Strona główna / Matematyka od nowa / Część 11: Ciągi / Lekcja 11.4

Lekcja 11.4 · ok. 17 minut · matura podstawowa

Procent składany: jak rośnie kapitał na lokacie i dlaczego +10% i −10% to nie zero

Odsetki od odsetek wyglądają na drobiazg: w pierwszym roku nic nie widać, w drugim kilka złotych. Ale za kilkanaście lat to one decydują, czy kapitał się podwoił. Procent składany to po prostu ciąg geometryczny w przebraniu.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Przy oprocentowaniu p% w skali roku i rocznej kapitalizacji kapitał co rok mnoży się przez 1 + p/100, więc po n latach Kn = K · (1 + p/100)n — to ciąg geometryczny o ilorazie q = 1 + p/100. Przy kapitalizacji k razy w roku: K · (1 + p/(100k))nk, co daje trochę więcej. Kolejne zmiany procentowe się mnożą, a nie dodają: podwyżka o 10% i obniżka o 10% dają 1,1 · 0,9 = 0,99, czyli spadek o 1%. Kapitał podwaja się mniej więcej po 72/p latach (reguła 72).

Krok 1 · Zadanie

Odsetki od odsetek

Na lokatę wpłacono 1000 zł na 10% w skali roku. Odsetki są dopisywane do kapitału na koniec każdego roku (kapitalizacja roczna). Podatek pomijamy.

Ile pieniędzy będzie na lokacie po 3 latach?

Rozwiązanie

K1 = 1100, K2 = 1210, K3 = 1331 zł. Kolejne kwoty tworzą ciąg geometryczny o ilorazie 1,1.

Krok 2 · Przekształcenie

Kiedy kapitał się podwoi?

Kapitał 1000 zł na p% rocznie, kapitalizacja roczna: Kn = 1000 · (1 + p/100)n. Szukaj pierwszego roku, w którym słupek przekracza 2000 zł.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

1,17 ≈ 1,95 < 2 < 1,18 ≈ 2,14 oraz 1,0417 ≈ 1,95 < 2 < 1,0418 ≈ 2,03.

Krok 3 · Model

Kapitalizacja i podatek

Na lokatę wpłacono 2000 zł na 4% w skali roku z kapitalizacją kwartalną. Ile będzie na lokacie po roku (bez podatku)? Wynik zaokrąglij do grosza.

Rozwiązanie

2000 · 1,014 = 2000 · 1,04060401 ≈ 2081,21 zł — o 1,21 zł więcej niż przy kapitalizacji rocznej.

Na lokatę wpłacono 10 000 zł na 5% w skali roku z kapitalizacją roczną. Od odsetek pobiera się 19% podatku. Ile pieniędzy będzie na lokacie po roku?

Rozwiązanie

Odsetki 500 zł, podatek 0,19 · 500 = 95 zł. Na lokacie: 10 000 + 405 = 10 405 zł. Inaczej: odsetki netto to 5% · 0,81 = 4,05%.

Krok 4 · Badanie modelu

Kredyt w ratach malejących

Kredyt 12 000 zł spłaca się w 12 miesięcznych ratach. Każda rata to 1000 zł kapitału plus odsetki: 1% od długu pozostałego przed tą ratą. Słupki to kolejne raty, podświetlone — raty już zapłacone.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

Przed n-tą ratą dług wynosi 12 000 − 1000(n − 1), więc odsetki to 10(13 − n) zł. Suma odsetek: 120 + 110 + … + 10 = (120 + 10)/2 · 12 = 780 zł.

Cenę towaru podniesiono o 10%, a potem obniżono o 10%. Jak zmieniła się cena w porównaniu z początkową?

Rozwiązanie

100 · 1,1 · 0,9 = 99 — cena spadła o 1%. Kolejne zmiany procentowe się mnożą, a nie dodają.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Częstsza kapitalizacja

Poniżej: ile da 1000 zł po roku na 12%, gdy odsetki dopisuje się n razy w roku. Kolejne wartości to ciąg Kn = 1000 · (1 + 0,12/n)n.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

K1 = 1120, K2 = 1123,60, K4 ≈ 1125,51, K12 ≈ 1126,83 zł.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Odsetki dopisuje się do kapitału, więc w następnym roku procent liczy się od większej kwoty. Co rok kapitał mnoży się przez tę samą liczbę 1 + p/100, zamiast rosnąć o tę samą kwotę — to właśnie ciąg geometryczny.

Krok 6 · Seria zadań

Procenty w praktyce

Na lokatę wpłacono 5000 zł na 8% w skali roku z kapitalizacją roczną. Po ilu pełnych latach kwota na lokacie po raz pierwszy przekroczy 7000 zł?

Rozwiązanie

5000 · 1,08n > 7000 ⇔ 1,08n > 1,4. 1,084 ≈ 1,3605, 1,085 ≈ 1,4693 — po 5 latach.

Pensja wynosi 4000 zł. Propozycja A: co roku podwyżka o 200 zł. Propozycja B: co roku podwyżka o 5%. Która daje wyższą pensję po 3 latach?

Rozwiązanie

A: 4000 + 3 · 200 = 4600 zł. B: 4000 · 1,053 = 4630,50 zł. Na dłuższą metę przewaga B rośnie coraz szybciej.

Cenę obniżono o 20%, a po miesiącu nową cenę obniżono o kolejne 20%. O ile procent niższa jest cena końcowa od początkowej?

Rozwiązanie

0,8 · 0,8 = 0,64: cena końcowa to 64% początkowej, czyli jest niższa o 36%.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ala: „Lokata 6% na 2 lata z kapitalizacją roczną daje tyle samo co dwie lokaty po 3% na rok”. Bob: „Nie: 3% na rok przez 2 lata to 1,032 ≈ 1,0609, a jedna lokata 6% w skali roku przez 2 lata to 1,062 = 1,1236 — to zupełnie różne rzeczy”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: 1,062 = 1,1236 (+12,36%), a 1,032 = 1,0609 (+6,09%). Ala pomyliła oprocentowanie roczne z łącznym.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Kwotę 5000 zł wpłacono na lokatę oprocentowaną 3% w skali roku z roczną kapitalizacją odsetek. Po dwóch latach (bez podatku) na lokacie będzie

Rozwiązanie

5000 · 1,032 = 5000 · 1,0609 = 5304,50 zł. Odpowiedź A.

Cenę telewizora obniżono najpierw o 10%, a potem nową cenę obniżono o 20%. W wyniku obu obniżek cena telewizora zmalała o

Rozwiązanie

0,9 · 0,8 = 0,72 — cena końcowa to 72% początkowej, spadek o 28%. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Na lokatę wpłacono 1000 zł na 10% w skali roku z kapitalizacją roczną. Ile będzie na lokacie po 3 latach (bez podatku)?

Rozwiązanie

Kwota: 1331 zł.

Cenę podniesiono o 10%, a potem nową cenę obniżono o 10%. Ile procent ceny początkowej wynosi cena końcowa?

Rozwiązanie

Cena końcowa: 99% początkowej.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (11.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (11.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.