Sinus kąta rozwartego i wzór na pole trójkąta P = ½ab sin γ
W trójkącie prostokątnym nie ma kąta rozwartego, więc skąd sinus kąta 150°? Wystarczy spojrzeć na sinus i cosinus inaczej: jako współrzędne punktu na okręgu. Ten pomysł daje od razu najwygodniejszy wzór na pole trójkąta.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Na okręgu o środku (0, 0) i promieniu 1 zaznacz punkt P tak, by promień OP tworzył z dodatnią półosią x kąt α. Wtedy cos α to pierwsza współrzędna P, a sin α — druga, a tg α = sin α / cos α. Dla kątów ostrych to te same liczby co w trójkącie prostokątnym, a dla α ∈ (90°, 180°) cosinus i tangens są ujemne, sinus dodatni: sin(180° − α) = sin α, cos(180° − α) = −cos α. Pole trójkąta o bokach a, b i kącie γ między nimi: P = ½ · a · b · sin γ (bo wysokość to b · sin γ). Pole równoległoboku: P = a · b · sin α.
Krok 1 · Zadanie
Trójkątna działka
Dwa boki trójkątnej działki mają 20 m i 30 m, a kąt między nimi ma 30°.
Jakie pole ma działka?
Rozwiązanie
h = 20 · sin 30° = 10 m, P = ½ · 30 · 10 = 150 m2.
Krok 2 · Przekształcenie
Punkt na okręgu jednostkowym
Okrąg o środku O i promieniu 1. Promień OP tworzy z osią x kąt α. Złoty odcinek to pierwsza współrzędna punktu P, czerwony — druga.
Obracaj promień i odczytuj współrzędne punktu P.
Podsumowanie
sin(180° − α) = sin α, cos(180° − α) = −cos α, tg(180° − α) = −tg α. sin 0° = 0, cos 0° = 1, sin 180° = 0, cos 180° = −1.
Krok 3 · Model
Kąty rozwarte
Dla α ∈ ⟨0°, 180°⟩: cos α = x, sin α = y (współrzędne punktu na okręgu jednostkowym), tg α = sin α / cos α (dla α ≠ 90°).
Dla kąta rozwartego: sin α > 0, cos α < 0, tg α < 0.
sin(180° − α) = sin α, cos(180° − α) = −cos α.
Jedynka sin2α + cos2α = 1 nadal działa (punkt leży na okręgu o promieniu 1).
Oblicz dokładne wartości.
Rozwiązanie
sin 150° = sin 30° = ½, cos 120° = −cos 60° = −½, tg 135° = −tg 45° = −1.
Kąt α jest rozwarty i sin α = 0,6. Oblicz cos α.
Rozwiązanie
cos2α = 0,64, a α rozwarty, więc cos α = −0,8.
Krok 4 · Badanie modelu
Pole trójkąta z sinusem
Trójkąt o bokach |CB| = 4 i |CA| = 5 i kącie γ między nimi. Przerywany odcinek to wysokość z wierzchołka A.
Zmieniaj kąt γ i porównuj pole z ½ · 4 · 5 · sin γ.
Podsumowanie
Wysokość opuszczona na bok a = |CB| to h = b · sin γ (także dla γ rozwartego, bo sin(180° − γ) = sin γ). Stąd P = ½ a h = ½ ab sin γ.
Oblicz pole trójkąta równobocznego o boku 6.
Rozwiązanie
P = ½ · 36 · √3/2 = 9√3. Ogólnie: P = a2√3/4.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Pole równoległoboku
Trójkąt: P = ½ab sin γ — γ to kąt między bokami a i b.
Równoległobok to dwa takie trójkąty: P = ab sin α.
Kąty α i 180° − α dają to samo pole — przechylenie w lewo i w prawo daje ten sam równoległobok.
Równoległobok o bokach 4 i 3. Zmieniaj kąt α.
Podsumowanie
Przekątna dzieli równoległobok na dwa trójkąty o polu ½ab sin α, więc P = ab sin α.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Sinus to druga współrzędna punktu na okręgu jednostkowym. Punkty dla 30° i 150° są symetryczne względem osi y: mają tę samą wysokość, a przeciwne pierwsze współrzędne. Dlatego sin 150° = sin 30°, a cos 150° = −cos 30°.
Krok 6 · Seria zadań
Pola i kąty rozwarte w zadaniach
Dwa boki trójkąta mają długości 8 i 5, a kąt między nimi ma 150°. Oblicz pole trójkąta.
Boki trójkąta mają stałe długości 4 i 5, a kąt między nimi rośnie od 90° do 180°. Ala: „Pole trójkąta maleje”. Bob: „Pole rośnie, bo kąt rośnie”.
Rozwiązanie
Rację ma Ala: P = ½ · 4 · 5 · sin γ, a sin γ maleje dla γ ∈ (90°, 180°). Największe pole jest przy kącie prostym.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Dwa boki trójkąta mają długości 6 i 8, a kąt między nimi ma miarę 30°. Pole tego trójkąta jest równe
Rozwiązanie
P = ½ · 6 · 8 · ½ = 12. Odpowiedź A.
Wartość sin 120° jest równa
Rozwiązanie
sin 120° = sin(180° − 60°) = sin 60° = √3/2. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Dwa boki trójkąta mają długości 6 i 8, a kąt między nimi ma 30°. Oblicz pole trójkąta.
Rozwiązanie
P = 12.
Podaj dokładną wartość cos 120°.
Rozwiązanie
Wartość: −1/2.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: sin α i cos α to współrzędne punktu na okręgu jednostkowym — dzięki temu mają sens także dla kątów rozwartych. Kąty α i 180° − α mają ten sam sinus i przeciwne cosinusy. Pole trójkąta to ½ab sin γ.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś