Przewodniczący i zastępca czy dwuosobowa delegacja: kiedy dzielić przez k!?
Wybór przewodniczącego i zastępcy z 5 osób to co innego niż wybór dwuosobowej delegacji: w pierwszym kolejność (kto jest kim) ma znaczenie, w drugim — nie. Wszystkie wzory kombinatoryki wynikają z reguły mnożenia i z jednego pytania: czy kolejność się liczy?
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)Permutacje: ustawienia n różnych elementów w kolejności — n! = 1 · 2 · … · n. Wariacje bez powtórzeń: ciągi k różnych elementów spośród n (kolejność się liczy) — n · (n − 1) · … · (n − k + 1) = n!/(n − k)!. Kombinacje: k-elementowe podzbiory zbioru n-elementowego (kolejność się nie liczy) — (n po k) = n!/(k!(n − k)!): każdy podzbiór da się ustawić na k! sposobów, więc wariacji jest k! razy więcej niż kombinacji. Wariacje z powtórzeniami: nk. Symetria: (n po k) = (n po n − k) — wybrać k elementów to to samo, co wybrać n − k, które zostają.
Krok 1 · Zadanie
Zarząd i delegacja
W kole jest 5 osób: A, B, C, D, E.
a) Na ile sposobów można wybrać przewodniczącego i zastępcę? b) Na ile sposobów można wybrać dwuosobową delegację?
Rozwiązanie
a) 5 · 4 = 20, b) 20 : 2 = 10.
Krok 2 · Przekształcenie
Ustawienia pogrupowane w wybory
Każdy wiersz to jeden wybór k osób bez kolejności (złoty żeton), a w nim wszystkie ustawienia tych samych osób w kolejności.
Zmieniaj n i k.
Podsumowanie
Wariacje = kombinacje · k!, więc kombinacje = n(n − 1)…(n − k + 1) / k!.
Krok 3 · Model
Wzory
Permutacje n elementów: n! (np. 4! = 24).
Wariacje bez powtórzeń (kolejność ważna): n(n − 1)…(n − k + 1) = n!/(n − k)!.
Wariacje z powtórzeniami: nk.
Kombinacje (kolejność nieważna): (n po k) = n!/(k!(n − k)!).
Na ile sposobów 6 osób może usiąść na 6 krzesłach ustawionych w rzędzie?
Rozwiązanie
6! = 720.
Oblicz (8 po 3), czyli liczbę trzyelementowych podzbiorów zbioru ośmioelementowego.
Rozwiązanie
(8 po 3) = 336 / 6 = 56.
Krok 4 · Badanie modelu
Symetria: wybrać k to zostawić n − k
Teraz osób może być do pięciu.
Porównaj liczbę wierszy dla różnych k.
Podsumowanie
Wybór k osób jednoznacznie wyznacza n − k niewybranych, więc obu rodzajów wyborów jest tyle samo.
Oblicz (10 po 8).
Rozwiązanie
(10 po 8) = (10 po 2) = 10 · 9 / 2 = 45.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Dlaczego dzielimy przez k!
Tabela uporządkowanych par różnych osób (wiersz — przewodniczący, kolumna — zastępca). Przekątnej nie ma: nikt nie pełni dwóch funkcji. Wyróżnione są pary nad przekątną — każda delegacja {i, j} pojawia się w tabeli dwa razy, raz nad, raz pod przekątną.
Zmieniaj liczbę osób.
Podsumowanie
Liczba kombinacji = liczba wariacji / liczba kolejności jednego wyboru = n(n − 1)…(n − k + 1) / k!.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Licząc wybory z kolejnością, mam n(n − 1)…(n − k + 1) możliwości. Ale ten sam zbiór k elementów pojawia się tam w każdej swojej kolejności, a kolejności jest k! (permutacje k elementów). Gdy kolejność nie ma znaczenia, każdy zbiór jest tam policzony k! razy, więc dzielę przez k!.
Krok 6 · Seria zadań
Kombinatoryka w zadaniach
Na ile sposobów można ustawić 4 różne książki na półce?
Rozwiązanie
4! = 24.
W finale startuje 8 zawodników. Na ile sposobów mogą zostać rozdane medale: złoty, srebrny i brązowy?
Rozwiązanie
8 · 7 · 6 = 336.
Ile przekątnych ma dziesięciokąt wypukły?
Rozwiązanie
(10 po 2) − 10 = 45 − 10 = 35.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
W Lotto losuje się 6 liczb z 49, a kolejność losowania nie ma znaczenia. Ala: „Możliwych wyników jest 49 · 48 · 47 · 46 · 45 · 44”. Bob: „Ten iloczyn trzeba jeszcze podzielić przez 6!”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: wyników jest (49 po 6) = 49 · 48 · 47 · 46 · 45 · 44 / 6! = 13 983 816.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–2 pkt) jak na maturze rozszerzonej.
Liczba wszystkich sposobów wyboru trzyosobowej delegacji spośród 12 osób jest równa
Rozwiązanie
(12 po 3) = 12 · 11 · 10 / 6 = 220. Odpowiedź A.
Z grupy 7 kobiet i 5 mężczyzn wybieramy czteroosobową komisję, w której są dokładnie 2 kobiety. Na ile sposobów można to zrobić?
Rozwiązanie
(7 po 2) = 21 sposobów wyboru kobiet, (5 po 2) = 10 — mężczyzn (1 pkt). Z reguły mnożenia: 21 · 10 = 210 (1 pkt).
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Na ile sposobów można wybrać 2-osobową delegację spośród 10 osób?
Rozwiązanie
Sposobów: 45.
Na ile sposobów można przyznać 3 różne nagrody 6 osobom, jeśli każda osoba może dostać co najwyżej jedną nagrodę?
Rozwiązanie
Sposobów: 120.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: z kolejnością — n(n − 1)…(n − k + 1); bez kolejności — to samo podzielone przez k!, bo każdy wybór występuje w k! kolejnościach. To jest symbol Newtona (n po k).
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś