Jakie jest prawdopodobieństwo dokładnie k sukcesów w n próbach?
Rzucasz kostką cztery razy. Szansa na szóstkę w każdym rzucie to 1/6 — ale jakie jest prawdopodobieństwo, że szóstki wypadną dokładnie dwa razy? Drzewko podpowiada odpowiedź: wszystkie ścieżki z dwiema szóstkami są tak samo prawdopodobne, wystarczy je policzyć.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)Schemat Bernoullego: n niezależnych powtórzeń tej samej próby, w której sukces ma prawdopodobieństwo p, a porażka q = 1 − p. Prawdopodobieństwo dokładnie k sukcesów: P(Sₙ = k) = (n po k) · pᵏ · qⁿ⁻ᵏ. Skąd: każda ścieżka drzewka z k sukcesami ma prawdopodobieństwo pᵏqⁿ⁻ᵏ (mnożenie wzdłuż gałęzi), a takich ścieżek jest tyle, ile sposobów wyboru k numerów prób, w których był sukces — (n po k). „Co najmniej jeden sukces” najszybciej liczy się przez zdarzenie przeciwne: 1 − qⁿ.
Krok 1 · Zadanie
Dwie szóstki w czterech rzutach
Rzucamy kostką 4 razy.
Oblicz prawdopodobieństwo, że szóstka wypadnie dokładnie 2 razy.
Rozwiązanie
P = (4 po 2) · (1/6)2 · (5/6)2 = 6 · 25/1296 = 25/216.
Krok 2 · Przekształcenie
Drzewko czterech rzutów
S — szóstka (1/6), P — inny wynik (5/6). Przy każdym końcu drzewka jest ścieżka i jej prawdopodobieństwo. Wyróżnione są ścieżki z dokładnie k szóstkami.
Zmieniaj liczbę szóstek k.
Podsumowanie
P(k szóstek) = (liczba ścieżek z k szóstkami) · (1/6)k · (5/6)4 − k.
Krok 3 · Model
Wzór Bernoullego
n niezależnych prób, w każdej sukces z prawdopodobieństwem p, porażka z q = 1 − p.
P(Sₙ = k) = (n po k) · pᵏ · qⁿ⁻ᵏ.
Co najmniej jeden sukces: 1 − qⁿ. Co najmniej k: suma dla k, k + 1, …, n.
Rzucamy monetą 5 razy. Oblicz prawdopodobieństwo, że orzeł wypadnie dokładnie 3 razy.
Rozwiązanie
P = 10 · 1/32 = 10/32 = 5/16.
Rzucamy kostką 3 razy. Oblicz prawdopodobieństwo, że szóstka wypadnie co najmniej raz.
Rozwiązanie
P = 1 − (5/6)3 = 1 − 125/216 = 91/216.
Krok 4 · Badanie modelu
Najbardziej prawdopodobna liczba sukcesów
Cztery próby, w każdej sukces z prawdopodobieństwem p. Zmieniaj p i k i szukaj, przy którym k prawdopodobieństwo jest największe.
Zmieniaj p i k.
Podsumowanie
Dla n = 4: przy p = 1/2 najbardziej prawdopodobne k = 2, przy p = 1/4 — k = 1, przy p = 3/4 — k = 3.
Zawodniczka trafia do kosza z prawdopodobieństwem 0,7. Oddaje 3 rzuty. Oblicz prawdopodobieństwo, że trafi dokładnie 2 razy.
Rozwiązanie
P = 3 · 0,49 · 0,3 = 0,441.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Sprawdzenie doświadczeniem
Dlaczego ścieżek z k sukcesami jest (n po k)? Ścieżka jest wyznaczona przez numery prób, w których był sukces — a wybór k numerów spośród n to kombinacja. Wzór można też sprawdzić doświadczeniem: symulacja powtarza wiele serii po 4 rzuty i liczy szóstki w każdej. Słupki to częstości liczby szóstek, złote kreski — wartości ze wzoru.
Jedna konkretna ścieżka z k sukcesami i n − k porażkami ma prawdopodobieństwo pᵏ · qⁿ⁻ᵏ, bo próby są niezależne i mnożę wzdłuż gałęzi. Wszystkie takie ścieżki mają to samo prawdopodobieństwo, a jest ich tyle, ile sposobów wybrania k numerów prób zakończonych sukcesem, czyli (n po k). Ścieżki się wykluczają, więc ich prawdopodobieństwa dodaję — stąd mnożenie przez (n po k).
Krok 6 · Seria zadań
Bernoulli w zadaniach
Test ma 5 pytań, każde z 4 odpowiedziami, z których jedna jest poprawna. Ktoś zgaduje wszystkie odpowiedzi. Oblicz prawdopodobieństwo, że trafi dokładnie 4 razy.
Rozwiązanie
P = 5 · (1/4)4 · 3/4 = 15/1024.
W tym samym teście oblicz prawdopodobieństwo, że przy zgadywaniu będą co najmniej 4 trafienia.
Rozwiązanie
P = 15/1024 + 1/1024 = 16/1024 = 1/64.
Ile co najmniej razy trzeba rzucić monetą, żeby prawdopodobieństwo wypadnięcia co najmniej jednego orła było większe niż 0,99?
Rozwiązanie
2ⁿ > 100: 2⁶ = 64 za mało, 2⁷ = 128 wystarczy. n = 7.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Rzucamy monetą 3 razy. Ala: „Prawdopodobieństwo dokładnie dwóch orłów to (1/2)² · 1/2 = 1/8”. Bob: „To 3/8”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: (3 po 2) · (1/2)3 = 3/8.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–3 pkt) jak na maturze rozszerzonej.
Rzucamy trzy razy symetryczną sześcienną kostką do gry. Prawdopodobieństwo, że szóstka wypadnie dokładnie jeden raz, jest równe
Rozwiązanie
P = 3 · 1/6 · 25/36 = 75/216 = 25/72. Odpowiedź A.
W pojedynczej próbie sukces ma prawdopodobieństwo 1/3. Wykonujemy 5 niezależnych prób. Oblicz prawdopodobieństwo uzyskania co najmniej 4 sukcesów.
Rozwiązanie
n = 5, p = 1/3, q = 2/3 (1 pkt). P(4) = 5 · 1/81 · 2/3 = 10/243, P(5) = 1/243 (1 pkt). P = 11/243 (1 pkt).
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rzucamy monetą 4 razy. Oblicz prawdopodobieństwo, że orzeł wypadnie dokładnie 2 razy.
Rozwiązanie
P = 3/8.
Prawdopodobieństwo trafienia do kosza w jednym rzucie wynosi 0,6. Oblicz prawdopodobieństwo, że w 3 rzutach będą dokładnie 2 trafienia.
Rozwiązanie
P = 0,432.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: P(k sukcesów w n próbach) = (n po k) · pᵏ · qⁿ⁻ᵏ — liczba ścieżek razy prawdopodobieństwo jednej ścieżki. „Co najmniej jeden” = 1 − qⁿ.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś