Strona główna / Matematyka od nowa / Część 13: Trygonometria / Lekcja 13.2

Lekcja 13.2 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Skąd wiadomo, że sin 30° = ½? Kąty 30°, 45°, 60° i jedynka trygonometryczna

Tablica wartości sin, cos i tg dla 30°, 45° i 60° to najczęściej wkuwany fragment trygonometrii. Niepotrzebnie: wszystkie dziewięć liczb wynika z dwóch rysunków — połowy kwadratu i połowy trójkąta równobocznego.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Połowa trójkąta równobocznego o boku 2 to trójkąt prostokątny o bokach 1, √3, 2 i kątach 30°, 60°, 90°: sin 30° = cos 60° = ½, cos 30° = sin 60° = √3/2, tg 30° = √3/3, tg 60° = √3. Połowa kwadratu o boku 1 ma przyprostokątne 1, 1 i przeciwprostokątną √2: sin 45° = cos 45° = √2/2, tg 45° = 1. Z twierdzenia Pitagorasa wynika jedynka trygonometryczna: sin2α + cos2α = 1, a z definicji — tg α = sin α / cos α. Znając jedną funkcję kąta ostrego, obliczysz pozostałe.

Krok 1 · Zadanie

Ekierka

Ekierka ma kształt trójkąta prostokątnego z kątami 30° i 60°. Jej najdłuższy bok ma 10 cm.

Jaką długość ma najkrótszy bok ekierki (naprzeciw kąta 30°)?

Rozwiązanie

Dwie ekierki złożone dłuższą przyprostokątną dają trójkąt o kątach 60°, 60°, 60° — równoboczny o boku 10. Najkrótszy bok ekierki to połowa boku: 5 cm.

Krok 2 · Przekształcenie

Połowa trójkąta równobocznego i połowa kwadratu

Trójkąt prostokątny o przeciwprostokątnej 2 i kącie α przy A (turkusowy) oraz jego odbicie (złote). Razem tworzą trójkąt równoramienny ACD.

Ustawiaj kolejne kąty i odczytuj boki.

Podsumowanie

30°: sin = ½, cos = √3/2, tg = √3/3. 45°: sin = cos = √2/2, tg = 1. 60°: sin = √3/2, cos = ½, tg = √3.

Krok 3 · Model

Tabela i dwie tożsamości

α30°45°60°
sin α½√2/2√3/2
cos α√3/2√2/2½
tg α√3/31√3

Kąt α jest ostry i sin α = 3/5. Oblicz cos α i tg α.

Rozwiązanie

cos2α = 1 − 9/25 = 16/25, a α ostry, więc cos α = 4/5. tg α = (3/5) : (4/5) = 3/4.

Oblicz sin 60° · cos 30°.

Rozwiązanie

√3/2 · √3/2 = 3/4.

Krok 4 · Badanie modelu

Jedynka trygonometryczna

Dowolny trójkąt prostokątny: suwaki zmieniają kąt α i przeciwprostokątną.

Obserwuj sumę kwadratów sinusa i cosinusa.

Podsumowanie

sin2α + cos2α = a2/c2 + b2/c2 = (a2 + b2)/c2 = 1.

Kąt α jest ostry i cos α = 0,8. Oblicz sin α i tg α.

Rozwiązanie

sin2α = 0,36, sin α = 0,6; tg α = 0,6 : 0,8 = 0,75.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Wysokość trójkąta równobocznego

Trójkąt równoboczny ABC o boku a z wysokością CH. Zmieniaj długość boku.

Podsumowanie

W trójkącie AHC kąt przy A ma 60°, przeciwprostokątna AC = a, więc h = a sin 60° = a√3/2.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Trójkąt prostokątny z kątem 30° to połowa trójkąta równobocznego: odbity względem dłuższej przyprostokątnej daje trójkąt o kątach 60°, 60°, 60°. Przyprostokątna naprzeciw kąta 30° to połowa boku tego trójkąta, a przeciwprostokątna — cały bok. Ich stosunek to ½.

Krok 6 · Seria zadań

Dokładne wartości w zadaniach

Oblicz 2 sin 30° + cos 60°.

Rozwiązanie

2 · ½ + ½ = 1,5.

Przekątna kwadratu ma długość 8. Oblicz długość boku.

Rozwiązanie

a = 8 · √2/2 = 4√2.

Kąt α jest ostry i sin α = 5/13. Oblicz tg α.

Rozwiązanie

cos2α = 1 − 25/169 = 144/169, cos α = 12/13, tg α = 5/12.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Czy istnieje kąt ostry α, dla którego sin α = 0,6 i cos α = 0,6? Ala: „Tak — dla 45° sinus i cosinus są równe”. Bob: „Nie, bo 0,6² + 0,6² = 0,72 ≠ 1”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: 0,36 + 0,36 = 0,72 ≠ 1, więc takiego kąta nie ma.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Kąt α jest ostry i sin α = √3/2. Wtedy kąt α jest równy

Rozwiązanie

sin 60° = √3/2, więc α = 60°. Odpowiedź A.

Kąt α jest ostry i cos α = 5/13. Wtedy tg α jest równy

Rozwiązanie

sin2α = 1 − 25/169 = 144/169, sin α = 12/13, tg α = (12/13) : (5/13) = 12/5. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz 2 sin 30° · cos 60°.

Rozwiązanie

Wynik: 1/2.

Kąt α jest ostry i sin α = 3/5. Oblicz cos α.

Rozwiązanie

cos α = 4/5.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (13.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.