Zmieniaj kąt γ i porównuj pole z ½ · 4 · 5 · sin γ.

Podsumowanie

Wysokość opuszczona na bok a = |CB| to h = b · sin γ (także dla γ rozwartego, bo sin(180° − γ) = sin γ). Stąd P = ½ a h = ½ ab sin γ.

Oblicz pole trójkąta równobocznego o boku 6.

Rozwiązanie

P = ½ · 36 · √3/2 = 9√3. Ogólnie: P = a2√3/4.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Pole równoległoboku

Równoległobok o bokach 4 i 3. Zmieniaj kąt α.

Podsumowanie

Przekątna dzieli równoległobok na dwa trójkąty o polu ½ab sin α, więc P = ab sin α.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Sinus to druga współrzędna punktu na okręgu jednostkowym. Punkty dla 30° i 150° są symetryczne względem osi y: mają tę samą wysokość, a przeciwne pierwsze współrzędne. Dlatego sin 150° = sin 30°, a cos 150° = −cos 30°.

Krok 6 · Seria zadań

Pola i kąty rozwarte w zadaniach

Dwa boki trójkąta mają długości 8 i 5, a kąt między nimi ma 150°. Oblicz pole trójkąta.

Rozwiązanie

P = ½ · 8 · 5 · ½ = 10.

Romb ma bok 6 i kąt ostry 60°. Oblicz jego pole.

Rozwiązanie

P = 6 · 6 · sin 60° = 36 · √3/2 = 18√3.

Kąt α jest rozwarty i cos α = −0,6. Oblicz tg α.

Rozwiązanie

sin2α = 1 − 0,36 = 0,64, sin α = 0,8 (kąt rozwarty — sinus dodatni). tg α = 0,8 / (−0,6) = −4/3.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Boki trójkąta mają stałe długości 4 i 5, a kąt między nimi rośnie od 90° do 180°. Ala: „Pole trójkąta maleje”. Bob: „Pole rośnie, bo kąt rośnie”.

Rozwiązanie

Rację ma Ala: P = ½ · 4 · 5 · sin γ, a sin γ maleje dla γ ∈ (90°, 180°). Największe pole jest przy kącie prostym.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Dwa boki trójkąta mają długości 6 i 8, a kąt między nimi ma miarę 30°. Pole tego trójkąta jest równe

Rozwiązanie

P = ½ · 6 · 8 · ½ = 12. Odpowiedź A.

Wartość sin 120° jest równa

Rozwiązanie

sin 120° = sin(180° − 60°) = sin 60° = √3/2. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Dwa boki trójkąta mają długości 6 i 8, a kąt między nimi ma 30°. Oblicz pole trójkąta.

Rozwiązanie

P = 12.

Podaj dokładną wartość cos 120°.

Rozwiązanie

Wartość: −1/2.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (13.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.