Strona główna / Matematyka od nowa / Część 16: Kombinatoryka i prawdopodobieństwo / Lekcja 16.6

Lekcja 16.6 · ok. 17 minut · matura rozszerzona

Jakie jest prawdopodobieństwo dokładnie k sukcesów w n próbach?

Rzucasz kostką cztery razy. Szansa na szóstkę w każdym rzucie to 1/6 — ale jakie jest prawdopodobieństwo, że szóstki wypadną dokładnie dwa razy? Drzewko podpowiada odpowiedź: wszystkie ścieżki z dwiema szóstkami są tak samo prawdopodobne, wystarczy je policzyć.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz) Schemat Bernoullego: n niezależnych powtórzeń tej samej próby, w której sukces ma prawdopodobieństwo p, a porażka q = 1 − p. Prawdopodobieństwo dokładnie k sukcesów: P(Sₙ = k) = (n po k) · pᵏ · qⁿ⁻ᵏ. Skąd: każda ścieżka drzewka z k sukcesami ma prawdopodobieństwo pᵏqⁿ⁻ᵏ (mnożenie wzdłuż gałęzi), a takich ścieżek jest tyle, ile sposobów wyboru k numerów prób, w których był sukces — (n po k). „Co najmniej jeden sukces” najszybciej liczy się przez zdarzenie przeciwne: 1 − qⁿ.

Krok 1 · Zadanie

Dwie szóstki w czterech rzutach

Rzucamy kostką 4 razy.

Oblicz prawdopodobieństwo, że szóstka wypadnie dokładnie 2 razy.

Rozwiązanie

P = (4 po 2) · (1/6)2 · (5/6)2 = 6 · 25/1296 = 25/216.

Krok 2 · Przekształcenie

Drzewko czterech rzutów

S — szóstka (1/6), P — inny wynik (5/6). Przy każdym końcu drzewka jest ścieżka i jej prawdopodobieństwo. Wyróżnione są ścieżki z dokładnie k szóstkami.

Zmieniaj liczbę szóstek k.

Podsumowanie

P(k szóstek) = (liczba ścieżek z k szóstkami) · (1/6)k · (5/6)4 − k.

Krok 3 · Model

Wzór Bernoullego

Rzucamy monetą 5 razy. Oblicz prawdopodobieństwo, że orzeł wypadnie dokładnie 3 razy.

Rozwiązanie

P = 10 · 1/32 = 10/32 = 5/16.

Rzucamy kostką 3 razy. Oblicz prawdopodobieństwo, że szóstka wypadnie co najmniej raz.

Rozwiązanie

P = 1 − (5/6)3 = 1 − 125/216 = 91/216.

Krok 4 · Badanie modelu

Najbardziej prawdopodobna liczba sukcesów

Cztery próby, w każdej sukces z prawdopodobieństwem p. Zmieniaj p i k i szukaj, przy którym k prawdopodobieństwo jest największe.

Zmieniaj p i k.

Podsumowanie

Dla n = 4: przy p = 1/2 najbardziej prawdopodobne k = 2, przy p = 1/4 — k = 1, przy p = 3/4 — k = 3.

Zawodniczka trafia do kosza z prawdopodobieństwem 0,7. Oddaje 3 rzuty. Oblicz prawdopodobieństwo, że trafi dokładnie 2 razy.

Rozwiązanie

P = 3 · 0,49 · 0,3 = 0,441.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Sprawdzenie doświadczeniem

Dlaczego ścieżek z k sukcesami jest (n po k)? Ścieżka jest wyznaczona przez numery prób, w których był sukces — a wybór k numerów spośród n to kombinacja. Wzór można też sprawdzić doświadczeniem: symulacja powtarza wiele serii po 4 rzuty i liczy szóstki w każdej. Słupki to częstości liczby szóstek, złote kreski — wartości ze wzoru.

Zmieniaj liczbę serii.

Podsumowanie

P(S₄ = k) = (4 po k)(1/6)k(5/6)4 − k: 0,482; 0,386; 0,116; 0,015; 0,001.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Jedna konkretna ścieżka z k sukcesami i n − k porażkami ma prawdopodobieństwo pᵏ · qⁿ⁻ᵏ, bo próby są niezależne i mnożę wzdłuż gałęzi. Wszystkie takie ścieżki mają to samo prawdopodobieństwo, a jest ich tyle, ile sposobów wybrania k numerów prób zakończonych sukcesem, czyli (n po k). Ścieżki się wykluczają, więc ich prawdopodobieństwa dodaję — stąd mnożenie przez (n po k).

Krok 6 · Seria zadań

Bernoulli w zadaniach

Test ma 5 pytań, każde z 4 odpowiedziami, z których jedna jest poprawna. Ktoś zgaduje wszystkie odpowiedzi. Oblicz prawdopodobieństwo, że trafi dokładnie 4 razy.

Rozwiązanie

P = 5 · (1/4)4 · 3/4 = 15/1024.

W tym samym teście oblicz prawdopodobieństwo, że przy zgadywaniu będą co najmniej 4 trafienia.

Rozwiązanie

P = 15/1024 + 1/1024 = 16/1024 = 1/64.

Ile co najmniej razy trzeba rzucić monetą, żeby prawdopodobieństwo wypadnięcia co najmniej jednego orła było większe niż 0,99?

Rozwiązanie

2ⁿ > 100: 2⁶ = 64 za mało, 2⁷ = 128 wystarczy. n = 7.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Rzucamy monetą 3 razy. Ala: „Prawdopodobieństwo dokładnie dwóch orłów to (1/2)² · 1/2 = 1/8”. Bob: „To 3/8”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: (3 po 2) · (1/2)3 = 3/8.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–3 pkt) jak na maturze rozszerzonej.

Rzucamy trzy razy symetryczną sześcienną kostką do gry. Prawdopodobieństwo, że szóstka wypadnie dokładnie jeden raz, jest równe

Rozwiązanie

P = 3 · 1/6 · 25/36 = 75/216 = 25/72. Odpowiedź A.

W pojedynczej próbie sukces ma prawdopodobieństwo 1/3. Wykonujemy 5 niezależnych prób. Oblicz prawdopodobieństwo uzyskania co najmniej 4 sukcesów.

Rozwiązanie

n = 5, p = 1/3, q = 2/3 (1 pkt). P(4) = 5 · 1/81 · 2/3 = 10/243, P(5) = 1/243 (1 pkt). P = 11/243 (1 pkt).

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Rzucamy monetą 4 razy. Oblicz prawdopodobieństwo, że orzeł wypadnie dokładnie 2 razy.

Rozwiązanie

P = 3/8.

Prawdopodobieństwo trafienia do kosza w jednym rzucie wynosi 0,6. Oblicz prawdopodobieństwo, że w 3 rzutach będą dokładnie 2 trafienia.

Rozwiązanie

P = 0,432.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (16.6) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.