Odległość punktu od prostej, warunek styczności i działania na wektorach
Najkrótsza droga z punktu do prostej biegnie prostopadle. Można ją znaleźć rysując — albo jednym wzorem, wstawiając współrzędne punktu do równania prostej. Ten sam wzór rozstrzyga, czy prosta jest styczna do okręgu.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Odległość punktu P = (x0, y0) od prostej Ax + By + C = 0: d = |Ax0 + By0 + C| / √(A2 + B2). Punkt leży na prostej, gdy licznik jest zerem. Prosta jest styczna do okręgu o środku S i promieniu r, gdy odległość S od prostej równa się r. Odległość prostych równoległych Ax + By + C1 = 0 i Ax + By + C2 = 0 to |C1 − C2| / √(A2 + B2). Wektor AB = [xB − xA, yB − yA]; wektory dodaje się po współrzędnych, mnoży przez liczbę po współrzędnych, a długość |[u, v]| = √(u2 + v2).
Krok 1 · Zadanie
Najkrótsza droga do prostej
Prosta droga ma w układzie współrzędnych równanie 3x + 4y − 12 = 0. Dom stoi w punkcie P = (4, 5).
Turkusowa prosta: 3x + 4y − 12 = 0. Punkt P = (p, q) przesuwasz suwakami; czerwony odcinek to prostopadła z P do prostej.
Porównuj zmierzoną długość prostopadłej z wynikiem wzoru.
Podsumowanie
Dla prostej 3x + 4y − 12 = 0: d = |3x0 + 4y0 − 12| / 5. Znak wyrażenia w liczniku mówi, po której stronie prostej leży punkt.
Krok 3 · Model
Wzory
Odległość punktu od prostej: d = |Ax0 + By0 + C| / √(A2 + B2) (prosta w postaci ogólnej!).
Styczna do okręgu o środku S i promieniu r: odległość S od prostej = r.
Wektor AB = [xB − xA, yB − yA], długość |AB| = √(u2 + v2).
[u1, v1] + [u2, v2] = [u1 + u2, v1 + v2], k · [u, v] = [ku, kv]. Wektory równoległe: jeden jest wielokrotnością drugiego.
Oblicz odległość punktu P = (1, 2) od prostej 3x − 4y + 15 = 0.
Rozwiązanie
d = |3 − 8 + 15| / √(9 + 16) = 10/5 = 2.
A = (1, −2), B = (4, 2). Podaj współrzędne wektora AB i jego długość.
Rozwiązanie
AB = [3, 4], |AB| = √(9 + 16) = 5.
Krok 4 · Badanie modelu
Kiedy prosta jest styczna?
Okrąg o środku O = (0, 0) i promieniu r oraz prosta 3x + 4y − 12 = 0. Jej odległość od środka to 12/5 = 2,4.
Zmieniaj promień okręgu.
Podsumowanie
Prosta jest styczna do okręgu ⇔ d(S, prosta) = r; sieczna ⇔ d < r; rozłączna ⇔ d > r.
Dla jakiego promienia r okrąg x2 + y2 = r2 jest styczny do prostej x + y − 4 = 0?
Rozwiązanie
r = d(O, prosta) = 4/√2 = 2√2.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Wektory i ich suma
Wektor to przesunięcie: [u, v] znaczy „o u w poziomie i o v w pionie”. Dwa przesunięcia po kolei to suma wektorów — współrzędne się dodają. Na rysunku: u = [2, 1] (turkusowy), v = [a, b] (złoty) i u + v (czerwony) jako przekątna równoległoboku.
Zmieniaj wektor v.
Podsumowanie
[2, 1] + [a, b] = [2 + a, 1 + b]. Długość sumy jest co najwyżej sumą długości (nierówność trójkąta).
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Wyrażenie Ax₀ + By₀ + C ma jeden znak dla punktów po jednej stronie prostej, a przeciwny — po drugiej. Odległość jest zawsze nieujemna, więc bierze się wartość bezwzględną: punkt po „ujemnej” stronie jest tak samo daleko jak po „dodatniej”.
Krok 6 · Seria zadań
Odległości i wektory w zadaniach
Oblicz odległość między prostymi równoległymi y = 2x + 1 i y = 2x − 4.
Rozwiązanie
d = |1 − (−4)| / √5 = 5/√5 = √5.
Punkty A = (1, 1), B = (5, 2), C = (6, 5) są kolejnymi wierzchołkami równoległoboku ABCD. Wyznacz D.
Rozwiązanie
BC = [6 − 5, 5 − 2] = [1, 3], D = A + [1, 3] = (2, 4).
Prosta y = 7 jest styczna do okręgu (x − 1)2 + (y − 2)2 = r2. Oblicz r.
Rozwiązanie
Środek (1, 2), prosta pozioma y = 7: d = 7 − 2 = 5 = r.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Odległość punktu (0, 0) od prostej 3x + 4y + 10 = 0. Ala: „d = (0 + 0 − 10)/5 = −2”. Bob: „Ala zgubiła wartość bezwzględną i zmieniła znak C: d = |0 + 0 + 10|/5 = 2”.
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Oblicz odległość punktu P = (0, 0) od prostej 3x + 4y − 10 = 0.
Rozwiązanie
d = 2.
Oblicz długość wektora AB, gdzie A = (1, 1), B = (4, 5).
Rozwiązanie
|AB| = 5.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: d = |Ax₀ + By₀ + C| / √(A² + B²) — wartość bezwzględna, bo odległość nie jest ujemna. Styczność to d = r. Wektor to przesunięcie: jego współrzędne to różnice współrzędnych końca i początku, a działania wykonuje się osobno na każdej współrzędnej.
Ten temat pojawia się na maturze rozszerzonej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (14.4) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś