Po co nam dziesiątki? Mierzenie dużą i małą jednostką
Odkładanie małej jednostki 37 razy jest męczące i łatwo się pomylić. Ludzie wymyślili prostszy sposób: najpierw odkładasz dużą jednostkę, a resztę mierzysz małą.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Długą wielkość wygodniej mierzyć dwiema jednostkami: dużą K (zrobioną z kilku małych, np. K = 10E) i małą E. Najpierw odkładasz tyle K, ile się da, a resztę mierzysz jednostką E. Wynik 3K + 7E to dokładnie to, co zapisujemy jako 37: 3 dziesiątki i 7 jedności.
Krok 1 · Zadanie
Jak zmierzyć długi pasek?
Pasek ma długość 37 małych jednostek E. Trzeba go zmierzyć i zapisać wynik.
Rozwiązanie
Wygodniej mieć dużą jednostkę złożoną z małych, np. K = 10E. Odkładasz ją kilka razy, a resztę mierzysz jednostką E. Tak samo liczy się pieniądze: banknotami i monetami.
Krok 2 · Przekształcenie
Zmierz dwiema jednostkami
K to duża jednostka równa 10E. Kawałki odkładasz po kolei w jednym rzędzie — zasada: najpierw tyle K, ile się da, potem E.
Zmierz pasek A: najpierw jednostką K, potem E, aż do przerywanej linii. Kliknij „Sprawdź”.
Rozwiązanie
A = 3K + 7E: trzy duże jednostki i siedem małych. Małych zostało mniej niż 10 — inaczej zmieściłoby się kolejne K.
Krok 3 · Model
Od pomiaru do zapisu cyframi
A = 3K + 7E, a K = 10E. Ile to małych jednostek E?
Rozwiązanie
3K + 7E = 30E + 7E = 37E.
Wynik 3K + 7E zapisujemy krótko cyframi: najpierw liczba dużych jednostek, potem małych.
Rozwiązanie
37: trójka stoi na miejscu dużych jednostek (dziesiątek), siódemka — małych (jedności). Miejsce cyfry mówi, jakiej jednostki dotyczy.
Krok 4 · Badanie modelu
A gdyby duża jednostka była inna?
Ten sam pasek 37E, ale tym razem duża jednostka to P = 5E. Zmierz go ponownie.
Rozwiązanie
A = 7P + 2E. Ten sam pasek, ale inna duża jednostka — więc inny zapis.
Pasek 37E: przy K = 10E wyszło 3K + 7E, a przy P = 5E — 7P + 2E.
Rozwiązanie
Zapis zależy od wyboru dużej jednostki. Używamy dziesiątek, bo mamy dziesięć palców — ale równie dobrze można liczyć piątkami, o czym jest lekcja 3.2.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Dwie jednostki, jeden zapis
Długą wielkość mierzymy dużą jednostką (np. K = 10E) i małą (E).
Zasada: najpierw tyle dużych, ile się da. Wtedy małych zostaje zawsze mniej niż jedna duża — mniej niż 10.
Wynik zapisujemy cyframi: 37 = 3K + 7E. Cyfra po lewej liczy duże jednostki, po prawej — małe.
To jest zapis pozycyjny: ta sama cyfra znaczy co innego zależnie od miejsca. Trójka w 37 to trzy dziesiątki, a w 73 — trzy jedności.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Bo dużą jednostkę odkładamy tyle razy, ile się da. Gdyby zostało tyle, ile ma duża jednostka, albo więcej, zmieściłaby się jeszcze jedna — a więc pomiar nie byłby skończony.
Krok 6 · Seria zadań
Duże i małe jednostki na co dzień
Jajka pakuje się w kartony po 10. Jest 46 jaj. Ile pełnych kartonów i ile luźnych jaj?
Pasek zmierzono jako 2K + 15E, gdzie K = 10E. Ewa: „Zapis cyframi to 215”. Leon: „Najpierw trzeba wymienić 10E na 1K: to 3K + 5E, czyli 35”.
Rozwiązanie
Rację ma Leon. 15E to 1K + 5E, więc razem 3K + 5E = 35. Na każdym miejscu może stać tylko jedna cyfra — dlatego najpierw wymieniamy.
Krok 8 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Pasek ma długość 26E. Zmierz go: najpierw K (= 10E), potem E.
Rozwiązanie
Liczba K to cyfra dziesiątek, a liczba E — cyfra jedności liczby 26.
Jest 57 jaj. Ile pełnych kartonów po 10 i ile luźnych jaj?
Rozwiązanie
Pełne kartony: 5, luźne jajka: 7 — to dokładnie cyfry liczby 57.
Krok 9 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: najpierw odkładamy dużą jednostkę, ile się da, a resztę mierzymy małą. Zapis 37 znaczy dokładnie „3 duże jednostki i 7 małych”.
Jeśli ten temat wciąż sprawia kłopot, przejdziemy go razem — w twoim tempie, na przykładach dobranych do ciebie. Także dla dorosłych, którzy wracają do matematyki, i rodziców, którzy chcą umieć wytłumaczyć ją dziecku.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (3.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś