Strona główna / Matematyka od nowa / Część 6: Liczby ujemne / Lekcja 6.3

Lekcja 6.3 · ok. 15 minut

Dlaczego minus razy minus daje plus? Trzy wyjaśnienia bez wkuwania

Reguła „minus razy minus daje plus” wygląda na arbitralną umowę. Nie jest. Zobaczysz trzy niezależne powody, dla których musi tak być — inaczej rozpadłaby się reszta arytmetyki.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Mnożenie przez −1 to obrót na osi wokół zera: liczba przechodzi na drugą stronę. (−2) · (−3) to „weź 3, pomnóż przez 2 i dwa razy obróć” — po dwóch obrotach wracasz na stronę dodatnią: 6. To samo wynika z rozdzielności: (−1) · (−1) + (−1) · 1 = (−1) · 0 = 0, więc (−1) · (−1) musi być równe 1.

Krok 1 · Zadanie

Dokończ wzór

Przyjrzyj się wynikom:

IloczynWynik
3 · (−2)−6
2 · (−2)−4
1 · (−2)−2
0 · (−2)0
(−1) · (−2)?
Rozwiązanie

Każdy wiersz zwiększa wynik o 2: −6, −4, −2, 0, a więc 2. Gdyby (−1) · (−2) było równe −2, wzór nagle by się złamał.

Krok 2 · Przekształcenie

Mnożenie przez −1 to obrót

Pomnożenie liczby przez −1 daje liczbę przeciwną: ta sama odległość od zera, druga strona osi. Na osi wygląda to jak obrót wokół zera.

Gdzie wyląduje −4 po pomnożeniu przez −1? Przesuń punkt i kliknij „Sprawdź”.

Rozwiązanie

(−1) · (−4) = 4. Obrót przenosi −4 z lewej strony zera na prawą, w tę samą odległość.

Krok 3 · Model

Dwa obroty

(−2) · (−3) to: weź 3, pomnóż przez 2 (wychodzi 6), a potem dwa razy pomnóż przez −1 (dwa obroty). Policz.

Rozwiązanie

(−1) · (−1) = 1 i (−2) · (−3) = 6. Dwa minusy to dwa obroty — powrót na stronę dodatnią.

Krok 4 · Badanie modelu

Dowód z rozdzielności

Trzecie wyjaśnienie nie odwołuje się do obrazków — tylko do zasad, które już znasz. Wiemy, że a · (b + c) = a · b + a · c i że każda liczba razy 0 daje 0.

Ile to (−1) · (1 + (−1))?

Rozwiązanie

1 + (−1) = 0, więc (−1) · 0 = 0.

Z rozdzielności: (−1) · (1 + (−1)) = (−1) · 1 + (−1) · (−1). Lewa strona to 0, a (−1) · 1 = −1. Więc −1 + (−1) · (−1) = 0.

Rozwiązanie

Musi być 1, bo −1 + 1 = 0. Gdyby (−1) · (−1) było równe −1, wyszłoby −2 = 0 — a więc rozdzielność, na której stoi cała arytmetyka, przestałaby działać.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Znaki w mnożeniu

CzynnikiIloczynPrzykład
+ · ++2 · 3 = 6
+ · −−2 · (−3) = −6
− · +−(−2) · 3 = −6
− · −+(−2) · (−3) = 6

Trzy niezależne powody:

  1. Wzór: w tabeli 3 · (−2), 2 · (−2), … wyniki rosną o 2 — po zerze przychodzi 2.
  2. Obrót: mnożenie przez −1 przenosi liczbę na drugą stronę zera. Dwa minusy to dwa obroty.
  3. Rozdzielność: gdyby (−1) · (−1) = −1, to (−1) · (1 + (−1)) dawałoby −2 zamiast 0.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Na przykład obrót: mnożenie przez −1 przenosi liczbę na drugą stronę zera. Liczba ujemna jest już po lewej stronie, więc pomnożenie jej przez −1 przenosi ją na prawą — wynik jest dodatni. To nie umowa, tylko konsekwencja tego, czym jest mnożenie przez −1.

Krok 6 · Seria zadań

Mnożenie ze znakami

Policz (−4) · 5.

Rozwiązanie

(−4) · 5 = −20: jeden minus, jeden obrót.

Policz (−6) · (−7).

Rozwiązanie

(−6) · (−7) = 42.

Policz (−3)², czyli (−3) · (−3).

Rozwiązanie

(−3)² = (−3) · (−3) = 9. Kwadrat każdej liczby różnej od zera jest dodatni.

Policz (−1) · (−1) · (−1).

Rozwiązanie

(−1) · (−1) · (−1) = 1 · (−1) = −1. Nieparzysta liczba minusów daje wynik ujemny.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ile to (−2) · (−5)? Ala: „−10, bo minusy się dodają”. Bartek: „10, bo dwa obroty wracają na stronę dodatnią”.

Rozwiązanie

Rację ma Bartek: (−2) · (−5) = 10. „Minusy się dodają” to pomyłka z dodawaniem: (−2) + (−5) = −7.

Krok 8 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Policz (−3) · (−4).

Rozwiązanie (−3) · (−4) = 12.

Policz (−5)².

Rozwiązanie (−5)² = 25.

Krok 9 · Dalej

Co dalej

Matura

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (6.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (6.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.