Strona główna / Matematyka od nowa / Część 5: Ułamki / Lekcja 5.4

Lekcja 5.4 · ok. 16 minut

Jak mnożyć i dzielić ułamki — i dlaczego przy dzieleniu „odwracamy”?

Mnożenie ułamków to „część części”, a dzielenie — pytanie, ile razy jedna wielkość mieści się w drugiej. Z tych dwóch myśli wynikają obie szkolne reguły.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

1/2 · 2/3 to „połowa z dwóch trzecich”: na kwadracie podzielonym na 2 wiersze i 3 kolumny część wspólna to 2 z 6 kratek, czyli 1/3. Stąd reguła: licznik razy licznik, mianownik razy mianownik. Dzielenie 3 : 1/4 pyta, ile razy ćwiartka mieści się w 3 — 12 razy, bo w każdej całości mieszczą się 4 ćwiartki. Dlatego dzielenie przez 1/4 to mnożenie przez 4.

Krok 1 · Zadanie

Połowa z dwóch trzecich

Zostały 2/3 pizzy. Zjadasz połowę tego, co zostało. Jaką część całej pizzy zjadasz?

Rozwiązanie

2/3 to dwa kawałki po 1/3; połowa z nich to jeden kawałek — 1/3 pizzy. W zapisie: 1/2 · 2/3 = 1/3.

Krok 2 · Przekształcenie

Część części na kwadracie

Kwadrat to cała pizza. Kolumny dzielą ją na trzecie części, wiersze — na połowy. Część wspólna zacieniowanych kolumn i wierszy to „połowa z dwóch trzecich”.

Zacieniuj 2 z 3 kolumn (czyli 2/3) i 1 z 2 wierszy (czyli połowę). Kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

Część wspólna to 2 z 6 kratek, czyli 2/6 = 1/3 całości.

Krok 3 · Model

Reguła mnożenia

Na kwadracie: kratek jest 2 · 3 = 6 (iloczyn mianowników), a część wspólna ma 1 · 2 = 2 kratki (iloczyn liczników).

Rozwiązanie

1/2 · 2/3 = (1 · 2)/(2 · 3) = 2/6 = 1/3. Mianowniki mnożymy, bo kwadrat dzielą jednocześnie wiersze i kolumny; liczniki — bo część wspólna to wiersze razy kolumny.

Krok 4 · Badanie modelu

Mnożenie, które zmniejsza, i dzielenie, które zwiększa

Ile to 6 · 1/2? I czy mnożenie zawsze zwiększa liczbę?

Rozwiązanie

6 · 1/2 = 3. Mnożenie przez liczbę mniejszą od 1 zmniejsza — tak jak zmiana na większą jednostkę w lekcji 2.3.

Ile razy ćwiartka mieści się w 3 całych? Pasek ma długość 3, a całość podzielono na ćwiartki.

Rozwiązanie

W każdej całości mieszczą się 4 ćwiartki, więc w 3 całych — 12. Dlatego 3 : 1/4 = 3 · 4: dzielenie przez 1/4 to mnożenie przez 4.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Część części i mieszczenie

ab·cd=a·cb·dab:cd=ab·dc

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

2 : 1/3 pyta, ile razy jedna trzecia mieści się w 2 całych. W każdej całości mieszczą się 3 trzecie części, więc w dwóch całych — 6.

Krok 6 · Seria zadań

Mnożenie i dzielenie w praktyce

Policz 3/4 · 2/5.

Rozwiązanie

3/4 · 2/5 = 6/20 = 3/10.

Ile razy 3/8 mieści się w 3/4?

Rozwiązanie

3/4 = 6/8, a 3/8 mieści się w 6/8 dwa razy. Regułą: 3/4 · 8/3 = 24/12 = 2.

Na porcję ciasta potrzeba 3/4 szklanki cukru. Ile cukru na 2/3 porcji?

Rozwiązanie

2/3 · 3/4 = 6/12 = 1/2 szklanki.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ile to 6 : 1/2? Ola: „3, bo dzielenie zmniejsza”. Piotr: „12 — połówka mieści się w 6 dwanaście razy”.

Rozwiązanie

Rację ma Piotr. W każdej całości są 2 połówki, więc w 6 całych — 12. Dzielenie przez liczbę mniejszą od 1 zwiększa.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Policz 1/2 · 3/4.

Rozwiązanie 1/2 · 3/4 = 3/8.

Ile razy 1/3 mieści się w 2?

Rozwiązanie 2 : 1/3 = 6.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (5.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (5.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.