Strona główna / Matematyka od nowa / Część 3: Jednostki jednostek / Lekcja 3.1

Lekcja 3.1 · ok. 13 minut

Po co nam dziesiątki? Mierzenie dużą i małą jednostką

Odkładanie małej jednostki 37 razy jest męczące i łatwo się pomylić. Ludzie wymyślili prostszy sposób: najpierw odkładasz dużą jednostkę, a resztę mierzysz małą.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Długą wielkość wygodniej mierzyć dwiema jednostkami: dużą K (zrobioną z kilku małych, np. K = 10E) i małą E. Najpierw odkładasz tyle K, ile się da, a resztę mierzysz jednostką E. Wynik 3K + 7E to dokładnie to, co zapisujemy jako 37: 3 dziesiątki i 7 jedności.

Krok 1 · Zadanie

Jak zmierzyć długi pasek?

Pasek ma długość 37 małych jednostek E. Trzeba go zmierzyć i zapisać wynik.

Rozwiązanie

Wygodniej mieć dużą jednostkę złożoną z małych, np. K = 10E. Odkładasz ją kilka razy, a resztę mierzysz jednostką E. Tak samo liczy się pieniądze: banknotami i monetami.

Krok 2 · Przekształcenie

Zmierz dwiema jednostkami

K to duża jednostka równa 10E. Kawałki odkładasz po kolei w jednym rzędzie — zasada: najpierw tyle K, ile się da, potem E.

Zmierz pasek A: najpierw jednostką K, potem E, aż do przerywanej linii. Kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

A = 3K + 7E: trzy duże jednostki i siedem małych. Małych zostało mniej niż 10 — inaczej zmieściłoby się kolejne K.

Krok 3 · Model

Od pomiaru do zapisu cyframi

A = 3K + 7E, a K = 10E. Ile to małych jednostek E?

Rozwiązanie

3K + 7E = 30E + 7E = 37E.

Wynik 3K + 7E zapisujemy krótko cyframi: najpierw liczba dużych jednostek, potem małych.

Rozwiązanie

37: trójka stoi na miejscu dużych jednostek (dziesiątek), siódemka — małych (jedności). Miejsce cyfry mówi, jakiej jednostki dotyczy.

Krok 4 · Badanie modelu

A gdyby duża jednostka była inna?

Ten sam pasek 37E, ale tym razem duża jednostka to P = 5E. Zmierz go ponownie.

Rozwiązanie

A = 7P + 2E. Ten sam pasek, ale inna duża jednostka — więc inny zapis.

Pasek 37E: przy K = 10E wyszło 3K + 7E, a przy P = 5E — 7P + 2E.

Rozwiązanie

Zapis zależy od wyboru dużej jednostki. Używamy dziesiątek, bo mamy dziesięć palców — ale równie dobrze można liczyć piątkami, o czym jest lekcja 3.2.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Dwie jednostki, jeden zapis

To jest zapis pozycyjny: ta sama cyfra znaczy co innego zależnie od miejsca. Trójka w 37 to trzy dziesiątki, a w 73 — trzy jedności.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Bo dużą jednostkę odkładamy tyle razy, ile się da. Gdyby zostało tyle, ile ma duża jednostka, albo więcej, zmieściłaby się jeszcze jedna — a więc pomiar nie byłby skończony.

Krok 6 · Seria zadań

Duże i małe jednostki na co dzień

Jajka pakuje się w kartony po 10. Jest 46 jaj. Ile pełnych kartonów i ile luźnych jaj?

Rozwiązanie

4 kartony (40 jaj) i 6 luźnych jaj: 46 = 4 · 10 + 6.

Masz monety 10 zł i 1 zł. Jak wypłacić 83 zł najmniejszą liczbą monet?

Rozwiązanie

8 monet po 10 zł i 3 monety po 1 zł — dokładnie cyfry liczby 83.

Ktoś policzył: 5 dziesiątek i 12 jedności. Ile to razem?

Rozwiązanie

5 dziesiątek + 12 jedności = 6 dziesiątek + 2 jedności = 62. Zanim zapiszesz cyframi, wymień 10 jedności na dziesiątkę.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Pasek zmierzono jako 2K + 15E, gdzie K = 10E. Ewa: „Zapis cyframi to 215”. Leon: „Najpierw trzeba wymienić 10E na 1K: to 3K + 5E, czyli 35”.

Rozwiązanie

Rację ma Leon. 15E to 1K + 5E, więc razem 3K + 5E = 35. Na każdym miejscu może stać tylko jedna cyfra — dlatego najpierw wymieniamy.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Pasek ma długość 26E. Zmierz go: najpierw K (= 10E), potem E.

Rozwiązanie

Liczba K to cyfra dziesiątek, a liczba E — cyfra jedności liczby 26.

Jest 57 jaj. Ile pełnych kartonów po 10 i ile luźnych jaj?

Rozwiązanie

Pełne kartony: 5, luźne jajka: 7 — to dokładnie cyfry liczby 57.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Z nauczycielem

Przerób to z nauczycielem

Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (3.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (3.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.