Jak zmienia się prawdopodobieństwo, gdy już coś wiesz?
Kolega rzucił dwiema kostkami i mówi: „Wypadła co najmniej jedna szóstka”. Czy suma co najmniej 10 jest teraz bardziej prawdopodobna niż przed tą informacją? Wiedza o tym, co zaszło, zmniejsza zbiór możliwych wyników — i zmienia prawdopodobieństwa.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)Prawdopodobieństwo warunkowe A pod warunkiem B (P(B) > 0): P(A | B) = P(A ∩ B) / P(B) — wśród wyników, w których zaszło B, liczymy te, w których zaszło też A. Przy wynikach jednakowo możliwych: |A ∩ B| / |B|. Stąd P(A ∩ B) = P(B) · P(A | B) — na drzewku mnoży się prawdopodobieństwa wzdłuż ścieżki. Prawdopodobieństwo całkowite: gdy B₁, B₂, … rozbijają Ω na rozłączne przypadki, P(A) = P(B₁)P(A | B₁) + P(B₂)P(A | B₂) + … — suma ścieżek prowadzących do A. Wzór Bayesa odwraca warunek: P(B₁ | A) = P(B₁)P(A | B₁) / P(A). Uwaga: P(A | B) i P(B | A) to zwykle różne liczby.
Krok 1 · Zadanie
Co najmniej jedna szóstka
Rzucono dwiema kostkami. Wiadomo, że wypadła co najmniej jedna szóstka. W tabeli są sumy oczek wszystkich par.
Jakie jest teraz prawdopodobieństwo, że suma oczek wynosi co najmniej 10?
Rozwiązanie
|B| = 11 par z szóstką, |A ∩ B| = 5, P(A | B) = 5/11.
Krok 2 · Przekształcenie
Warunek zawęża Ω
B: wypadła co najmniej jedna szóstka (kratki spoza B są wygaszone). A: suma oczek wynosi co najmniej t.
Zmieniaj próg t.
Podsumowanie
Dzieląc licznik i mianownik przez |Ω|: P(A | B) = P(A ∩ B) / P(B).
Krok 3 · Model
Trzy wzory
P(A | B) = P(A ∩ B) / P(B), gdy P(B) > 0.
Mnożenie wzdłuż gałęzi drzewka: P(A ∩ B) = P(B) · P(A | B).
W urnie jest 5 kul białych i 3 czarne. Losujemy kolejno dwie kule bez zwracania. Oblicz prawdopodobieństwo, że obie są białe.
Rozwiązanie
P = 5/8 · 4/7 = 20/56 = 5/14.
Krok 4 · Badanie modelu
Dwie urny
Rzucamy monetą: orzeł — losujemy kulę z urny U₁, reszka — z urny U₂. W U₁ jest 5 kul, w tym a białych (B), w U₂ — 5 kul, w tym 1 biała. Wylosowano kulę białą. Z której urny pochodzi?
Maszyna M₁ wytwarza 60% wyrobów, z których 2% jest wadliwych, a maszyna M₂ — 40% wyrobów, z których 5% jest wadliwych. Oblicz prawdopodobieństwo, że losowo wybrany wyrób jest wadliwy.
Test wykrywa chorobę u 90% chorych (wynik +), ale u 5% zdrowych też daje wynik +. Choroba występuje u c% ludzi. Wynik jest dodatni — jak bardzo prawdopodobne, że to choroba? Odpowiedź: ścieżka „chory i +” podzielona przez wszystkie ścieżki z wynikiem +.
P(+ | chory) mówi, jaka część chorych dostaje wynik dodatni — to cecha testu. P(chory | +) mówi, jaka część osób z wynikiem dodatnim jest naprawdę chora. Gdy choroba jest rzadka, zdrowych jest bardzo dużo, więc nawet mały odsetek ich fałszywych wyników dodatnich daje więcej plusów niż wszyscy chorzy razem. Wtedy wśród plusów większość to zdrowi.
Krok 6 · Seria zadań
Warunki w zadaniach
W klasie jest 18 dziewcząt, z których 6 nosi okulary, i 12 chłopców, z których 3 noszą okulary. Wylosowana osoba nosi okulary. Oblicz prawdopodobieństwo, że jest dziewczyną.
Rozwiązanie
P = 6/9 = 2/3.
Rzucono dwa razy monetą. Wiadomo, że wypadł co najmniej jeden orzeł. Oblicz prawdopodobieństwo, że wypadły dwa orły.
Rozwiązanie
P(A | B) = 1/3.
W urnie I są 2 kule białe i 3 czarne, w urnie II — 4 białe i 1 czarna. Rzucamy monetą: orzeł — losujemy z urny I, reszka — z urny II. Oblicz prawdopodobieństwo wylosowania kuli białej.
Rozwiązanie
P = 1/5 + 2/5 = 3/5.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Test wykrywa chorobę u 90% chorych. Ala: „Mam wynik dodatni, więc mam tę chorobę z prawdopodobieństwem 90%”. Bob: „To zależy też od tego, jak częsta jest choroba i jak często test myli się u zdrowych”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob. P(chory | +) liczy się wzorem Bayesa i zależy od P(chory) oraz P(+ | zdrowy).
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–2 pkt) jak na maturze rozszerzonej.
A i B są zdarzeniami takimi, że P(A) = 0,6, P(B) = 0,5 i P(A ∩ B) = 0,3. Wtedy P(A | B) jest równe
Rozwiązanie
P(A | B) = 0,3 / 0,5 = 0,6. Odpowiedź A. (Tu P(A | B) = P(A) — zdarzenia są niezależne.)
W urnie są 4 kule białe i 6 czarnych. Losujemy kolejno bez zwracania dwie kule. Oblicz prawdopodobieństwo, że druga wylosowana kula jest biała.
Rozwiązanie
P = 4/10 · 3/9 + 6/10 · 4/9 = 12/90 + 24/90 = 36/90 = 2/5 (rozbicie na przypadki — 1 pkt, wynik — 1 pkt). Ciekawostka: tyle samo, co dla pierwszej kuli.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
P(A ∩ B) = 0,2 i P(B) = 0,5. Oblicz P(A | B).
Rozwiązanie
P(A | B) = 0,4.
W urnie I jest 5 kul, w tym 2 białe, a w urnie II — 5 kul, w tym 4 białe. Rzucamy monetą: orzeł — losujemy z urny I, reszka — z urny II. Oblicz prawdopodobieństwo wylosowania kuli białej.
Rozwiązanie
P = 3/5.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: warunek B zawęża Ω do B — P(A | B) = P(A ∩ B) / P(B). Na drzewku: wzdłuż ścieżki mnożę, ścieżki prowadzące do tego samego wyniku dodaję; Bayes to jedna ścieżka podzielona przez sumę ścieżek.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (16.5) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś