Procent składany: jak rośnie kapitał na lokacie i dlaczego +10% i −10% to nie zero
Odsetki od odsetek wyglądają na drobiazg: w pierwszym roku nic nie widać, w drugim kilka złotych. Ale za kilkanaście lat to one decydują, czy kapitał się podwoił. Procent składany to po prostu ciąg geometryczny w przebraniu.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Przy oprocentowaniu p% w skali roku i rocznej kapitalizacji kapitał co rok mnoży się przez 1 + p/100, więc po n latach Kn = K · (1 + p/100)n — to ciąg geometryczny o ilorazie q = 1 + p/100. Przy kapitalizacji k razy w roku: K · (1 + p/(100k))nk, co daje trochę więcej. Kolejne zmiany procentowe się mnożą, a nie dodają: podwyżka o 10% i obniżka o 10% dają 1,1 · 0,9 = 0,99, czyli spadek o 1%. Kapitał podwaja się mniej więcej po 72/p latach (reguła 72).
Krok 1 · Zadanie
Odsetki od odsetek
Na lokatę wpłacono 1000 zł na 10% w skali roku. Odsetki są dopisywane do kapitału na koniec każdego roku (kapitalizacja roczna). Podatek pomijamy.
Ile pieniędzy będzie na lokacie po 3 latach?
Rozwiązanie
K1 = 1100, K2 = 1210, K3 = 1331 zł. Kolejne kwoty tworzą ciąg geometryczny o ilorazie 1,1.
Krok 2 · Przekształcenie
Kiedy kapitał się podwoi?
Kapitał 1000 zł na p% rocznie, kapitalizacja roczna: Kn = 1000 · (1 + p/100)n. Szukaj pierwszego roku, w którym słupek przekracza 2000 zł.
Kapitalizacja k razy w roku (np. kwartalna, k = 4): w każdym okresie dopisuje się p/k procent, okresów jest nk: K · (1 + p/(100k))nk.
Podatek od odsetek (w Polsce 19%): zostaje 81% odsetek. Na maturze zwykle trzeba go uwzględnić tylko wtedy, gdy treść o nim mówi.
Na lokatę wpłacono 2000 zł na 4% w skali roku z kapitalizacją kwartalną. Ile będzie na lokacie po roku (bez podatku)? Wynik zaokrąglij do grosza.
Rozwiązanie
2000 · 1,014 = 2000 · 1,04060401 ≈ 2081,21 zł — o 1,21 zł więcej niż przy kapitalizacji rocznej.
Na lokatę wpłacono 10 000 zł na 5% w skali roku z kapitalizacją roczną. Od odsetek pobiera się 19% podatku. Ile pieniędzy będzie na lokacie po roku?
Rozwiązanie
Odsetki 500 zł, podatek 0,19 · 500 = 95 zł. Na lokacie: 10 000 + 405 = 10 405 zł. Inaczej: odsetki netto to 5% · 0,81 = 4,05%.
Krok 4 · Badanie modelu
Kredyt w ratach malejących
Kredyt 12 000 zł spłaca się w 12 miesięcznych ratach. Każda rata to 1000 zł kapitału plus odsetki: 1% od długu pozostałego przed tą ratą. Słupki to kolejne raty, podświetlone — raty już zapłacone.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
Przed n-tą ratą dług wynosi 12 000 − 1000(n − 1), więc odsetki to 10(13 − n) zł. Suma odsetek: 120 + 110 + … + 10 = (120 + 10)/2 · 12 = 780 zł.
Cenę towaru podniesiono o 10%, a potem obniżono o 10%. Jak zmieniła się cena w porównaniu z początkową?
Rozwiązanie
100 · 1,1 · 0,9 = 99 — cena spadła o 1%. Kolejne zmiany procentowe się mnożą, a nie dodają.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Częstsza kapitalizacja
Zmiana o p% to mnożenie przez 1 + p/100 (wzrost) albo 1 − p/100 (spadek). Kolejne zmiany: mnoży się czynniki.
Kapitał po latach tworzy ciąg geometryczny — rośnie coraz szybciej, bo odsetki pracują na kolejne odsetki.
Im częściej dopisuje się odsetki, tym więcej się zarabia — ale zysk z częstszej kapitalizacji szybko słabnie.
Poniżej: ile da 1000 zł po roku na 12%, gdy odsetki dopisuje się n razy w roku. Kolejne wartości to ciąg Kn = 1000 · (1 + 0,12/n)n.
Odsetki dopisuje się do kapitału, więc w następnym roku procent liczy się od większej kwoty. Co rok kapitał mnoży się przez tę samą liczbę 1 + p/100, zamiast rosnąć o tę samą kwotę — to właśnie ciąg geometryczny.
Krok 6 · Seria zadań
Procenty w praktyce
Na lokatę wpłacono 5000 zł na 8% w skali roku z kapitalizacją roczną. Po ilu pełnych latach kwota na lokacie po raz pierwszy przekroczy 7000 zł?
Pensja wynosi 4000 zł. Propozycja A: co roku podwyżka o 200 zł. Propozycja B: co roku podwyżka o 5%. Która daje wyższą pensję po 3 latach?
Rozwiązanie
A: 4000 + 3 · 200 = 4600 zł. B: 4000 · 1,053 = 4630,50 zł. Na dłuższą metę przewaga B rośnie coraz szybciej.
Cenę obniżono o 20%, a po miesiącu nową cenę obniżono o kolejne 20%. O ile procent niższa jest cena końcowa od początkowej?
Rozwiązanie
0,8 · 0,8 = 0,64: cena końcowa to 64% początkowej, czyli jest niższa o 36%.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Ala: „Lokata 6% na 2 lata z kapitalizacją roczną daje tyle samo co dwie lokaty po 3% na rok”. Bob: „Nie: 3% na rok przez 2 lata to 1,032 ≈ 1,0609, a jedna lokata 6% w skali roku przez 2 lata to 1,062 = 1,1236 — to zupełnie różne rzeczy”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: 1,062 = 1,1236 (+12,36%), a 1,032 = 1,0609 (+6,09%). Ala pomyliła oprocentowanie roczne z łącznym.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Kwotę 5000 zł wpłacono na lokatę oprocentowaną 3% w skali roku z roczną kapitalizacją odsetek. Po dwóch latach (bez podatku) na lokacie będzie
Rozwiązanie
5000 · 1,032 = 5000 · 1,0609 = 5304,50 zł. Odpowiedź A.
Cenę telewizora obniżono najpierw o 10%, a potem nową cenę obniżono o 20%. W wyniku obu obniżek cena telewizora zmalała o
Rozwiązanie
0,9 · 0,8 = 0,72 — cena końcowa to 72% początkowej, spadek o 28%. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Na lokatę wpłacono 1000 zł na 10% w skali roku z kapitalizacją roczną. Ile będzie na lokacie po 3 latach (bez podatku)?
Rozwiązanie
Kwota: 1331 zł.
Cenę podniesiono o 10%, a potem nową cenę obniżono o 10%. Ile procent ceny początkowej wynosi cena końcowa?
Rozwiązanie
Cena końcowa: 99% początkowej.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: zmiana o p% to mnożenie przez 1 ± p/100, więc kolejne zmiany się mnożą. Kapitał na lokacie tworzy ciąg geometryczny K(1 + p/100)n. Częstsza kapitalizacja i dłuższy czas działają na korzyść oszczędzającego, ale coraz słabiej.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (11.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś