Strona główna / Matematyka od nowa / Część 9: Wyrażenia i równania / Lekcja 9.1

Lekcja 9.1 · ok. 17 minut · matura podstawowa

Skąd się biorą wzory skróconego mnożenia? (a + b)², (a − b)² i (a + b)(a − b) na kafelkach

Najczęstszy błąd w algebrze to (a + b)2 = a2 + b2. Wystarczy narysować kwadrat o boku a + b, żeby zobaczyć, czego brakuje: dwóch prostokątów.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

(a + b)2 = a2 + 2ab + b2, (a − b)2 = a2 − 2ab + b2, (a + b)(a − b) = a2 − b2. Kwadrat o boku a + b składa się z kwadratów a2 i b2 oraz dwóch prostokątów ab — stąd środkowy wyraz 2ab. Czytane od prawej, wzory służą do rozkładu na czynniki: x2 − 25 = (x − 5)(x + 5).

Krok 1 · Zadanie

21² w pamięci

Oblicz w pamięci 212, bez mnożenia pisemnego. Podpowiedź: 21 = 20 + 1.

Rozwiązanie

(20 + 1)2 = 400 + 2 · 20 · 1 + 1 = 441.

Krok 2 · Przekształcenie

Kwadrat sumy z kafelków

Oba boki prostokąta mają długość x + n. Suwaki ustawiają liczbę n na każdym boku — żeby był kwadrat, ustaw ją tak samo.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

(x + 3)2 = x2 + 6x + 9, (x + 5)2 = x2 + 10x + 25.

Krok 3 · Model

Wzór na kwadrat sumy

Który wzór opisuje kwadrat o boku a + b?

Rozwiązanie

(a + b)2 = a2 + 2ab + b2: kwadrat a2, kwadrat b2 i dwa prostokąty ab.

Zapisz bez nawiasu: (x + 4)2.

Rozwiązanie

(x + 4)2 = x2 + 2 · 4 · x + 16 = x2 + 8x + 16.

Krok 4 · Badanie modelu

Kwadrat różnicy i różnica kwadratów

Ujemna liczba na boku daje czerwone (ujemne) kafelki. Minus razy minus daje plus.

Oba boki mają długość x − n.

Podsumowanie

(x − 2)2 = x2 − 4x + 4.

Jeden bok ma długość x + n, drugi x − m.

Podsumowanie

(x + 3)(x − 3) = x2 − 3x + 3x − 9 = x2 − 9.

Zapisz bez nawiasu: (2x − 3)2.

Rozwiązanie

(2x − 3)2 = (2x)2 − 2 · 2x · 3 + 32 = 4x2 − 12x + 9.

Rozłóż na czynniki: x2 − 25.

Rozwiązanie

x2 − 25 = x2 − 52 = (x − 5)(x + 5).

Krok 5 · Wyjaśnienie

Trzy wzory i jeden rysunek

a²ababb²abab
Kwadrat o boku a + b: kwadraty a² i b² oraz dwa prostokąty ab.

Czytane od lewej wzory służą do wymnażania, od prawej — do rozkładu na czynniki. Sprawdź na paskach, kiedy (a + b)2 mogłoby być równe a2 + b2.

Górny pasek to (a + b)², dolny a² + b².

Podsumowanie

(a + b)2 − (a2 + b2) = 2ab, więc równość zachodzi tylko dla ab = 0.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Kwadrat o boku a + b dzieli się na cztery części: kwadrat a na a, kwadrat b na b i dwa prostokąty a na b. Zapis a2 + b2 pomija oba prostokąty, czyli 2ab. Na przykład (3 + 1)2 = 16, a 9 + 1 = 10.

Krok 6 · Seria zadań

Sprytne liczenie i upraszczanie

Oblicz 992, korzystając z (100 − 1)2.

Rozwiązanie

(100 − 1)2 = 10 000 − 200 + 1 = 9801.

Oblicz 51 · 49, korzystając z różnicy kwadratów.

Rozwiązanie

51 · 49 = (50 + 1)(50 − 1) = 2500 − 1 = 2499.

Uprość: (x + 3)2 − (x − 3)2.

Rozwiązanie

x2 + 6x + 9 − x2 + 6x − 9 = 12x.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ola: „(x + 5)2 = x2 + 25”. Piotr: „(x + 5)2 = x2 + 10x + 25”.

Rozwiązanie

Rację ma Piotr. Ola pominęła dwa prostokąty 5x.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (0–1 pkt każde).

Dla każdej liczby rzeczywistej x wyrażenie (2x − 1)2 − (2x + 1)2 jest równe

Rozwiązanie

(4x2 − 4x + 1) − (4x2 + 4x + 1) = −8x. Odpowiedź A.

Liczba (√3 − √2)(√3 + √2) jest równa

Rozwiązanie

(√3)2 − (√2)2 = 3 − 2 = 1. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami, już bez kafelków. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Zapisz bez nawiasu: (x + 6)².

Rozwiązanie (x + 6)² = x^2 + 12x + 36.

Rozłóż na czynniki: x² − 16.

Rozwiązanie x² − 16 = (x - 4)(x + 4).

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (9.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (9.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.