Strona główna / Matematyka od nowa / Część 2: Jednostka i liczba / Lekcja 2.6

Lekcja 2.6 · ok. 14 minut

Co to jest niewiadoma? Równanie jako schemat całość–części

Równanie x + 5 = 12 wygląda jak szkolna łamigłówka. W rzeczywistości to schemat całość–części z jedną nieznaną częścią — a takie schematy umiesz już czytać.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Niewiadoma x to wielkość, której jeszcze nie znamy, ale o której coś wiemy. Równanie x + 5 = 12 mówi: całość 12 składa się z części x i 5. Szukamy części, więc x = 12 − 5 = 7. W równaniu x − 4 = 9 całością jest x, więc x = 9 + 4 = 13. Najpierw ustal, co jest całością.

Krok 1 · Zadanie

Pierwsze równanie

Pewna liczba x powiększona o 5 daje 12: x + 5 = 12. Ile to x?

Rozwiązanie

x = 7. Sprawdzenie: 7 + 5 = 12.

Krok 2 · Przekształcenie

Równanie jako schemat

Narysujmy równanie x + 5 = 12 jako schemat całość–części.

całość12częścix5
x + 5 = 12: całość 12, części x i 5.

Co jest całością w równaniu x + 5 = 12?

Rozwiązanie

Całością jest 12. x i 5 to części, więc x = 12 − 5.

Krok 3 · Model

Kiedy x jest całością?

Nie zawsze x jest częścią. Spójrz na równanie x − 4 = 9: od x zabrano 4 i zostało 9.

Co jest całością w równaniu x − 4 = 9?

Rozwiązanie

Całością jest x: zabrano z niego 4 i zostało 9. Czyli x = 4 + 9.

Rozwiąż: x − 4 = 9.

Rozwiązanie

x = 9 + 4 = 13. Sprawdzenie: 13 − 4 = 9.

Krok 4 · Badanie modelu

Inne układy, ta sama metoda

Rozwiąż: 15 − x = 6.

Rozwiązanie

Całość 15 składa się z x i 6, więc x = 15 − 6 = 9. Sprawdzenie: 15 − 9 = 6.

Ile liczb spełnia równanie x + 5 = 12?

Rozwiązanie

Dokładnie jedna: 7. Brakująca część schematu jest wyznaczona jednoznacznie.

Ktoś twierdzi, że rozwiązaniem równania x − 8 = 15 jest 23. Jak to najpewniej sprawdzić?

Rozwiązanie

Podstawienie: 23 − 8 = 15 — zdanie prawdziwe, więc 23 jest rozwiązaniem.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Niewiadoma to część albo całość

Niewiadoma (zwykle x) to wielkość, której wartości jeszcze nie znamy. Równanie mówi o niej coś prawdziwego — i z tego da się ją wyznaczyć.

RównanieCałośćRozwiązanie
x + a = bbx = b − a
x − a = bxx = b + a
a − x = bax = a − b

Nie trzeba zapamiętywać tabeli — wystarczy pytanie: co jest całością? Na końcu zawsze sprawdź, wstawiając wynik do równania.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Jeśli x jest jednym ze składników sumy (x + 5 = 12), jest częścią. Jeśli od x coś się zabiera (x − 4 = 9), jest całością. W pierwszym przypadku odejmuję od całości, w drugim składam części.

Krok 6 · Seria zadań

Równania i zadania

Rozwiąż: x + 18 = 45.

Rozwiązanie

x = 45 − 18 = 27.

Rozwiąż: x − 13 = 29.

Rozwiązanie

x = 29 + 13 = 42.

Po zakupach za 35 zł w portfelu zostało 48 zł. Ile pieniędzy było w portfelu na początku?

Rozwiązanie

x − 35 = 48, więc x = 48 + 35 = 83 zł.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Równanie: x − 7 = 20. Magda liczy: „x = 20 − 7 = 13”. Tymon liczy: „x = 20 + 7 = 27, bo x jest całością”.

Rozwiązanie

Rację ma Tymon: 27 − 7 = 20. Magda odjęła odruchowo, bo w równaniu był minus — a x jest tu całością.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa równania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Rozwiąż: x + 14 = 31.

Rozwiązanie

x = 31 − 14 = 17.

Rozwiąż: x − 12 = 25.

Rozwiązanie

x = 25 + 12 = 37.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.6) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (2.6) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.