Strona główna / Matematyka od nowa / Część 14: Geometria analityczna / Lekcja 14.4

Lekcja 14.4 · ok. 17 minut · matura rozszerzona

Odległość punktu od prostej, warunek styczności i działania na wektorach

Najkrótsza droga z punktu do prostej biegnie prostopadle. Można ją znaleźć rysując — albo jednym wzorem, wstawiając współrzędne punktu do równania prostej. Ten sam wzór rozstrzyga, czy prosta jest styczna do okręgu.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Odległość punktu P = (x0, y0) od prostej Ax + By + C = 0: d = |Ax0 + By0 + C| / √(A2 + B2). Punkt leży na prostej, gdy licznik jest zerem. Prosta jest styczna do okręgu o środku S i promieniu r, gdy odległość S od prostej równa się r. Odległość prostych równoległych Ax + By + C1 = 0 i Ax + By + C2 = 0 to |C1 − C2| / √(A2 + B2). Wektor AB = [xB − xA, yB − yA]; wektory dodaje się po współrzędnych, mnoży przez liczbę po współrzędnych, a długość |[u, v]| = √(u2 + v2).

Krok 1 · Zadanie

Najkrótsza droga do prostej

Prosta droga ma w układzie współrzędnych równanie 3x + 4y − 12 = 0. Dom stoi w punkcie P = (4, 5).

Jak daleko jest dom od drogi (najkrótszą drogą)?

Rozwiązanie

d = |3 · 4 + 4 · 5 − 12| / √(9 + 16) = 20 / 5 = 4.

Krok 2 · Przekształcenie

Wzór kontra rysunek

Turkusowa prosta: 3x + 4y − 12 = 0. Punkt P = (p, q) przesuwasz suwakami; czerwony odcinek to prostopadła z P do prostej.

Porównuj zmierzoną długość prostopadłej z wynikiem wzoru.

Podsumowanie

Dla prostej 3x + 4y − 12 = 0: d = |3x0 + 4y0 − 12| / 5. Znak wyrażenia w liczniku mówi, po której stronie prostej leży punkt.

Krok 3 · Model

Wzory

Oblicz odległość punktu P = (1, 2) od prostej 3x − 4y + 15 = 0.

Rozwiązanie

d = |3 − 8 + 15| / √(9 + 16) = 10/5 = 2.

A = (1, −2), B = (4, 2). Podaj współrzędne wektora AB i jego długość.

Rozwiązanie

AB = [3, 4], |AB| = √(9 + 16) = 5.

Krok 4 · Badanie modelu

Kiedy prosta jest styczna?

Okrąg o środku O = (0, 0) i promieniu r oraz prosta 3x + 4y − 12 = 0. Jej odległość od środka to 12/5 = 2,4.

Zmieniaj promień okręgu.

Podsumowanie

Prosta jest styczna do okręgu ⇔ d(S, prosta) = r; sieczna ⇔ d < r; rozłączna ⇔ d > r.

Dla jakiego promienia r okrąg x2 + y2 = r2 jest styczny do prostej x + y − 4 = 0?

Rozwiązanie

r = d(O, prosta) = 4/√2 = 2√2.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Wektory i ich suma

Wektor to przesunięcie: [u, v] znaczy „o u w poziomie i o v w pionie”. Dwa przesunięcia po kolei to suma wektorów — współrzędne się dodają. Na rysunku: u = [2, 1] (turkusowy), v = [a, b] (złoty) i u + v (czerwony) jako przekątna równoległoboku.

Zmieniaj wektor v.

Podsumowanie

[2, 1] + [a, b] = [2 + a, 1 + b]. Długość sumy jest co najwyżej sumą długości (nierówność trójkąta).

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Wyrażenie Ax₀ + By₀ + C ma jeden znak dla punktów po jednej stronie prostej, a przeciwny — po drugiej. Odległość jest zawsze nieujemna, więc bierze się wartość bezwzględną: punkt po „ujemnej” stronie jest tak samo daleko jak po „dodatniej”.

Krok 6 · Seria zadań

Odległości i wektory w zadaniach

Oblicz odległość między prostymi równoległymi y = 2x + 1 i y = 2x − 4.

Rozwiązanie

d = |1 − (−4)| / √5 = 5/√5 = √5.

Punkty A = (1, 1), B = (5, 2), C = (6, 5) są kolejnymi wierzchołkami równoległoboku ABCD. Wyznacz D.

Rozwiązanie

BC = [6 − 5, 5 − 2] = [1, 3], D = A + [1, 3] = (2, 4).

Prosta y = 7 jest styczna do okręgu (x − 1)2 + (y − 2)2 = r2. Oblicz r.

Rozwiązanie

Środek (1, 2), prosta pozioma y = 7: d = 7 − 2 = 5 = r.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Odległość punktu (0, 0) od prostej 3x + 4y + 10 = 0. Ala: „d = (0 + 0 − 10)/5 = −2”. Bob: „Ala zgubiła wartość bezwzględną i zmieniła znak C: d = |0 + 0 + 10|/5 = 2”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: d = |3 · 0 + 4 · 0 + 10| / √(9 + 16) = 10/5 = 2.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Zadanie zamknięte (0–1 pkt) i zadanie otwarte (0–2 pkt) jak na maturze rozszerzonej.

Odległość punktu P = (2, −1) od prostej 4x − 3y + 4 = 0 jest równa

Rozwiązanie

d = |8 + 3 + 4| / 5 = 15/5 = 3. Odpowiedź A.

Wyznacz promień r, dla którego okrąg (x − 2)2 + (y + 1)2 = r2 jest styczny do prostej 3x + 4y + 8 = 0.

Rozwiązanie

S = (2, −1), r = |6 − 4 + 8| / √(9 + 16) = 10/5 = 2. (Warunek styczności — 1 pkt, obliczenie — 1 pkt.)

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz odległość punktu P = (0, 0) od prostej 3x + 4y − 10 = 0.

Rozwiązanie

d = 2.

Oblicz długość wektora AB, gdzie A = (1, 1), B = (4, 5).

Rozwiązanie

|AB| = 5.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura rozszerzona

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (14.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (14.4) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.