Strona główna / Matematyka od nowa / Część 16: Kombinatoryka i prawdopodobieństwo / Lekcja 16.4

Lekcja 16.4 · ok. 17 minut · matura rozszerzona

Przewodniczący i zastępca czy dwuosobowa delegacja: kiedy dzielić przez k!?

Wybór przewodniczącego i zastępcy z 5 osób to co innego niż wybór dwuosobowej delegacji: w pierwszym kolejność (kto jest kim) ma znaczenie, w drugim — nie. Wszystkie wzory kombinatoryki wynikają z reguły mnożenia i z jednego pytania: czy kolejność się liczy?

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz) Permutacje: ustawienia n różnych elementów w kolejności — n! = 1 · 2 · … · n. Wariacje bez powtórzeń: ciągi k różnych elementów spośród n (kolejność się liczy) — n · (n − 1) · … · (n − k + 1) = n!/(n − k)!. Kombinacje: k-elementowe podzbiory zbioru n-elementowego (kolejność się nie liczy) — (n po k) = n!/(k!(n − k)!): każdy podzbiór da się ustawić na k! sposobów, więc wariacji jest k! razy więcej niż kombinacji. Wariacje z powtórzeniami: nk. Symetria: (n po k) = (n po n − k) — wybrać k elementów to to samo, co wybrać n − k, które zostają.

Krok 1 · Zadanie

Zarząd i delegacja

W kole jest 5 osób: A, B, C, D, E.

a) Na ile sposobów można wybrać przewodniczącego i zastępcę? b) Na ile sposobów można wybrać dwuosobową delegację?

Rozwiązanie

a) 5 · 4 = 20, b) 20 : 2 = 10.

Krok 2 · Przekształcenie

Ustawienia pogrupowane w wybory

Każdy wiersz to jeden wybór k osób bez kolejności (złoty żeton), a w nim wszystkie ustawienia tych samych osób w kolejności.

Zmieniaj n i k.

Podsumowanie

Wariacje = kombinacje · k!, więc kombinacje = n(n − 1)…(n − k + 1) / k!.

Krok 3 · Model

Wzory

Na ile sposobów 6 osób może usiąść na 6 krzesłach ustawionych w rzędzie?

Rozwiązanie

6! = 720.

Oblicz (8 po 3), czyli liczbę trzyelementowych podzbiorów zbioru ośmioelementowego.

Rozwiązanie

(8 po 3) = 336 / 6 = 56.

Krok 4 · Badanie modelu

Symetria: wybrać k to zostawić n − k

Teraz osób może być do pięciu.

Porównaj liczbę wierszy dla różnych k.

Podsumowanie

Wybór k osób jednoznacznie wyznacza n − k niewybranych, więc obu rodzajów wyborów jest tyle samo.

Oblicz (10 po 8).

Rozwiązanie

(10 po 8) = (10 po 2) = 10 · 9 / 2 = 45.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Dlaczego dzielimy przez k!

Tabela uporządkowanych par różnych osób (wiersz — przewodniczący, kolumna — zastępca). Przekątnej nie ma: nikt nie pełni dwóch funkcji. Wyróżnione są pary nad przekątną — każda delegacja {i, j} pojawia się w tabeli dwa razy, raz nad, raz pod przekątną.

Zmieniaj liczbę osób.

Podsumowanie

Liczba kombinacji = liczba wariacji / liczba kolejności jednego wyboru = n(n − 1)…(n − k + 1) / k!.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Licząc wybory z kolejnością, mam n(n − 1)…(n − k + 1) możliwości. Ale ten sam zbiór k elementów pojawia się tam w każdej swojej kolejności, a kolejności jest k! (permutacje k elementów). Gdy kolejność nie ma znaczenia, każdy zbiór jest tam policzony k! razy, więc dzielę przez k!.

Krok 6 · Seria zadań

Kombinatoryka w zadaniach

Na ile sposobów można ustawić 4 różne książki na półce?

Rozwiązanie

4! = 24.

W finale startuje 8 zawodników. Na ile sposobów mogą zostać rozdane medale: złoty, srebrny i brązowy?

Rozwiązanie

8 · 7 · 6 = 336.

Ile przekątnych ma dziesięciokąt wypukły?

Rozwiązanie

(10 po 2) − 10 = 45 − 10 = 35.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

W Lotto losuje się 6 liczb z 49, a kolejność losowania nie ma znaczenia. Ala: „Możliwych wyników jest 49 · 48 · 47 · 46 · 45 · 44”. Bob: „Ten iloczyn trzeba jeszcze podzielić przez 6!”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: wyników jest (49 po 6) = 49 · 48 · 47 · 46 · 45 · 44 / 6! = 13 983 816.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–2 pkt) jak na maturze rozszerzonej.

Liczba wszystkich sposobów wyboru trzyosobowej delegacji spośród 12 osób jest równa

Rozwiązanie

(12 po 3) = 12 · 11 · 10 / 6 = 220. Odpowiedź A.

Z grupy 7 kobiet i 5 mężczyzn wybieramy czteroosobową komisję, w której są dokładnie 2 kobiety. Na ile sposobów można to zrobić?

Rozwiązanie

(7 po 2) = 21 sposobów wyboru kobiet, (5 po 2) = 10 — mężczyzn (1 pkt). Z reguły mnożenia: 21 · 10 = 210 (1 pkt).

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Na ile sposobów można wybrać 2-osobową delegację spośród 10 osób?

Rozwiązanie

Sposobów: 45.

Na ile sposobów można przyznać 3 różne nagrody 6 osobom, jeśli każda osoba może dostać co najwyżej jedną nagrodę?

Rozwiązanie

Sposobów: 120.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (16.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.