Strona główna / Matematyka od nowa / Część 2: Jednostka i liczba / Lekcja 2.4

Lekcja 2.4 · ok. 13 minut

Czym jest oś liczbowa? Zero, jednostka i kierunek

Oś liczbowa to nie rysunek z kreskami, tylko zapis mierzenia: punkt startu, jednostka i kierunek. Gdy to zobaczysz, ułamki i liczby ujemne przestaną być tajemnicą.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Oś liczbowa powstaje z trzech decyzji: gdzie jest zero (początek mierzenia), jaka jest jednostka (odległość od 0 do 1) i w którą stronę liczby rosną. Liczba 3 na osi to punkt odległy od zera o 3 jednostki. Odległość między dwoma punktami to różnica ich liczb.

Krok 1 · Zadanie

Gdzie leży 3?

Na osi podpisano tylko 0 i 1. Przesuń punkt P tam, gdzie leży liczba 3, i kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Liczba 3 leży trzy jednostki od zera. Wystarczy znać zero i jednostkę (odległość od 0 do 1) — resztę kresek wyznacza odkładanie.

Krok 2 · Przekształcenie

Oś to odkładanie jednostki

Każdy łuk to jedno odłożenie jednostki — tak jak kopie patyczka w lekcji 2.2.

Jednostkę odłożono od zera kilka razy i tak dotarto do punktu P. Jaką liczbę oznacza P?

Rozwiązanie

P = 5: jednostkę odłożono od zera pięć razy. Liczba na osi to liczba odłożeń jednostki od zera.

Krok 3 · Model

Ta sama kreska, dwie liczby

Oś ma dwie skale. Górna liczy jednostkami E, dolna — jednostkami F, dwa razy krótszymi od E. Każda kreska dostaje dwie liczby.

Punkt P leży 3 jednostki E od zera. Ile to jednostek F?

Rozwiązanie

P = 3E = 6F. Ta sama kreska ma dwie liczby — zależnie od jednostki. Tak samo jak w lekcja 2.3.

Punkt Q leży 20 jednostek E od zera — poza narysowaną osią. Ile to jednostek F?

Rozwiązanie

20E = 40F: każda jednostka E to dwie jednostki F.

Krok 4 · Badanie modelu

Odległość na osi

Na osi zaznaczono punkty A i B. O ile jednostek są od siebie oddalone?

Rozwiązanie

Odległość to 7 − 2 = 5 jednostek. Odejmowanie na osi to mierzenie odległości.

Ustaw punkt P cztery jednostki na prawo od punktu A. Liczby są ukryte — licz odstępy.

Rozwiązanie

P = 3 + 4 = 7. Przesunięcie w prawo o 4 jednostki to dodanie 4.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Trzy decyzje, które tworzą oś

  1. Zero — punkt, od którego mierzymy.
  2. Jednostka — odległość od 0 do 1. Wszystkie kolejne kreski to jej kolejne odłożenia.
  3. Kierunek — w którą stronę liczby rosną (zwykle w prawo).

Liczba na osi to odległość od zera mierzona jednostką. Odległość między dwoma punktami to różnica ich liczb. Dwie rzeczy zobaczysz później: punkty między kreskami to ułamki (lekcja 5.1), a punkty na lewo od zera — liczby ujemne (lekcja 6.1).

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Trzeba ustalić zero, jednostkę (odległość od 0 do 1) i kierunek. Liczba 4 to punkt odległy od zera o cztery jednostki w ustalonym kierunku.

Krok 6 · Seria zadań

Oś w praktyce

Ołówek leży wzdłuż linijki: jeden koniec przy kresce 3, drugi przy kresce 11 (centymetry). Jaką długość ma ołówek?

Rozwiązanie

11 − 3 = 8 cm. Linijka to oś liczbowa, a długość to odległość między dwoma punktami.

Na osi zaznaczono punkt A = 6. Jaka liczba leży 2 jednostki na lewo od A?

Rozwiązanie

6 − 2 = 4. Przesunięcie w lewo to odejmowanie.

Na osi zaznaczono kreski przy liczbach 4, 5, 6, 7, 8 i 9. Ile jednostek dzieli punkty 4 i 9?

Rozwiązanie

9 − 4 = 5. Kresek jest 6, ale odstępów (jednostek) — 5. To częsta pułapka, także przy liczeniu dni czy pięter.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Kasia mierzy ołówek linijką, ale przykłada go od kreski 1, a nie od zera. Koniec ołówka wypada przy kresce 8. Kasia mówi: „Ołówek ma 8 cm”. Piotr mówi: „Ma 7 cm — długość to odległość od 1 do 8”.

Rozwiązanie

Rację ma Piotr: 8 − 1 = 7 cm. Odczyt z linijki to odległość od zera, a długość — odległość między końcami.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Przesuń punkt P tam, gdzie leży liczba 4. Podpisane są tylko 0 i 1.

Rozwiązanie

Liczba 4 leży tyle jednostek od zera, ile wynosi.

Jaka jest odległość między punktami 3 i 11 na osi liczbowej?

Rozwiązanie 11 − 3 = 8.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (2.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (2.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.