Strona główna / Matematyka od nowa / Część 16: Kombinatoryka i prawdopodobieństwo / Lekcja 16.5

Lekcja 16.5 · ok. 18 minut · matura rozszerzona

Jak zmienia się prawdopodobieństwo, gdy już coś wiesz?

Kolega rzucił dwiema kostkami i mówi: „Wypadła co najmniej jedna szóstka”. Czy suma co najmniej 10 jest teraz bardziej prawdopodobna niż przed tą informacją? Wiedza o tym, co zaszło, zmniejsza zbiór możliwych wyników — i zmienia prawdopodobieństwa.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz) Prawdopodobieństwo warunkowe A pod warunkiem B (P(B) > 0): P(A | B) = P(A ∩ B) / P(B) — wśród wyników, w których zaszło B, liczymy te, w których zaszło też A. Przy wynikach jednakowo możliwych: |A ∩ B| / |B|. Stąd P(A ∩ B) = P(B) · P(A | B) — na drzewku mnoży się prawdopodobieństwa wzdłuż ścieżki. Prawdopodobieństwo całkowite: gdy B₁, B₂, … rozbijają Ω na rozłączne przypadki, P(A) = P(B₁)P(A | B₁) + P(B₂)P(A | B₂) + … — suma ścieżek prowadzących do A. Wzór Bayesa odwraca warunek: P(B₁ | A) = P(B₁)P(A | B₁) / P(A). Uwaga: P(A | B) i P(B | A) to zwykle różne liczby.

Krok 1 · Zadanie

Co najmniej jedna szóstka

Rzucono dwiema kostkami. Wiadomo, że wypadła co najmniej jedna szóstka. W tabeli są sumy oczek wszystkich par.

Jakie jest teraz prawdopodobieństwo, że suma oczek wynosi co najmniej 10?

Rozwiązanie

|B| = 11 par z szóstką, |A ∩ B| = 5, P(A | B) = 5/11.

Krok 2 · Przekształcenie

Warunek zawęża Ω

B: wypadła co najmniej jedna szóstka (kratki spoza B są wygaszone). A: suma oczek wynosi co najmniej t.

Zmieniaj próg t.

Podsumowanie

Dzieląc licznik i mianownik przez |Ω|: P(A | B) = P(A ∩ B) / P(B).

Krok 3 · Model

Trzy wzory

P(A ∩ B) = 0,12 i P(B) = 0,4. Oblicz P(A | B).

Rozwiązanie

P(A | B) = 0,12 / 0,4 = 0,3.

W urnie jest 5 kul białych i 3 czarne. Losujemy kolejno dwie kule bez zwracania. Oblicz prawdopodobieństwo, że obie są białe.

Rozwiązanie

P = 5/8 · 4/7 = 20/56 = 5/14.

Krok 4 · Badanie modelu

Dwie urny

Rzucamy monetą: orzeł — losujemy kulę z urny U₁, reszka — z urny U₂. W U₁ jest 5 kul, w tym a białych (B), w U₂ — 5 kul, w tym 1 biała. Wylosowano kulę białą. Z której urny pochodzi?

Zmieniaj liczbę białych kul w U₁.

Podsumowanie

P(B) = 1/2 · a/5 + 1/2 · 1/5, P(U₁ | B) = (1/2 · a/5) / P(B).

Maszyna M₁ wytwarza 60% wyrobów, z których 2% jest wadliwych, a maszyna M₂ — 40% wyrobów, z których 5% jest wadliwych. Oblicz prawdopodobieństwo, że losowo wybrany wyrób jest wadliwy.

Rozwiązanie

P = 0,6 · 0,02 + 0,4 · 0,05 = 0,012 + 0,02 = 0,032.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Test medyczny

Test wykrywa chorobę u 90% chorych (wynik +), ale u 5% zdrowych też daje wynik +. Choroba występuje u c% ludzi. Wynik jest dodatni — jak bardzo prawdopodobne, że to choroba? Odpowiedź: ścieżka „chory i +” podzielona przez wszystkie ścieżki z wynikiem +.

Zmieniaj, jak częsta jest choroba.

Podsumowanie

P(Ch | +) = P(Ch)P(+ | Ch) / [P(Ch)P(+ | Ch) + P(Z)P(+ | Z)] — wzór Bayesa.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

P(+ | chory) mówi, jaka część chorych dostaje wynik dodatni — to cecha testu. P(chory | +) mówi, jaka część osób z wynikiem dodatnim jest naprawdę chora. Gdy choroba jest rzadka, zdrowych jest bardzo dużo, więc nawet mały odsetek ich fałszywych wyników dodatnich daje więcej plusów niż wszyscy chorzy razem. Wtedy wśród plusów większość to zdrowi.

Krok 6 · Seria zadań

Warunki w zadaniach

W klasie jest 18 dziewcząt, z których 6 nosi okulary, i 12 chłopców, z których 3 noszą okulary. Wylosowana osoba nosi okulary. Oblicz prawdopodobieństwo, że jest dziewczyną.

Rozwiązanie

P = 6/9 = 2/3.

Rzucono dwa razy monetą. Wiadomo, że wypadł co najmniej jeden orzeł. Oblicz prawdopodobieństwo, że wypadły dwa orły.

Rozwiązanie

P(A | B) = 1/3.

W urnie I są 2 kule białe i 3 czarne, w urnie II — 4 białe i 1 czarna. Rzucamy monetą: orzeł — losujemy z urny I, reszka — z urny II. Oblicz prawdopodobieństwo wylosowania kuli białej.

Rozwiązanie

P = 1/5 + 2/5 = 3/5.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Test wykrywa chorobę u 90% chorych. Ala: „Mam wynik dodatni, więc mam tę chorobę z prawdopodobieństwem 90%”. Bob: „To zależy też od tego, jak częsta jest choroba i jak często test myli się u zdrowych”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob. P(chory | +) liczy się wzorem Bayesa i zależy od P(chory) oraz P(+ | zdrowy).

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–2 pkt) jak na maturze rozszerzonej.

A i B są zdarzeniami takimi, że P(A) = 0,6, P(B) = 0,5 i P(A ∩ B) = 0,3. Wtedy P(A | B) jest równe

Rozwiązanie

P(A | B) = 0,3 / 0,5 = 0,6. Odpowiedź A. (Tu P(A | B) = P(A) — zdarzenia są niezależne.)

W urnie są 4 kule białe i 6 czarnych. Losujemy kolejno bez zwracania dwie kule. Oblicz prawdopodobieństwo, że druga wylosowana kula jest biała.

Rozwiązanie

P = 4/10 · 3/9 + 6/10 · 4/9 = 12/90 + 24/90 = 36/90 = 2/5 (rozbicie na przypadki — 1 pkt, wynik — 1 pkt). Ciekawostka: tyle samo, co dla pierwszej kuli.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

P(A ∩ B) = 0,2 i P(B) = 0,5. Oblicz P(A | B).

Rozwiązanie

P(A | B) = 0,4.

W urnie I jest 5 kul, w tym 2 białe, a w urnie II — 5 kul, w tym 4 białe. Rzucamy monetą: orzeł — losujemy z urny I, reszka — z urny II. Oblicz prawdopodobieństwo wylosowania kuli białej.

Rozwiązanie

P = 3/5.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.5) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (16.5) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.