Granica i ciągłość funkcji (Cauchy, Heine) — wykład 4 z analizy I
Analiza matematyczna · UJK⏱ 1 h 49 min
Wykład 4 z Analizy Matematycznej I na UJK: jak „leczyć funkcje z wybitymi zębami”, czyli granica funkcji w punkcie i ciągłość. Definicje Cauchy’ego i Heinego oraz ich równoważność, granice jednostronne i w nieskończoności, granica sin x / x, a na deser równanie Cauchy’ego f(x + y) = f(x) + f(y) i jego „najgorsze możliwe” nieciągłe rozwiązania.
W tym nagraniu
Granica funkcji: definicja Cauchy’ego (otoczeniowa) i Heinego (ciągowa) – równoważność
Granice jednostronne i granice w nieskończoności
Ciągłość, ciągłość złożenia i funkcji trygonometrycznych; granica sin x / x
Funkcje ciągłe równe na zbiorze gęstym są równe wszędzie
Równanie Cauchy’ego: ciągłe rozwiązania są liniowe, nieciągłe mają gęsty wykres (baza Hamela)
Czwarty wykład z Analizy Matematycznej I na UJK zaczyna od pytania, jak „leczyć funkcje z wybitymi zębami”, czyli od granicy funkcji w punkcie. Są dwie definicje: Cauchy’ego (dla każdego ε > 0 istnieje δ > 0, takie że z 0 < |x − x₀| < δ wynika |f(x) − g| < ε) i Heinego (dla każdego ciągu xₙ → x₀ o wyrazach różnych od x₀ mamy f(xₙ) → g). Wykład dowodzi ich równoważności.
Dalej granice jednostronne i w nieskończoności, ciągłość, ciągłość złożenia funkcji ciągłych i ciągłość funkcji trygonometrycznych, w tym klasyczna granica sin x / x → 1 przy x → 0. Ważna obserwacja: dwie funkcje ciągłe równe na zbiorze gęstym, np. na liczbach wymiernych, są równe wszędzie.
Na deser równanie Cauchy’ego f(x + y) = f(x) + f(y). Jego ciągłe rozwiązania to dokładnie funkcje liniowe f(x) = c·x, ale istnieją też rozwiązania nieciągłe — konstruowane za pomocą bazy Hamela — których wykres jest gęsty w całej płaszczyźnie.
Lekcje kursu „Matematyka od nowa” na ten temat
Szkolne podstawy tego, o czym jest nagranie — interaktywnie i za darmo.
Transkrypt został wygenerowany automatycznie na podstawie napisów YouTube, więc może zawierać błędy w zapisie wzorów, nazwisk i terminów. Kliknij znacznik czasu, aby przewinąć wideo do danego fragmentu. (9635 słów)
Opowiemy dzisiaj o tym, jak leczyć funkcje z wybitymi zębami, to znaczy jak liczyć granice funkcji. I jak do tej pory liczyliśmy granice ciągów, to znaczy mieliśmy ustaloną dynamikę, była oś liczbocha, było raz, dwa, trzy i coś tam. I tak do nieskończoności, były na wykresie jakieś kropki, był sobie jakiś ciąg, rysowaliśmy jakąś taką kreseczkę i jeśli ten ciąg się zbliżał dowolnie blisko do kreseczki, to mieliśmy granicę. No więc pojęcie granicy funkcji zdawałoby się, że enkompasuje dwie zupełnie różne dynamiki.
Jedno to jest granica w nieskończoności, która ma dokładnie taki sam obrazek, a drugie to jest granica w punkcie. Granica w funkcji w nieskończoności to jest coś, co działa dokładnie tak jak granica ciągu. Jest układ współrzędnych, jest jakaś funkcja, która jest dla ustalenia uwagi określona na jakimś przedziale od jakiegoś punktu do nieskończoności. Potem się przekonamy, że nie musi mieć aż tak dużej dziedziny. No i funkcja coś robi. Może trochę rosnąć, może trochę maleć, może oscylować i powiedzmy, że ma jakąś taką granicę. Co wtedy robimy?
Patrzymy, czy jest jakaś taka prosta. W szkole to się nazywało asymptota pozioma. jakaś taka prosta, że funkcja będzie odpowiednio daleko, funkcja będzie tutaj prosto i odpowiednio blisko. I to można zawrzeć w dokładnie takie same kwantyfikatory, jak robiliśmy z ciągami. Pamiętam, że z ciągami to było jakoś tak, że dla każdej dla każdej dokładności miał istnieć taki moment w historii tego ciągu, że od tego momentu wyrazy ciągu nie różnią się od granicy za bardzo. To znaczy więcej niż na dokładność. Wcześniej pisaliśmy jeszcze, że w pompatycznych słowach to jest dla każdego otoczenia punktu, z którego chcemy zrobić granicę, możemy to pisać bardziej tak.
I tu jest identycznie. To były kropeczki a1, a2, a3, a4, bla bla bla. Jak tu nad punktem x jest f od x, to chcemy dokładnie czegoś takiego samego. Tutaj mówiliśmy, że jeśli zarządzam takiej dokładności dookoła g, to od pewnego momentu wszystkie wyrazy ciągu wpadną w tę dokładność, to tu robimy absolutnie tak samo. Tu piszemy, że dla każdego delta ma istnieć taki punkt, powiedzmy, będziemy pompatyczni, nazwijmy go xi, że dla każdego argumentu dalszego niż xi, wartość funkcji w x różni się od g o mniej niż te zadane dokładności. Definicja jak definicja. Tu było napisane, że granica n domyślnie w nieskończoności jest równa g, gdy, a tu jest napisane, że granica przy x dążącym do nieskończoności f od x jest równa g, gdy.
I jeśli chcemy jeszcze uwzględnić przypadek, że delta może być nieskończonością, to robimy tę naszą sztuczkę z tym, że zapakowaliśmy dwa przypadki w słowo kanoniczne otoczenie. To znaczy tu możemy napisać dla każdego V i to jest kanoniczne otoczenie punktu G i tu AN ma wpadać do V i tu tak samo. To jest to fioletowe, to jest to V, tutaj też żądamy jakiejś dokładności, rysujemy poziomą kreskę, patrzymy, że od tego miejsca wykres wpada w takiej, co najwyżej takiej odległości od czerwonej kreski i mówimy, że to jest nasz zbiór V, znaczy to jest nasz ten i to jest nasz eksil. Tu na obrazku funkcja jest monotoniczna, ale to jest zwodniczy obrazek, nie należy myśleć o funkcjach jako monotonicznych.
No i definicja jak definicja. Zauważcie, że jakby ktoś nam napisał taką definicję granicy funkcji i dostalibyśmy COVID-u, który by nam wymazał z pamięci definicję granicy ciągu, to można bardzo prosto odtworzyć definicję granicy ciągu z granicy funkcji. To znaczy, jeśli a, n to jest ciąg, to mogę zdefiniować funkcję, która zawrze informację o nim. powiem, że funkcja eł od x to jest eł od łamana. To ja zrobię obrazek zamiast zapisywać wzorem.
Tu jest 1, tu jest 2, tu jest 3, bla bla bla. Tu jest jakieś n-1. Tu jest n, tu jest n-1. Tak, ta oś jest nie do skali. Tu jest punkt o współrzędnych n a n. O tej pierwszej współrzędnej i na wysokości a n. Tak jak to się rysuje kropeczki na wykresie ciągu. Tu jest n-1, a n-1 i tu jak się nie trudno namyśleć, gdzieś będzie n-1, a n-1 no i i ta funkcja, która ma te niebieskie dane, to jest taka, że jej wykresem jest łamana.
I wcześniej też. To jest łamana, która łączy kropki. Ona tu sobie jakoś szła, tu sobie jakoś dalej idzie. Jakby ktoś chciał być bardzo ścisły, to można mu po prostu napisać, że to jest a n, gdy x jest równe n, dla pewnego n naturalnego oraz przedziałami liniowa na każdym przedziale w postaci n, n plus 1. Tak, napisanie kwentyfikatora na końcu zdania jest herezją gramatyczną.
Robimy to mimo to. Także tak, nie będę szpecił przystojności tego obrazka przez pisanie jawnego wzoru na funkcję liniową, która łączy dwa punkty. Robiliśmy tego aż za dużo na maturze. I nie trudno się przekonać, to jest łatwe ćwiczenie, że granica a, n jest równa g wtedy i tylko wtedy, gdy tu jest n do nieskończoności, gdy granica e u od x jest też równa g. W tym sensie, że one istnieją wtedy i tylko wtedy.
Jedna wtedy i tylko wtedy istnieje, kiedy druga. I wtedy są równe. No więc to mamy pojęcie, które jest w pełnym sensie istotnie silniejsze, bo trudno tak bezpośrednio przekuć granicę funkcji na granicę ciągu, natomiast widzimy, że tu jedno o co chodziło to ta dynamika, to jest to, że tu, patrzcie, to jest granica funkcji w nieskończoności. tutaj tak naprawdę ja bym chciał być pompatyczny, bym napisał że istnieje takie otoczenie nieskończoności że dla każdego x w tym otoczeniu f od x spada do v tak samo tutaj, w pewnym sensie jak sobie wyobrażamy dynamikę liczb naturalnych tak, że są wyobrażamy je sobie ściśnięte to nieskończoność jest tak jakby punktem końcowym którego otoczenia to są przedziały od dużego n do nieskończoności tak, Windows będzie mi Wcześniej było tak, że Windows chował ten pasek zadań tylko wtedy, kiedy poruszyłem faktyczną myszą, a nie tym kursorem
Niezbędne są wyroki Więc tym bardziej te definicje to jest praktycznie to samo To teraz zrobimy coś istotnie nowego to znaczy definicję granicy funkcji w punkcie Myślimy o tym w ten sposób Jest sobie funkcja, tu jest jakiś punkt nazwijmy go x gwiazdką i ktoś wybił tej funkcji zęba zabrał jej punkt z wykresu Tak jak w szkole mieliście te durne zadania, że jest funkcja f od x równa x kwadrat minus 1 przez x minus 1. To nie jest ta funkcja, co jest na obrazku.
I trzeba było narysować jej wykres. No to każdy, kto widział w życiu wzór skróconego mnożenia napisze z marszu, że to jest x plus 1. Narysuje taki wykres i mu wybiją punkta, bo nie zaznaczył, że funkcja nie ma wartości w punkcie x równym 1. bo ten wzór, ten głupi wzór się nie kompiluje. Tak to czasem bywa, jak ktoś preparuje zadanie w ten sposób. Teraz wyobrażamy sobie, że jest ogólna funkcja, w którą na razie heurystycznie wierzymy, że jest porządną funkcją, która ma taki ładny wykres i ktoś jej zapełniał wartości. No i chcemy wymyślić jak najbardziej rozsądną procedurę odzyskiwania tej wartości na podstawie tego, co jest blisko.
No więc można o tym myśleć w taki sposób, dokładnie jak było tam z tymi otoczeniami nieskończoności i z danego punktu granicznego. Tu ja będę w ten sposób testował, czy jakaś liczba jest granicą funkcji w punkcie x gwiazdką. W ten sposób, czy jeśli mam taką dynamikę dążenia do x gwiazdką, jak wcześniej miałem do nieskończoności, to, że ona się przekłada na dynamikę dążenia do g.
Czyli chciałbym, żeby jeśli tutaj zażądam jakiejś dokładności, to żebym był w stanie tę dokładność przybliżenia g wymusić przez odpowiednią dokładność tutaj. Tu znajdziecie jakiś taki jeden przedzialik, że on przejdzie w całości wewnątrz tu. Oczywiście, disclaimer, że obraz przedziału niekoniecznie musi być przedziałem dla przyzwoitych funkcji tak jest, natomiast różne funkcje są na tym świecie. I co? I możemy napisać taką definicję jak wcześniej.
Że granica przy x dążącym do x gwiazdką f od x równa się g, gdy i tak samo jak tam. Dla każdego V to jest kanoniczne otoczenie g. Istnieje takie u i to jest kanoniczne otoczenie x gwiazdką. Tu bym mógł napisać, że dla każdego x należącego do u, f od x należy do u, ale że chce być jak najbardziej skompresowany, to napiszę, że f od u zawiera się w v. A tak są poryści, którzy nienawidzą jak do funkcji się karmi zbiór.
Na szczęście z kontekstu wynika, że nie ma że tu nie ma nie ma żadnej wątpliwości. Natomiast jeśli ja mam funkcję f, która jest funkcją ze zbioru, który zawiera 1 i singleton 1 opisane w ten sposób, że f od 1 równa się 15, a f od singleton 1 równa się minus 7, no to ta notacja ma swój problem. Jak napiszę, to jedni powiedzą, że f od singleton 1 to jest obraz zbioru 1, tajnik, a drugie to jest wartość f w punkcie 1. Jak widzimy to są dwie zupełnie różne rzeczy w punkcie singleton 1.
Obraz zbioru 1 to jest zbiór wartości osiąganych na elementach tego zbioru. Elementy tego zbioru to jest 1. Osiąga wartość 15. To jest singleton 15. A wartość pod 1 to jest tak jak napisane, to jest minus 7. To jest strasznie głupi przykład. Bardzo trudno takie coś spotkać na ulicy. W szczególności nie da się czegoś takiego spotkać w analizie. Natomiast ludzie, którzy że muszę na co dzień walczyć z takimi krwionobudnymi funkcjami, to robię jakieś takie znaczki, na przykład, że to jest obraz zbioru U. Tymczasem napisaliśmy najczystszą możliwą definicję granicy funkcji. Widziałem sam własnymi oczyma definicję, która była rozbita na 9, słownie 9 przypadków, w zależności od tego, czy g jest liczbą plus czy minus nieskończonością oraz czy x jest liczbą plus czy minus nieskończonością.
Dzięki temu językowi, że kanoniczne otoczenia liczby to są przedziały, a kanoniczne otoczenia nieskończoności to są przedziały od czegoś do nieskończoności, to jesteśmy w stanie napiszeć tę definicję. Uważny słuchacz zauważy, że tu jest jedno oszustwo. Tu ja pytam się, czy wartości f'a na otoczeniu x gwiazdką zawierają się w V. Natomiast to pytanie jest dość niesportowe, ponieważ ono czyta f od x gwiazdką. W liczeniu granicy f, kiedy x dąży do x gwiazdką, nie mamy prawa się posługiwać samą wartością w punkcie x gwiazdką.
Bo ten punkt jest sztucznie wyróżniony. W tej całej zabawie chodzi o to, żeby odzyskać wartość funkcji, albo odzyskać to, co uważamy, że powinno być wartością funkcji, z tego, co jest dookoła. Jakby była wartość w x gwiazdką, to ona byłaby sztucznie uprzywilejowana. Tak więc to, co robimy, to jest to, że tutaj wyrzucamy x0. To jest jeden sposób napisania tego. Inny sposób, którego się częściej używa, jest powiedzenie, że istnieje takie, i to jest nakłute otoczenie.
Nakłute oczywiście w sensie, którego się należy spodziewać, to znaczy z wyrzuconym tym faktycznym punktem. Czyli takie u jest w postaci przedział x z gwiazdką minus epsilon x z gwiazdką plus epsilon z wyrzuconym x z gwiazdką jeśli x z gwiazdką jest liczbą albo to jest od na szczęście z nieskończonością nie ma tego problemu ponieważ to jest dla nas naturalne że funkcja nie ma wartości w nieskończoności możemy tylko liczyć granice i to jest coś co warto zapamiętać To pojęcie, ono nie zależy od wartości w tym punkcie.
Funkcje, w których się szczęśliwie zdarzy tak, że wartość w punkcie jest równa granicy, to się nazywają funkcje ciągłe. W sumie możemy tę definicję dać teraz. Tylko jeszcze jedno technikalium. Jakbym tutaj chciał zrobić napis do któregoś absurd i nikt nie przyczepi, to bym dał definicję. i osoby dramatu są takie, że G jest liczbą albo nieskończonością, F jest z jakiejś swojej dziedziny w R, X z gwiazdką też jest. I jeszcze bardzo istotny fragment.
X z gwiazdką jest punktem skupienia dziedziny. Gdybym był porządny, to bym zaczął od tej definicji, a że nie jestem porządny, to wychodzi jak wychodzi. Tu zrobiłem miejsce. widać, że to się nie stosuje do tego. Tu jest obrazek, a tu jest definicja. To zrobi okropną rzecz, to znaczy tam napisałem, użyłem pojęcia, a potem je zdefiniuję i ja powiem, że jakiś punkt x gwiazdką jest punktem skupienia zbioru A, gdy istnieje ciąg taki, że xn należą do A, xn nie są x gwiazdką, to jest dla każdego n oraz granica xn jest równa x gwiazdką.
Czyli słownie x gwiazdką jest w nietrywialny sposób przybliżane przez elementy a. Chcemy, żeby w takiej sytuacji, w której ja mam przedział, ten punkt o to jest punkt skupienia. To jest x gwiazdką i to jest zbiór a. To jest punkt skupienia. Jak zbiór a jest poszarpany, na przykład tu jest przedział, a tu jest ciąg, który zbiega do jakiegoś punktu, to też jest punkt skupienia. Natomiast chcemy wyciąć takie sytuacje, że wiecie, chcemy wyciąć też takie sytuacje, w których jest zbiór A i punkt jest od czapy gdzieś totalnie daleko.
Więc chcemy też wyciąć takie sytuacje, w których tu A ma jeden punkt daleko i pytamy się, czy on jest punktem skupienia. To on nie jest. Dlaczego? Bo owszem, ja znajdę ciąg elementów zbioru A, które będą do niego dążyć, ale one będą wszystkiemu równe. tu miały być różne z x gwiazdką. Więc zauważcie, że może być x gwiazdką należący do zbioru, który nie jest punktem skupienia. Może być x gwiazdką, który nie należy do zbioru i jest punktem skupienia. Tak samo na przykład, jak moim zbiorem jest przedział, a punktem skupienia jest nieskończoność, to jest punkt skupienia.
Także tak. Dla takich punktów jest sens myśleć o o otoczeniach, które mają nietrywiane przecięcie z dziedziny. Można zrobić równoważną definicję tutaj. Definicja w wersji równoważnej jest taka, że x z gwiazdką jest punktem skupienia a, gdy dla każdego u, i to jest kanoniczne, to jest nakłute kanoniczne otoczenie z gwiazdką, u przecięte z a jest niepusta.
Czyli, że te rzeczy, o których mowa w pojęciu granicy funkcji, to są niepuste. No tu jesteśmy zdefiniowani. Generalnie, co bym jeszcze chciał powiedzieć? O tym, dlaczego tak naprawdę granica funkcji w punkcie ideowo absolutnie się nie różni od granicy w nieskończoności. Do tego, co ja bym do tego chciał zrobić?
A, jeszcze chciałbym powiedzieć o granicach jednostronnych. No i to jest znowu rozpisywanie się wariantów definicji, więc ja zrobię bardzo cheeky definicję. Powiem, że definicja jest taka. g równa się granica prawostronna, akurat teraz to znaczenie x gwiazdką jest głupie, bo ten plus jest na górze, trudno przeżyjemy, gdy g równa się granica przy x dążącym do x gwiazdką z funkcji f jak ją oznaczymy? Z funkcji f smutnej, bo nie, oznaczmy ją po prostu f+, gdzie f+, to jest funkcja z dziedziny f, której każe być na prawo i nawet mogę dołożyć ten punkt, skoro i tak go nie czytamy. Określone niezwykle skomplikowanym wzorem
F+, od x, równa się f, od x. Po polsku to jest obcięcie do do tego przedziału. Nic nie robię z funkcji, oprócz tego, że jej po prostu zmniejszę dziedzinę. Więc f obcięte do dziedzina przecięta z przedziału. Oczywiście granice lewostronną się definiuje tak samo. No i trywialny fakt, który nazwa twierdzeniem, bo i tak wszystko nazywam twierdzeniem, jest taki, że granica f istnieje wtedy tylko wtedy, gdy granice jednostronne istnieją i są równe.
To się sprawdza trywialnie. Nie chce mi się tego robić. Tam też się nie chce. I słusznie. Bywa, że jest funkcja, która ma granicę prawostronną i granicę lewostronną, ale one są różne. Na przykład, jaki mieliśmy ostatnio przykład? Na przykład funkcja część całkowita. Dla przypomnienia, to jest n, gdy x należy do przedziału od n do n plus 1. przez to, że pilnujemy że był z jednej strony zamknięty, a z drugiej otwarty to takie n jest wyznaczone jednoznacznie ktoś złośli, pisał co to jest za n to wiadomo, to jest maksimum niepustego i ograniczonego z góry zbioru liczb całkowitych mniejszych równych x no to Francuzi to nazywają
Antier, bo wszystko muszą nazywać inaczej natomiast wykres jak się nie trudno przeglądać jest taki że na przedziale 0,1 ja przyjmuję wartość 0 potem nie mam tej wartości tutaj tylko mam ją 1 wyżej 1 jest w przedziale lewostronnie nękniętym od 1 do 2 więc tu jest wartość 1 i to sobie tak idzie no i z łatwością przekonacie się że granica przy x się dążącym do n z lewej strony z prawej strony jest równa n a granica przy x się dążącym do n z lewej strony jest równe m minus 1.
Więc przez to, że funkcja się nie może z prawej i z lewej strony zdecydować na wartość w n, to mówimy, że granicy nie ma. Myślałby kto, że naturalnym sposobem jest wzięcie średniej arytmetycznej i o zgrozo w pewnych kontekstach miałby rację. Na przykład jak jak się rozwija funkcję w szereg furiera, to, o, to też nazwałem wykłądem, to i potem się ją próbuje odzyskać, to szereg Fourier'a zapomina o takich wygłupach i jak ten szereg spełnia jakieś tam założenia niespecjalnie silne, to właśnie on zwraca funkcję, która nie ma tych wygłupów, tylko po prostu ma średnią granic jednostronnych.
Ale o tym usłyszycie zapewne dopiero na drugim semestrze, bo robienie szeregów Fourier'a bez całek to jest coś, czego nawet ja nie jestem gotowy robić. Anyway, dlaczego pojęcie granicy w punkcie nie jest istotnie bardziej skomplikowany niż pojęcie granicy w nieskończoności. A to dlatego, że zobaczcie, jak ja mam... Więc widać, że tak naprawdę w tym pojęciu nie ma więcej komplikacji niż w granicach jednostronnych. Po prostu muszą się skleić z prawej i z lewej strony. Jak ja mam jakiś punkt, mam jakiś wykres funkcji i ja do niego dążę z prawej strony, no to łatwo sprawdzić, że granica przy x dążącym do x gwiazdką f od x to jest.
Co to znaczy, że ja dążę z prawej strony. Powiedzmy, że tu będzie y dążył do zera, f od x z gwiazdką plus y. Tu zrobię granicę prawostronną, tu jest też prawostronna. Oczywiście ja piszę takie równości jak były na chłopski rozum, natomiast zweryfikowanie ich z definicją jest na tyle proste, że że w was wierzę. Ta odległość tutaj to jest y. x się tutaj zbliża. W odległości y. No to it stands to reason, że jak y dąży do zera, to 1 przez y. Jak y jest 1 miliardowa, to 1 przez y jest miliard.
Tu podstawiliśmy y równe x minus x gwiazdką, to teraz podstawimy z równe 1 przez y. To już to jest granica przy z dążącym do plus nieskończoności f od x gwiazdką plus 1 przez z. Behold, granica w dowolnym punkcie, przynajmniej jedna strona, zaimplementowana w języku granicy w nieskończoności. oczywiście potem trzeba zweryfikować prawdziwość tej równości natomiast za chwilę zrobimy wariant Heinego definicji, który ma to do siebie że wszystko co się wszystko co wydaje się oczywiste i jest przy okazji prawdziwe są rzeczy, które wydają się oczywiste i nie są prawdziwe ale wszystko co jest co wydaje się oczywiste i jest prawdziwe to po prostu polega na na sylogizmach z definicji Heinego zbieżność nazwisk Heineken całkowicie przypadkowa. Mamy granicę w punkcie nieskończoności. Ale co my jeszcze
Chcemy zrobić? To, że istnieje co najwyżej jedna granica no to to jest standard. Istnieje co najwyżej jedna g takie, że zachodzi związek frazologiczny granica funkcji w punkcie jest równa g. No i dowód jest dokładnie taki jak wcześniej. jeśli g1 i g2 są granicami to weźmy rozłączne otoczenia na szczęście żyjemy w świecie w którym każde dwa różne punkty mają rozłączne otoczenia złączne kanoniczne otoczenia no to ogólnie przerąbane no bo dla x który jest jakimś u1 f od x należy do v1, dla x który jest w2 dla każdego
Należy do v2 no to kanoniczne otoczenia się przecinają, zawsze ich przecięcie to jest to mniejsze z x, w związku z tym dla x w przecięciu który jak wiemy jest nie puste nawet po wyrzuceniu tego, ponieważ x gwiazdką jest w punkcie skupienia definicji ponieważ w ogóle nam napis tam się skompilował definicji no to jest w tym, więc musi być w tym, jest w tym, jest musi być w tym więc wychodzi na to, że funkcja zwróciła wartość, która jest w zbiorze pustym tak nie wolno. Dokładnie tak samo jak dla ciągów. Dobrze.
Teraz definicja konkurencyjna. To tutaj to się nazywa definicja Kursiego. Jak jedno przyjmujemy za definicję, drugie jest twierdzeniem, ale historycznie nazwiemy oba definicjami. Setting jest dokładnie taki sam, to znaczy to są liczby grup nieskończoności, to nie jest dokładnie równoważne. Dobrze.
X jest punktem skupienia dziedziny, to wtedy gdzie jest granicą w punkcie x gwiazdką, gdy dla każdego ciągu x1 dążących do x gwiazdką różnych od x gwiazdką granica f od xn jest równa g. To jest taka dużo bardziej życiowa definicja. Tamta była na jakichś otoczeniach i trochę brzmiała jak oszukiwanie.
Jakieś tam trzy kwantyfikatory, kto to w ogóle pojeści w pojęciu operacyjnej. to jest definicja najbardziej na chłopski rozum chcę odzyskać wartość funkcji w jakimś punkcie nie umiem policzyć w tym punkcie no to przybliżę ten punkt jakimiś innymi punktami i policzę wartości jeśli dla każdego ciągu przybliżeń to się zgadza to nazywam to granicą to wypadałoby dowodnić, że ta definicja kosz jego jest równoważna z definicją heinego na szczęście to możemy robić od razu w języku granic plus minus nieskończoności bo zrobiliśmy tak bo jedno i drugie się wyraża w sposób, który nie dyskryminuje nieskończoności dobrze to będzie dość sztampowy dowód, ale on akurat powinien się pojawić w tę stronę, czyli mamy funkcję, która spełnia definicję Cauchy'ego i chce mu udowodnić, że spełnia definicję Heinego jakbym był porządny to bym miał jakąś taką technologię żeby wyświetlać dwa elementy tego PDF'a naraz, ale dobra spójrzmy jaka jest konstrukcja tej definicji definicji. Definicja Cauchy'ego nam daje maszynkę, która bierze otoczenia w przeciwdziedzinie i zwraca otoczenia w dziedzinie. Więc tu.
Co chcemy zrobić? Mamy zweryfikować definicję Heine'ego. Czy mamy zweryfikować, że dla każdego ciągu zachodzi coś tam? No to niech g równa się lim f w sensie Cauchy'ego oraz niech xn dąży do x gwiazdku. To ja chcę udowodnić, że f od xn ma jakąś granicę. No to żeby udowodnić, że mamy granicę, że granica f od xn jest równa g, weźmy v i to jest kanoniczne otoczenie g.
Potrzebujemy udowodnić, że ja mogę wziąć tak dalekie n, żeby f od xn wpadło w v. No skąd je wezmę? Oczywiście z definicji Cauchy'ego. Istnieje takie u, wiadomo kanoniczne nakłute otoczenie, x z gwiazdką, takie, że f od u zawiera się w V. No dobra, czyli ja mam otoczenie x gwiazdką, ale x gwiazdką jest granicą ciągu xn, czyli dla...
A, oczywiście, to jest nierówne x gwiazdką. Tak, także tak. Dla dostatecznie dużych n, xn zawiera się w u, to jest prawdziwe otoczenie a xn jest różna od x gwiazdką więc xn zawierają się w u i tu jest z tej zbieżności więc xn się zawierają w u no dobra, stąd i z tego, że f o tu zawiera się w v dla dostatecznie dużych n f od xn, bo to są elementy u którego obraz zawiera się w v, należą do v Zmautujemy i patrzymy co udowodniliśmy
Dokładnie to co chcieliśmy Weźmy kanoniczne otoczenie G I udowodniliśmy, że dla dostatecznie dużych n Wartości tego ciągu wpadają w to otoczenie No i już To nie było trudne I teraz w drugą stronę Mamy definicję hejnego i chcemy udowodnić kosz jego To będzie trochę bardziej uciążliwe, ale nieznacznie No to Bierzemy to co jest w definicji kosz jego Niech V to jest kanoniczne otoczenie G i ja chcę teraz udowodnić, że odpowiednio blisko także jeśli ja zażądam odpowiedniej bliskości do x gwiazdką to wszystko mi wpadnie tutaj więc bezpośrednio to będzie ciężkie więc zrobimy to przez zaprzeczenie przepuśćmy, że dla każdego u i to jest nakłute kanoniczne otoczenie
X gwiazdką f od u nie zawiera się w f, czyli I teraz to zrobimy dla u, które są, no dla x z gwiazdką, który jest liczbą, natomiast dla nieskończoności to działa tak samo. Czyli dla każdego y, f od x z gwiazdką minus y, o takie coś, minus x z gwiazdką, nie zawiera się w V. No to możemy z tego wybrać znacząco mniejszy pozbyw informacji, który jak się nie trudno przekonać jest całością, to znaczy spojrzeć tylko na epsilon równe 1n. Dla y równego 1n to f od, no wiadomo, to całe towarzystwo nie zawiera się w V.
Czyli istnieje taki xn związany z tą jednoentą, który należy do takie coś, taki, że f od xn nie jest elementem V. No ale zaraz, zdefiniowaliśmy xn dla każdego n. toż to ciąg z określenia xn moduł xn między x gwiazdką jest mniejszy nawet ostro od jednej n tej więc xn dążą do x gwiazdką i przy okazji są mu nierówne bo mieliśmy tutaj wrzucone no to teraz możemy zastosować definicję heinego z której teraz mamy korzystać teraz dowodzimy że z heinego wynika tak z heinego wynika kosz Z definicji Heinego f-xn
Dąży do g. Przepraszam, właśnie f-xn nie dąży do g. O, dobrze. W sensie, że z definicji Heinego jest sprzeczność. Ponadto nie, dobrze napisałem. To znaczy, że z definicji z definicji Heinego f-xn dąży do g po prostu. To jest bezpośrednio aplikacja tego. Ale ono nie może dążyć do g, no bo f od xn nie doleża do v.
To coś temu przeczy. Jest jakaś taka dokładność dookoła g, że dowolnie blisko x gwiazdką znajdziemy punkty, które w nie nie wpadają. To jest dokładnie zaprzeczenie to jest dokładnie zaprzeczenie definicji granicy granicy ciągu. No to już. Okazało się, że to założenie, że każdy zbiór u jest zły, doprowadziło do sprzeczności. Bo te zbiory u, coraz mniejsze, produkowały ciąg, który nam zrobił sprzeczność.
To z jednej strony był legitny ciąg, który dąży do x gwiazdką, więc wartości na nim powinny dążyć do g, z definicji Heinego. Potem będzie myliło. Natomiast to, co jest tutaj napisane, wymusza, że wartości nie dążą. I już. Także tak, to nie jest trudne twierdzenie. Owszem, jest tutaj trochę znaczkologii i trochę konieczności trzymania rzeczy w pojęciu operacyjnej, ale nie takie rzeczy się przeżywało. Znaczy mi ten, tego okna. Dobrze, no więc prawa działań. Na szczęście z definicją hejnego prawa działań są trywialne.
Nie musimy powtarzać katorgi, która była z pisaniem tych wszystkich epsilonów do n-ów i odwrotnie, która była dla ciągów. Stwierdzenie, że granica przy x dążącym do x z gwiazdką f od x plus g od x jest równa. Granica w ten sposób, wróć granica w ten sposób. Zbieżność nazwisk funkcji g z granicą g przypadkowa. Oczywiście z tym samym disklemerem co wcześniej, to znaczy to znaczy, że jeśli prawa strona istnieje, to lewa istnieje jest i równa. Oczywiście da się zrobić dwa takie ciągi, że ich granice nie istnieją, a ich granica sumy istnieje. I tak samo funkcje, natomiast to w drugą stronę jest implikacja. I dlaczego tak robimy? Dlaczego tak jest?
Po prostu z definicji Heinego. To znaczy, chcemy sprawdzić lewą stronę, no to niech xn dąży do x gwiazdką, no to wtedy co? Wtedy f od xn dąży do granicy f od x g od xn dąży do granicy g od x więc f od xn plus g od xn dąży do granicy f od x plus granicy g od x no i już udowodnione funkcja f plus g spełnia definicję Heinego dla tej granicy.
Definicja Heinego dla funkcji f plus g punktu x gwiazdką i granicy prawa strony równania. Tak się takich rzeczy dowodzi. Na ciągach. W najprostszy możliwy sposób. No i f minus g f razy g stała. f podzielić przez g wiadomo tak długo jak g jest jak granica g jest różna od zera.
F do potęgi g tak długo jak nie piszemy 1 do nieskończoność ani 0 do zerowej. Te wszystkie granice się propagują przez działanie arytmetyczne. Co jeszcze chcemy wiedzieć? Chcemy wiedzieć twierdzenie o terminatorze w prasie hydraulicznej. Ogólnie dla ciągów, pamiętajcie, że to było tak, że było AN mniejsze równe BN mniejsze równe CN to dążyło do G z tego granica BN też było równe G więc ten ciąg BN to był taki terminator który prasa hydrauliczna między A i NCN się zaciskała ze skokiem o czas 1 to jest prasa hydrauliczna która była zasilana pulsami natomiast teraz mamy twierdzenie o terminatorze w prasie hydraulicznej która jest zasilana prądem stałym
To znaczy, że jeśli f od x jest mniejsze równe g od x mniejsze równe h od x to dąży do jakiejś granicy użyłem już literki g to niech będzie dąży do jakiejś granicy l to dąży do granicy l to z tego wynika, że granica w tym samym punkcie w którym to dąży g od x jest równa też l to jest to samo twierdzenie wstawia się pod ciągi i wychodzi tego nawet nie opłaca się pisać czy my chcemy my chcemy funkcje ciągłe jeszcze zanim zrobimy funkcje ciągłe to jeszcze jest wersja funkcjowa tego co mówiliśmy, że granica ciągu rosnącego ograniczonego z góry musi istnieć w takiej najprostszej wersji jeśli f od x jest niemanująca f od x jest mniejsze równe m to jest wszystko dla
Dostatecznie dużych x to z tego wynika, że istnieje granica w nieskończoności dowód jest identyczny jak w przypadku ciągowym po prostu się bierze supremum zbioru wartości także oczywiście to działa też tak, oczywiście n to miało być x takie coś istnieje jak ja założę, że to jest dla x, które są na przykład w przedziale od coś do x z gwiazdką czy otwarty, to wtedy granica przy x się dążącym do x gwiazdką z lewej strony istnieje. To jest ta sama dynamika.
I dowodzi się dokładnie tak samo. No to definicja, to co było w szkole i to o co tak naprawdę chodziło w pojęciu granicy. Powiemy, że f jest ciągle w jakimś punkcie, gdy wartość zgadza się z granicą. Heurystycznie, obrazkowo funkcja nie ma jakichś takich wygłupów. Takie coś to jest kanoniczna niesiągłość. A nawet takie coś, że ja mam funkcję, która byłaby zupełnie normalną, dobrą funkcją, szłaby sobie jakoś tak, a tu jej ktoś wybił zęba i jakiś kiepski dentysta wstawił tego zęba gdzie indziej.
I funkcja ma granicę w tym punkcie x gwiazdką tutaj, tylko że granica jest tutaj, a tu jest wartość. Trudno takie coś spotkać w przyrodzie. W ogóle matematycy lubią pisać wzory dziwnych funkcji. czasem takie coś wyjdzie. Powiemy, że f jest ciągła na zbiorze a, gdy ciągła dla każdego x w zbiorze a ciągła w. I powiemy, że f jest ciągła po prostu bez żadnego komentarza, gdy jest ciągła na całej dziedzinie.
W szczególności jak ja mam funkcję 1 przez x o dziedzinie r z wyrzuconym zerem, to wtedy f jest ciągła po prostu. na całej dziedzinie, jedynym problemem jest w zerze, a w zerze jesteśmy poza dziedziną. Ogólnie wszystkie niegłupie funkcje są ciągłe, nie licząc być może pojedynczych punktów, w których jest jakiś taki hiccup. Bardzo prosto, na poziomie totalnego masła maślanego, z praw rachunkowych się wnioskuje, że jeśli f i g są ciągłe, ciągły w x gwiazdką, to albo na zbiorze, albo w całej dziedzinie, to f plus g, f minus g, f razy g, f przez g oczywiście wiadomo, jeśli jeśli g od x gwiazdką jest różny od zera, no, f do potęgi g z dokładnością tego, że jeszcze nie zdefiniowaliśmy, czym jest tak naprawdę f do potęgi g, póki co jedziemy na szkołę intuicji,
Zrobimy to na przyszłym wykładzie w porządny sposób a to one są ciągłe dodatkowo jak ja powiem, że to jest obok tego twierdzenia bo to była rzecz lokalna w x gwiazdką to czyta tylko dziedzinę f dookoła x gwiazdką dziedzinę g dookoła x gwiazdką i jak mam powiedzmy funkcję g która jest ciągła w x gwiazdką i f ona musi być ciągła ale w obrazie g to wtedy złożenie jest ciągłe no więc dlatego na porządku można napisać dowód dowód najprościej przez definicję Heinego to znaczy, że weźmy xn dążący do x gwiazdką różny od x gwiazdką wtedy w wyniku tego, że g jest ciągła to g od x gwiazdką jest równe granicy f od
Granicy g od xn tak i teraz co i teraz tu mam punkt ciągłości ciągłości f, a tu jest jakiś ciąg, który dąży do tego punktu ciągłości, no to możemy z definicji Heinego zastosować f do tego. Wartość f w tym punkcie to jest granica wartości f na punktach ciągu. Zauważcie, że w ogóle ta definicja Heinego w połączeniu z pojęciem ciągłości to mówi tak naprawdę tyle, że branie f jest przemienne z braniem granicy.
Innymi słowy, f od granicy ciągu ciągu jest równa granica ciągu. To jest czysty sylogizm. Jeśli f jest ciąga w tym sensie, w którym napisaliśmy, to dla każdego ciągu xn, który ma granicę, wartość w tym punkcie to jest granica f od ciągu zbieżnego do punktu.
I tak samo jak mamy to, to patrzymy, że wartość f od x gwiazdką spełnia definicję Heinego. Generalnie o tym się najprościej myśli. W związku z tym praktycznie każda funkcja, którą się napisze takim wzorem, który nie używa głupich funkcji typu entier, to będzie ciągły. Z obrazka widać, że sinus jest ciągły, że cosinus jest ciągły. Jako i iloraz tangens jest ciągły.
W następnym wykładzie zobaczymy, że funkcje odwrotne też. Funkcje wykładnicze też, ale musimy jeszcze tak naprawdę na porządnie zdefiniować dobra, no w szczególności z tego wynika, że wielomiany są ciągłe tak, no bo ja ulepię wielomian z funkcja, która z x robi stałą, to ona oczywiście jest ciągła, która z x robi x, jak ja zastosuję mnożenie takie ze sobą to dostanę x kwadrat też ciągły, potem tak samo x do n tej też ciągła jak pomnożę x do n tej przez stałą, też ciągły.
Ktaki jest ciągły i jego koledzy są ciągli, to znaczy a n-1, x do n-1 i tak aż do a0, no to przez dodawanie funkcji ciągłej też będzie ciągły. Wielomiany są ciągłe. Jak podzielę dwa wielomiany i nie będę miał pecha, że trafię w miejsce zerowego mianownika, to też dostanę funkcję ciągłą. No więc, jaki chcemy zrobić taki najbardziej sztandarowy przykład czegoś, co ma jakąś nie trywalną granicę?
Zróbmy ten, co był na wykładzie IRL. Takie coś. X dążące do 0. 0 jest zdecydowanie punktem skupienia dziedziny. Jak wstawimy 0, to wychodzi koko dżambo. Wychodzi 0 przez 0. To trzeba pomęczyć ten wzór tak, żeby coś wyszło. Pomęczymy wzór w ten jeden sposób, który znamy. Być kwadraty. 1 przez x razy 1 plus pierwiastek z 1 plus x. No i teraz rozumowanie jest takie.
To jest funkcja ciągła. To jest funkcja ciągła. Z dokładnością do tego, że pierwiastki są na kredyt. Więc to jest funkcja ciągła. To jest też ciągłe. Ileczny funkcji ciągłe jest ciągły. W otoczeniu zera to nie przejmuje wartości zeru. Więc jeden przez to też jest ciągły. Ergo ta cała funkcja jest ciągła. Więc granica w jakimś punkcie to jest wartość w tym punkcie. Coś tu absurdalnego napisałem, prawda? Tu chciałem napisać x. Teraz ja skracam x. Oczywiście x byłby rzucony z dziedziny. Natomiast to mnie nie boli. bo pamiętajcie, to jest granica w punkcie 0, ona w ogóle nie czyta wartości w punkcie 0. Tu są jedynki, wartość w punkcie 0 to jest po prostu jedna druga.
No i jest. Nie trudno się przekonać, że to jest też twierdzenie, które jest na tyle proste, że da się je samemu udowodnić, że jeśli ja mam jakąś tam funkcję z dziedziny w R i mam x z gwiazdką, która jest punktem skupienia dziedziny i granica w tym punkcie istnieje, to o, to tak zrobię, to funkcja f z wąsem określona na df z dorzuconym x gwiazdką.
Nikt mu nie zakazuje być w tym zbiorze. Ona najpierw określona jakimś wzorem f z wąsem od x to ma być f od x tam, gdzie to nie jest x gwiazdką i powiedzmy jakieś b dla x równego x gwiazdką. Czyli funkcja f z wąsem wybiła f-owi zęba w x gwiazdką i zesłoniła go wąsem, to znaczy wartością b w punkcie x gwiazdką. Taka funkcja jest ciągła wtedy tylko wtedy, gdy ten wstawiony ząb równa się starej granicy.
To jest po prostu opowieść o tym zadaniu tutaj. Jak się narysuje komputerem, to wykres tej funkcji jest jakiś taki. Z wyrwaną wartością w zerze. Więc jak ja wstawię wartość tutaj, jedną, drugą, to będzie ok. To mi wyjdzie funkcja ciągła. To się nazywa nieciągłość usuwalna. A jak będę głupi i będę próbował wstawić wartość tutaj, to mi wyjdzie funkcja nieciągła. I tyle. Cała filozofia. Co my jeszcze chcemy? chcemy klasyczny rysunkowy dowód, że granica sinx przez x jest równa 0.
Potem to udowodnimy przy użyciu funkcji wykładniczej o argumencie zespolonym. Na razie to jest, o ile wierzymy w sinusę, to blaska. Dowód jest taki, że jak ja mam bez straty ogólności, without loss of generality, patrzymy na granicę prawostronną, bo ta funkcja jest parzysta.
Bo funkcja, która z x robi takie coś jest parzysta patrzymy na granicę w 0, czyli domyślnie x jest mały tu jest konto mierze łukowej x tu jest promień 1 tu jest promień 1 więc ja tu mam łuk o długości x z definicji miary łukowej m.in. po ta miara łukowa żeby sin x był co jest ze mną nie tak żeby sin x był równy w przybliżeniu x w stopniach, to tutaj byłaby jeszcze jakaś głupia stała. Dobrze, tu jest x.
To opakujemy tego x w pudełko. Tu jest jeden bok pudełka i tu jest drugi. To jeszcze możemy uzupełnić do bycia prostokąta. No i teraz te boki się jakoś mierzą. Tu w związku z faktem, że tu jest x i przeciwprostokątna jest 1, to ten odcineczek jest równy dokładnie z sin x. Już widać po co zrobiliśmy ten obrazek. Ten odcineczek odtąd dotąd to jest kosinus. Całość tutaj jest 1, więc tutaj zostaje 1 minus kosinus x. Jeszcze dla porządku zrobimy przekąt na tego pudełka. A zatem, sinus x jest mniejszy niż. Przekątna to coś tam jest. To jest jakieś tam to co mówi Pitagoras.
Sinus x kwadrat plus 1 minus kosinus x do kwadratu. Ale to jest prosta linia między dwoma punktami. No to it stands to reason, że ona jest mniejsza niż krzywa. Oczywiście plan jest taki, żeby ograniczyć sinus x przez x z dołu i z góry i skorzystać z stwierdzenia o terminatorze w prasie hydraulicznej. No, ale chcemy mieć jeszcze jakieś oszacowanie. Tutaj mamy z góry. Sinus x przez x teraz jest mniejszy od 1. To teraz chcemy to oszacować z sinusa z dołu. Czyli tak naprawdę ja chcę oszacować x z góry.
Więc tu widać, że x on szacuje się z góry to jest jakaś tam droga taka, że ktoś tutaj trochę skręca a tu jest droga tak totalnie brutalnie od linijki tak jakby tutaj jechać taksówką jedną ulicą, a potem drugą a tu jakby przejechać przez trawnik i przez plac zabaw więc it stands to reason że tak długo jak wierzymy w to, że geometria nas nie zawodzi to x jest owszem większe od jednego boku tego pudełka, ale mniejsze niż suma boków pudełku, czyli tu jest sin x plus 1 minus cos x.
I to, to jest tak naprawdę wszystko, co chcemy wiedzieć z obrazka. No po pierwsze, sin x przez x jest mniejsze niż 1. To jest jedna nierówność. Druga nierówność jest taka, że jak ja wezmę to tutaj, to tu jest napisane, że sin x przez x, dobrze, tu jest napisane, że 1 jest mniejsze niż sin x przez x plus 1 minus kosinus x przez x no to jestem prawie w domu tu mam napisane sinx przez x z góry oszacowane przez jedynkę a z dołu przez 1 minus takie coś czyli teraz wystarczy udowodnić że 1 minus kosinus x przez x dąży do zera bo wtedy to dąży do jedynki
To jest stałej dąży do jedynki więc to jest w prasie hydraulicznej no to wystarczy nam udowodnić to tu o zgrozo pamiętacie ten moment w którym ktoś powiedział że te wzory na maturze mi się nigdy w życiu nie przydadzą i teraz co właśnie jest życie i wzory się przydają czyli 2 sin2x przez 2 przez x to zrobimy mu jeszcze kosmetykę o umiemy w sinx przez x tu jest sin2 przez to coś no to mogę napisać sin2 przez x przez 2 tu wziąć to do kwadratu i to oddać w liczniku czyli to było bez wątpienia większe niż 0 bo cos jest mniejszy od 1 dla wystarczająco małych x
To uważajcie, że najpierw zanim zrobiliśmy cokolwiek, to zauważyliśmy, że sinx przez x jest mniejszy od 1 tak, żeby udowodnić to co mu pozwala być faktycznie dążącym do 1 to korzystamy z tego prototypu, że on w ogóle jest ograniczony przez 1 to do kwadratu razy x przez 2 to mogę ograniczyć z góry przez 1 do kwadratu razy x przez 2 co niewątpliwie dąży do zera kiedy x dąży do zera czyli nasz wróg jest oszacowany z jednej strony przez 0 a z drugiej strony przez coś co dąży do zera co kończy dowód jest to w pewnym sensie urocze że ten sinus x przez x do swojej zbieżności do jedniki potrzebuje tego a ten potrzebuje słabszej wersji tego sinusa więc to pomogło temu, a ten pomógł temu. Karma.
Anyway. To co ja bym jeszcze chciał zrobić, to przypomnieć sobie jak opowiadaliśmy o gęstości. Przypomnienie było takie, że definicja jest taka, że ja powiem, że jak ja mam jeden zbiór zawarty w drugim, to są jakieś podzbiory R, to ja powiem, że A jest gęsty w B gdy dla każdego elementu z B istnieje ciąg i to już jakikolwiek nie musi być różny od B istnieje ciąg AN-ów zawarty w A taki, że granica AN jest równa B czyli po polsku elementy B dają się przybliżać dowolnie dobrze elementami A no i pamiętamy twierdzenie którego dowodziliśmy kiedyś tam na którymś tutaj wowym wykładzie że zbiornik wymiernych
Jest gęsty tak to było to co robiliśmy tam przez zasady Archimedesa tak jak zresztą każde proste twierdzenie tego typu to ja bym chciał zauważyć taką ogólną prawidłowość jeśli ja mam f i g to są funkcje ciągłe na jakimś zbiorze b ponadto dla każdego x w a f się zgadza z g to wtedy przez tę gęstość ja mogę podnieść tę równość do tego tutaj.
I to już jest na B. No i dowód jest jest jak budowa cepa. To znaczy niech B na E rzadą B. Wtedy AN zawarte w A takie, że AN dąży do B. Z F równa się G na A. F od AN jest równe G od AN. teraz walnę temu stronami granice równości mogę przewalić granice jeśli te granice istnieją no i to z ciągłości to daje a priori że a priori f od
Granica f od a n jest równe granicy g od a n ale przez to że f jest ciągła to mogę podróżować z f poza granicę, równa się jb. I to jest takie twierdzenie bardzo abstract nonsense, natomiast ono się strasznie przydaje.
Bardzo często jest tak, że są jakieś funkcje, które się dobrze bada na jakimś małym coś, mi się tutaj nie podoba w tym napisie, a to jest ten mniejszy zbiór, prawda? A nie, dobrze. Najczęstsze zastosowanie tego twierdzenia jest takie, że to jest jakiś zbiór funkcji, a to są funkcje na funkcjach no i w tym zbiorze funkcji czegoś nie dopisałem tak, pewnie nie dopisałem tego, że że A jest gęsty w B i elementy tego zbioru te funkcje stąd się bardzo ciężko bada więc je się przybliża jakimiś prostszej postaci i na nich coś działa więc jak na nich udowodnimy jakąś tożsamość to potem możemy ją podnieść do do równości na całym dużym zbiorze To i tak jest baby case tego twierdzenia, bo zauważcie, że to już zakłada, że ja mam wartości na zbiorze B i mam ciągłość na B.
Prawdziwa wersja tego twierdzenia jest taka, że ona daje 1 do 1 charakteryzację takich funkcji na zbiorze A, które pochodzą od funkcji ciągłych na zbiorze B. Natomiast do tego jeszcze dojdziemy. I po co mi to było? Ciężko jest spotkać tak na ulicy taki problem, w którym faktycznie mamy funkcję określoną na liczbach wymiernych, natomiast jego się daje spotkać w odpowiednio spreparowanym problemie.
Jest twierdzenie. Ktoś tam mówi, że kosz jego. I ja w końcu nie wiem, czy to nie był folklore, który pewnie był znany wcześniej. W każdym razie, ja mam funkcję zr w r i ona spełnia takie równanie. I dodatkowo jeszcze zakładamy, że f jest ciągła. To wtedy już nie ma zmiły. Widać, że to równanie, to ono jest bardzo restrykcyjne. To jest tak, że najpierw się uczymy, że ono jest spełniane przez funkcję w postaci mnożenia przez stałą.
Potem uczniowie próbują tego używać dla sinusa. niech pierwszy rzuci kamieniem ten, który nigdy nie napisał sin x plus y, w tym razie sin x plus sin y tylko to nieprawda jest tak samo x plus y do kwadratu to nie jest x kwadrat plus y kwadrat natomiast żeby powiedzieć, że jedyne przypadki, w których to się dzieje to są te trywialne to potrzebujemy ciągłości albo czegoś słabszego, ale jakiegoś jeszcze założenia strukturalnego Istnieje takie a, że f od x jest równe a razy x, oczywiście siłą rzeczy a jest równe f od 1. O zgrozę jak totalnie zmażę to założenie i zostawię to, to jest wielkie mnóstwo funkcji, które tego nie spełniają.
Ale te funkcje są bardzo, bardzo, bardzo złe. Czy ludzkość to zrobiła już metodą forcingu? Pewnie tak. To są funkcje z gatunku takiego, o których należy się spodziewać, że nie da się ich napisać wzorem. bo konstrukcja przechodzi przez pewnik wyboru. No to na algebrze liniowej, wbrew pozorom, to jest właściwy dom dla takich funkcji, bo tam jest cały framework, z którego ich istnienie wynika. Tak dość po prostu. A co to wspólnego ma z algebrą liniową i geometrią, to tu jeszcze zobaczycie. W każdym razie dowód. Dowód nie jest trudny.
Znaczy tego, że z ciągłością jest dobrze. Tak jak to się robi z równaniami funkcyjnymi, będziemy wyciskać coraz więcej informacji, podstawiając różne rzeczy. Zaczynamy pewnie od tego, że dla n naturalnego f od nx jest równe nf od x. No i to się robi jakkolwiek. Pompatycznie można przez indukcję albo można zauważyć, że przez indukcję albo przez ogląd f od x1 plus plus plus f od xn jest równe f od suma x. tu jest napisane, że f jest rozdzielny względem dodawania więc jak wstawię wszystkie równe x to dostanę dokładnie tutaj tu mam nf od x, tu mam f od nx co jeszcze chcemy wiedzieć chcemy pewnie wiedzieć, że f od 0 jest równe 0 tego się jakoś dowodziło
Bo a priori jak wstawię f od x to mi wychodzi f od 0 a to jest oczywiste jak ja wstawię y równa się 0 to f od x plus f od 0 jest równe f od x co ja piszę w każdym razie f od 0 jest równe 0 stąd jak y jest równe minus x to f od x plus f od minus x jest równe f od 0 czyli jak już wiemy jest 0 czyli f od minus x jest równe minus f od x świetnie to tę naszą równość możemy poszerzyć dając całkowitych.
K, które jest całkowite f od kx jest równe kf od x bo dla k większych równych 0 wiemy tak, to rzeczywiście tu powinienem zacząć od napisania dla dodatku. To dla 0 nie wynika z tej indukcji. Bo dla k a dla k mniejszego od 0 k jest równe minus n do jakiegoś n prawdziwego i wtedy umiemy wyciągać minusa przed f oraz czynnik całkowity więc spodziewamy się, że minusa i czynnik całkowity też wyciągniemy f od kx jest równe f od minus nx równe minus f od nx równe minus n f od x równe k f od x fantastycznie, czyli mogę sprzed f wyciągnąć rybę całkowitą No to zastanówmy się, czym jest k przez l f od x.
Albo nie, jeszcze lepiej. Zastanówmy się, czym jest, tu napiszę k przez l, a tu napiszę l. No bez wątpienia to jest f od l razy k przez lx, czyli f od kx. Czyli k f od x, tak to oczywiście jest dla k i l całkowitych. No to już, jak mam to coś, to podzielę przez L i dostaję, że F od K przez L X jest równe K przez L F od X. To jest praktycznie wygrana, no bo teraz mamy napisane, czyli F od Q X jest równe Q F od X dla każdego Q wymiernego.
No i to jest absolutnie kluczowa rzecz, no bo teraz albo mogę skorzystać z tamtego twierdzenia bezpośrednio, albo mogę powiedzieć, że teraz weźmy dowolną liczbę i przybliżmy ją liczbami wmiernymi. Bezpośrednio to jest powiedzenie, że niech y jest rzeczywiste, wtedy istnieje ciąg qn, który dąży do y, które są liczbami wmiernymi. jak y jest wymierne to mogą być równe y wówczas f od yx równa się tu jest f od granica qnx równa się z ciągłości f granica f od qnx równa się granica qn f od x wreszcie to piszę w dwóch kolumnach równa się
Granica qn jak już wiemy, jest równa y. Czyli, że cokolwiek mogę wyciągnąć przed f, każdą liczbę rzeczywistości. I tu korzystaliśmy z ciągłości f. Jak chcemy być pompatyczni i skorzystać z twierdzenia, które już napisaliśmy, no to niech dla ustalonego x f od y będzie równa y f od x minus f od y. Wtedy f jest ciągła. Dlaczego?
Bo mnożenie przez x jest ciągłe przekładanie f jest ciągłe i to jest złożenie funkcji ciągłych a tu w ogóle jest funkcja liniowa od y oraz f jest równe funkcja zerowa na q funkcja zerowa też istnieje ciągła więc f jest równe funkcja zerowa na r czyli dla każdego y rzeczywistego to minus f od y x jest równe 0 tak czy tak zachodzi możliwość wyciągnięcia dowolnej rzeczy spod f no i to już jest wygrane no bo f od x jest równe f od x razy 1 równa się x f od 1 i tu jest tamto a, o które pytali bez ciągłości to byśmy gonili własny ogon jak się nie trudno przekonać to bez ciągłości jak mamy taką
Relację równoważności na liczbach rzeczywistych taką, że x jest równoważna z y, jeśli i do res jest liczbą wymierną to nie trudno się przekonać, że ten napis o f traktuje osobno o obcięciu f-a do każdej z tych klas równoważności. Czy ja dobrze mówię? Nie, akurat to nie dobrze mówię. Natomiast to jest subtelniejsze. W każdym razie każdym razie tak.
To dowiemy się na algebrze liniowej, że ja mam taki magiczny zbiór b. To jest bardzo duży zbiór, którego się którego się nie da opisać skończoną formułą logiczną. Że nie da się go skonstruować. Ale zażądać na niego własności udowodnić, że istnienie się już da. Taki, że dla każdego x istnieje dokładnie jedna funkcja z tego zbioru b w liczby wymierne.
Taka, że x jest równe suma fi od q przepraszam, fi od b razy razy b i to jest suma B należących do B. Uważny czytelnik zauważy, że co ma być? To jest wielki zbiór mocy kontinuum. Sumowanie po zbiorach mocy kontinuum to trochę zbój. Okazuje się, że ta suma jest skończona. Wszystkie fi od B oprócz skończenia wielu do danego x są równe 0. To jak ja przyjmę, że f od x jest równe, bo to jest funkcja związana z x, fi x od dowolnie wybrana przeze mnie wybrany przeze mnie element tego B, to to spełnia to równanie jest nieciągłe. Do dowolnej własności, regularności funkcji, którą człowiek jest w stanie napisać, to ona tego nie spełnia.
W szczególności wykres jest gęstym pozbiorem płaszczyzny. To są najgorsze możliwe funkcje, jakie jest na ludzkość. Bardzo podobnym do tego rozumowaniem jest dowód, że, pamiętacie, że udowodniliśmy nierówność średnich. Udowodniliśmy takie coś, że A1 plus, plus, plus, niech to będzie x1, plus xn przez n jest większe równo niż pierwiastek n tego stopnia z x1 razy, razy, razy xn. No i ten dowód był bardzo symetryczny.
On bardzo korzystał z tego, że faktycznie tu mamy do każdego x jest waga 1n i tu do każdego x w wykładniku jest waga 1n. Ale my mamy dla przetwierdzenia, dla każdych p1 do pn większe równe 0 sumujące się do 1 i dla każdych x większych od 0 suma pk xk jest większa równa niż iloczyn xk do potęgi pk w szczególności z tego twierdzenia wynika to dla p1 równa się pn równa się 1n i robienie tego taką czystą algebrą manipulacją, indukcją to się odbija od tego, że wykładniki rzeczywiste to bywa okropna rzecz więc robi się to tak najpierw się tego dowodzi dla wymiernych i to jest bardzo proste no bo ja powiem, że niech moje pk to będzie mk przez duże n
To nawet nie jest równe, tylko jest równe w przybliżeniu bierzemy duży mianownik n można po prostu wziąć mk równa część całkowita n razy pk także błąd przybliżenia pk minus mk przez n jest mniejszy niż jedna enta. Ale to nawet to nam nie będzie potrzebne. Więc my chcemy dać wagę pk każdemu x-owi. W takiej normalnej wersji, jak się mówi o średniej ważności, to się tutaj bierze sumę i normalizuje się przez sumę pk. Już znormalizowaliśmy w tej jedynce. Więc myślimy o tym w ten sposób, że to jest suma mk xk podzielona przez n, która jest sumą m-ków. W związku z tym możemy to zamodelować wezmę x1 plus 3 kropki plus x1 to będzie mk razy gdzie mk to jest m1 oczywiście tak samo x2 wezmę m2 razy powtórzone plus plus plus
Xn powtórzę m małe n razy podzielę to wszystko przez sumę mk to jest to z tej normalnej nierówności średnich która ma jakiś ciąg inputów i daje im wszystkim takie same wagi niż iloczyn tego całego towarzystwa no to już nie jest tajemnica jak mam m1 sztuk x1 to i tak dalej to mój iloczyn tak wygląda no i pierwiastek stopnia sumy mk no to to jest prawie że zrobione dlaczego?
No bo ja tutaj mam sumę mkxk to jeszcze podzielę tę sumę mk xk przez tu sumę to jest suma po k, więc tu napiszę po j, żeby się nie pomyliło i tu jest dokładnie to samo, tu mam iloczyn xk do potęgi mk przez teraz kot się złapał w pułapkę przez sumę mj no to teraz mi wystarczy przejść do granicy ja chcę tak naprawdę dostać ja chcę dostać mj przez n.
Takie moje pk to jest w przybliżeniu mk przez n. To co ja mam napisane, ja mam napisane, że suma pk jest większa, równa niż mk przez n. Mniejszy suma mk przez n. I każdy pk jest mniejszy, równy niż mk plus 1 przez n. Nie podoba mi się to. ale ta suma to jest suma mk przez n plus suma z 1 przez n a nie jest dobrze oczywiście bo n to są sumy od 1 do małego n bo to jest liczba tych, które były w zadaniu więc to jest to plus małe n przez duże n ale to jest równe 1 czyli z jednej strony suma mk jest mniejsza równa n a z drugiej strony tu jest napisane, że ona plus n jest większa równa n
Czyli jest większa równa n minus małe n o czyli ja tu jak się chce oszacować z góry to ja mam sumę tak, że ja mogę to zostawić to jest kwestia gustu mogę to zostawić tu oszacuję się z góry czyli ja to chcę oszacować z dołu czyli tu będę miał n minus n teraz się chce oszacować z tu się chce oszacować z dołu, czyli tego chcę oszacować z góry, czyli to już nie jest problem, teraz się oszacuje z góry przez n, tu już mam to co chciałem bo mam takie coś, i to jest to jest jak na razie, wszystko było dla ustalonego dużego n no to, no to dobrze no to ja teraz mówię że teraz bierzemy duże N dążące do nieskończoności. I to, co było wcześniej, to się
Dzieje dla każdego N-a z osobna. Czyli to są tak naprawdę M, K zależne od N-a. No i pamiętamy, że było tak, że P, K minus M, K rzędu N podzielone przez N było mniejsze, równe niż jedna N-ta. W szczególności granica tych rzeczy była P, K. No to tu napiszę jeszcze taką kosmetykę. Taki chce mieć mianownik.
Poszedł sobie łobuz. Specjalnie mu rozłożyłem łóżeczko. One oczywiście najbardziej lubią spać na moim plecaku, kiedy go potrzebuję. Tu jest duże N. I teraz tę przywalamy granicę przy N dążącej do nieskończoności. Więc ciągłości funkcji wykładniczej, którą jeszcze wykażemy. Tu jest PK. Tu jest MKN przez N. Także tak.
Dostaliśmy nierówność, która normalnie byłaby nie do ruszenia. Normalnie udowodnienie, że pierwiastek z dwóch x plus 1 minus pierwiastek z dwóch y jest większe równe niż x do potęgi pierwiastek z dwóch razy y do potęgi 1 minus pierwiastek z dwóch to by nas zabiło. Nawet jeszcze jakbyśmy coś podnieśli do potęgi pierwiastek z dwóch z jednej strony, to by skoczyło z drugiej. W ogóle nie wiadomo jak takie coś atakować. a tu wyszło, że tak naprawdę to nie jest ważne czy te liczby są wymierne, czy nie ważne, żeby się sumowały do jedynki i się przybliży i tak się robi mnóstwo rozmowań w matematyce myślę, że przynajmniej w moim zdaniu najbardziej sztandarowym przykładem jest jest to, że jak tylko to jest z tego mądrzejszego twierdzenia, z tego, które odzyskuje funkcję na bez wartości na zbiorze a Ale tam właśnie jest tak, że zbiór A to są te funkcje, dla których się da napisać transponację Fourier'a wzorem,
A B to są te, dla których ją się daje zdefiniować przez przybliżanie elementami A. I dużo lepiej się nie da. Ogólnie te nierówności można dowodzić na mnóstwo innych sposobów, tylko że one wszystkie mają jakieś technologie. Zazwyczaj to jest technologia związana z wypukłością. i do tego już trzeba umieć napisać pochodną. A to jest taki dowód, taki totalnie na piechotę. Widzieliście, że tam się nie używało niczego. Tam się używało tylko po prostu tylko indukcji, a tu się okazało, że taka struktura, która może być dowolnie duża i możemy powtarzać rzeczy, to jest w stanie zawrzeć sobie taką komplikację, jaka jest tu. Mi się to wydaje urocze.
To to tyle na dzisiaj i w następnym tygodniu robimy własność wartości średniej dla funkcji ciągłych i piszemy legalne funkcje wykładnicze