Co to jest niewiadoma? Równanie jako schemat całość–części
Równanie x + 5 = 12 wygląda jak szkolna łamigłówka. W rzeczywistości to schemat całość–części z jedną nieznaną częścią — a takie schematy umiesz już czytać.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Niewiadoma x to wielkość, której jeszcze nie znamy, ale o której coś wiemy. Równanie x + 5 = 12 mówi: całość 12 składa się z części x i 5. Szukamy części, więc x = 12 − 5 = 7. W równaniu x − 4 = 9 całością jest x, więc x = 9 + 4 = 13. Najpierw ustal, co jest całością.
Krok 1 · Zadanie
Pierwsze równanie
Pewna liczba x powiększona o 5 daje 12: x + 5 = 12. Ile to x?
Rozwiązanie
x = 7. Sprawdzenie: 7 + 5 = 12.
Krok 2 · Przekształcenie
Równanie jako schemat
Narysujmy równanie x + 5 = 12 jako schemat całość–części.
x + 5 = 12: całość 12, części x i 5.
Co jest całością w równaniu x + 5 = 12?
Rozwiązanie
Całością jest 12. x i 5 to części, więc x = 12 − 5.
Krok 3 · Model
Kiedy x jest całością?
Nie zawsze x jest częścią. Spójrz na równanie x − 4 = 9: od x zabrano 4 i zostało 9.
Co jest całością w równaniu x − 4 = 9?
Rozwiązanie
Całością jest x: zabrano z niego 4 i zostało 9. Czyli x = 4 + 9.
Rozwiąż: x − 4 = 9.
Rozwiązanie
x = 9 + 4 = 13. Sprawdzenie: 13 − 4 = 9.
Krok 4 · Badanie modelu
Inne układy, ta sama metoda
Rozwiąż: 15 − x = 6.
Rozwiązanie
Całość 15 składa się z x i 6, więc x = 15 − 6 = 9. Sprawdzenie: 15 − 9 = 6.
Ile liczb spełnia równanie x + 5 = 12?
Rozwiązanie
Dokładnie jedna: 7. Brakująca część schematu jest wyznaczona jednoznacznie.
Ktoś twierdzi, że rozwiązaniem równania x − 8 = 15 jest 23. Jak to najpewniej sprawdzić?
Rozwiązanie
Podstawienie: 23 − 8 = 15 — zdanie prawdziwe, więc 23 jest rozwiązaniem.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Niewiadoma to część albo całość
Niewiadoma (zwykle x) to wielkość, której wartości jeszcze nie znamy. Równanie mówi o niej coś prawdziwego — i z tego da się ją wyznaczyć.
Równanie
Całość
Rozwiązanie
x + a = b
b
x = b − a
x − a = b
x
x = b + a
a − x = b
a
x = a − b
Nie trzeba zapamiętywać tabeli — wystarczy pytanie: co jest całością? Na końcu zawsze sprawdź, wstawiając wynik do równania.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Jeśli x jest jednym ze składników sumy (x + 5 = 12), jest częścią. Jeśli od x coś się zabiera (x − 4 = 9), jest całością. W pierwszym przypadku odejmuję od całości, w drugim składam części.
Krok 6 · Seria zadań
Równania i zadania
Rozwiąż: x + 18 = 45.
Rozwiązanie
x = 45 − 18 = 27.
Rozwiąż: x − 13 = 29.
Rozwiązanie
x = 29 + 13 = 42.
Po zakupach za 35 zł w portfelu zostało 48 zł. Ile pieniędzy było w portfelu na początku?
Rozwiązanie
x − 35 = 48, więc x = 48 + 35 = 83 zł.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Równanie: x − 7 = 20. Magda liczy: „x = 20 − 7 = 13”. Tymon liczy: „x = 20 + 7 = 27, bo x jest całością”.
Rozwiązanie
Rację ma Tymon: 27 − 7 = 20. Magda odjęła odruchowo, bo w równaniu był minus — a x jest tu całością.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa równania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Rozwiąż: x + 14 = 31.
Rozwiązanie
x = 31 − 14 = 17.
Rozwiąż: x − 12 = 25.
Rozwiązanie
x = 25 + 12 = 37.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: równanie to schemat całość–części z niewiadomą. Ustal, czy x jest całością, czy częścią — to wyznacza działanie.
Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś