Strona główna / Matematyka od nowa / Część 13: Trygonometria / Lekcja 13.1

Lekcja 13.1 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Czym jest sinus, cosinus i tangens? Stosunki boków, które zależą tylko od kąta

Znak drogowy „stromy podjazd 12%” nie mówi, jak długi jest podjazd. Mówi coś ważniejszego: o ile metrów wzniesiesz się na każde 100 m w poziomie. Taki stosunek boków zależy tylko od kąta nachylenia — i ma swoją nazwę: tangens.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

W trójkącie prostokątnym z kątem ostrym α: sin α = przyprostokątna naprzeciw α / przeciwprostokątna, cos α = przyprostokątna przy α / przeciwprostokątna, tg α = przyprostokątna naprzeciw α / przyprostokątna przy α. Wszystkie trójkąty prostokątne z tym samym kątem α są podobne, więc te stosunki zależą tylko od kąta, a nie od wielkości trójkąta. Dla kąta ostrego sin α i cos α leżą między 0 a 1, a tg α może być dowolną liczbą dodatnią. Ponadto sin α = cos(90° − α).

Krok 1 · Zadanie

Stromy podjazd 12%

Znak „stromy podjazd 12%” oznacza, że droga wznosi się o 12 m na każde 100 m przebyte w poziomie.

O ile metrów wzniesiesz się, przejeżdżając taki podjazd na odcinku 500 m w poziomie?

Rozwiązanie

h : 500 = 12 : 100, więc h = 0,12 · 500 = 60 m.

Krok 2 · Przekształcenie

Ten sam kąt, różne trójkąty

Trójkąt prostokątny z kątem α przy wierzchołku A. Suwak c zmienia wielkość trójkąta, suwak α — kąt. Pod rysunkiem: boki i trzy ich stosunki.

Wykonuj polecenia po kolei i obserwuj stosunki boków.

Podsumowanie

sin α = a/c, cos α = b/c, tg α = a/b — dla danego α takie same w każdym trójkącie prostokątnym.

Krok 3 · Model

Definicje

W trójkącie prostokątnym z kątem ostrym α:

Przeciwprostokątna jest najdłuższa, więc dla kąta ostrego 0 < sin α < 1 i 0 < cos α < 1.

Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne 3 i 4 oraz przeciwprostokątną 5. Kąt α leży naprzeciw boku 3. Oblicz sin α, cos α i tg α.

Rozwiązanie

sin α = 3/5, cos α = 4/5, tg α = 3/4.

W trójkącie prostokątnym przeciwprostokątna ma 10, a sin α = 0,6. Oblicz przyprostokątną naprzeciw α i przyprostokątną przy α.

Rozwiązanie

a = 10 · 0,6 = 6, b = √(100 − 36) = 8.

Krok 4 · Badanie modelu

Sinus jednego kąta to cosinus drugiego

W trójkącie prostokątnym kąty ostre α i β = 90° − α dzielą się bokami: przyprostokątna naprzeciw α leży przy β.

Porównuj sin α z cos β.

Podsumowanie

Bok BC leży naprzeciw α i przy β, więc sin α = BC/AC = cos β, gdzie β = 90° − α.

W trójkącie prostokątnym tg α = 0,75, a przyprostokątna przy kącie α ma długość 8. Oblicz przyprostokątną naprzeciw α.

Rozwiązanie

a = 8 · 0,75 = 6.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Od wartości do kąta

Szukaj kąta suwakiem (co 1°).

Podsumowanie

sin 53° ≈ 0,799, tg 45° = 1.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Dwa trójkąty prostokątne z kątem 30° mają wszystkie kąty równe (90°, 30° i 60°), więc są podobne. Wszystkie boki dużego to boki małego pomnożone przez tę samą liczbę, więc stosunek przyprostokątnej naprzeciw kąta do przeciwprostokątnej się nie zmienia. Ten stosunek to sinus.

Krok 6 · Seria zadań

Trygonometria w zadaniach

Drabina o długości 5 m jest oparta o ścianę i tworzy z ziemią kąt 70°. Na jakiej wysokości opiera się o ścianę? Przyjmij sin 70° ≈ 0,94.

Rozwiązanie

Wysokość leży naprzeciw kąta 70°, drabina jest przeciwprostokątną: h = 5 · 0,94 = 4,7 m.

Przyprostokątne trójkąta prostokątnego mają 5 i 12. Oblicz sin, cos i tg kąta leżącego naprzeciw krótszej przyprostokątnej.

Rozwiązanie

c = 13: sin = 5/13, cos = 12/13, tg = 5/12.

Która z liczb sin 70°, cos 70°, tg 70° jest większa od 1?

Rozwiązanie

Przy kącie 70° przyprostokątna naprzeciw kąta jest dłuższa od tej przy kącie, więc tg 70° > 1 (≈ 2,75). sin i cos kąta ostrego są zawsze mniejsze od 1.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Ala: „W większym trójkącie prostokątnym z kątem 30° sinus 30° jest większy, bo boki są dłuższe”. Bob: „Sinus 30° jest w każdym takim trójkącie taki sam”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: trójkąty prostokątne z kątem 30° są podobne, więc sin 30° = ½ w każdym z nich.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Przyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości 3 i 4. Sinus kąta leżącego naprzeciw krótszej przyprostokątnej jest równy

Rozwiązanie

Naprzeciw kąta leży bok 3, przeciwprostokątna 5: sin = 3/5. Odpowiedź A.

W trójkącie prostokątnym przeciwprostokątna ma długość 15, a sinus kąta ostrego α jest równy 0,6. Przyprostokątna leżąca naprzeciw kąta α ma długość

Rozwiązanie

a = 15 · 0,6 = 9. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Trójkąt prostokątny ma boki 8, 15 i 17. Kąt α leży naprzeciw boku 8. Oblicz sin α.

Rozwiązanie

Wynik: 8/17.

W trójkącie prostokątnym przeciwprostokątna ma 20, a sin α = 0,35. Oblicz przyprostokątną naprzeciw kąta α.

Rozwiązanie

Długość: 7.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (13.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (13.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.