Równanie prostej w postaci kierunkowej i ogólnej: jak je wyznaczyć i co z niego odczytać?
Prosta na płaszczyźnie to nieskończenie wiele punktów, ale opisuje je jedno równanie: punkt leży na prostej wtedy i tylko wtedy, gdy jego współrzędne spełniają to równanie. Postać kierunkowa znasz z funkcji liniowej — postać ogólna potrafi więcej: opisuje też proste pionowe.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Prosta niepionowa ma równanie kierunkowe y = ax + b (a — współczynnik kierunkowy, b — przecięcie z osią y). Każda prosta (także pionowa x = c) ma równanie ogólne Ax + By + C = 0, gdzie A i B nie są jednocześnie zerami; dla B ≠ 0 to y = −(A/B)x − C/B. Prosta przez dwa punkty: a = (y2 − y1)/(x2 − x1), potem b z jednego punktu; albo y − y1 = a(x − x1). Proste y = a1x + b1 i y = a2x + b2 są równoległe, gdy a1 = a2, a prostopadłe, gdy a1 · a2 = −1. Punkt przecięcia to rozwiązanie układu ich równań.
Krok 1 · Zadanie
Daleki punkt prostej
Prosta przechodzi przez punkty A = (1, 3) i B = (4, 9).
Punkt tej prostej ma pierwszą współrzędną 10. Jaka jest jego druga współrzędna?
Rozwiązanie
a = (9 − 3)/(4 − 1) = 2, b = 3 − 2 · 1 = 1, więc y = 2x + 1. Dla x = 10: y = 21.
Krok 2 · Przekształcenie
Postać ogólna Ax + By + C = 0
Suwaki ustawiają współczynniki A, B, C równania ogólnego. Pod rysunkiem: równanie i — jeśli istnieje — postać kierunkowa.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
Ax + By + C = 0. B ≠ 0: y = −(A/B)x − C/B. B = 0: x = −C/A (prosta pionowa).
Krok 3 · Model
Jak wyznaczyć równanie
Przez dwa punkty (x1, y1), (x2, y2) z x1 ≠ x2: a = (y2 − y1)/(x2 − x1), potem b z równania y1 = ax1 + b.
Przez punkt z danym nachyleniem: y − y1 = a(x − x1).
Z ogólnej do kierunkowej: wyznacz y.
Gdy x1 = x2, prosta jest pionowa: x = x1.
Wyznacz równanie kierunkowe prostej przechodzącej przez punkty A = (−1, 5) i B = (2, −1).
Rozwiązanie
a = −6/3 = −2; 5 = 2 + b ⇒ b = 3. y = −2x + 3.
Zapisz prostą 3x + 2y − 6 = 0 w postaci kierunkowej.
Rozwiązanie
2y = −3x + 6 ⇔ y = −1,5x + 3.
Krok 4 · Badanie modelu
Punkt przecięcia prostych
Turkusowa prosta ma równanie y = 2x − 1. Złotą prostą y = ax + b ustawiasz suwakami. X to punkt przecięcia.
Wykonuj polecenia po kolei.
Podsumowanie
Układ y = 2x − 1, y = ax + b ma jedno rozwiązanie dla a ≠ 2, żadnego dla a = 2, b ≠ −1 i nieskończenie wiele dla a = 2, b = −1.
Wyznacz punkt przecięcia prostych 2x + y = 7 i x − y = −1.
Rozwiązanie
Dodając: 3x = 6, x = 2; y = 7 − 4 = 3. Punkt (2, 3).
Krok 5 · Wyjaśnienie
Prosta prostopadła przez punkt
Prosta przez punkt (x1, y1) o współczynniku a: y − y1 = a(x − x1).
Równoległe: a1 = a2. Prostopadłe: a1 · a2 = −1. W postaci ogólnej: równoległe, gdy A1B2 − A2B1 = 0, prostopadłe, gdy A1A2 + B1B2 = 0.
Poniżej turkusowa prosta y = −½x + 4 i punkt P = (2, 3), który na niej leży. Złota prosta przechodzi przez P.
Obracaj złotą prostą wokół P.
Podsumowanie
Prostopadła do y = −½x + 4 przez (2, 3): a = 2, y = 2x − 1.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Punkt leży na prostej, gdy po wstawieniu jego współrzędnych do równania prostej dostajemy prawdziwą równość. Punkt przecięcia leży na obu prostych, więc jego współrzędne spełniają oba równania naraz — to rozwiązanie układu tych równań.
Krok 6 · Seria zadań
Proste w zadaniach
Wyznacz równanie kierunkowe prostej równoległej do prostej 3x − y + 2 = 0 i przechodzącej przez punkt (1, −1).
Rozwiązanie
a = 3, −1 = 3 + b ⇒ b = −4. y = 3x − 4.
Wyznacz punkt przecięcia prostych y = x + 1 i y = −2x + 7.
Rozwiązanie
3x = 6, x = 2, y = 3.
Dla jakiej wartości m proste y = (m − 1)x + 2 i y = 3x − 5 są równoległe?
Rozwiązanie
m − 1 = 3 ⇔ m = 4 (wyrazy wolne są różne, więc proste nie pokrywają się).
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Prosta x = 3. Ala: „To wykres funkcji liniowej o współczynniku a = 0”. Bob: „To prosta pionowa — nie jest wykresem funkcji”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob. x = 3 to w postaci ogólnej 1 · x + 0 · y − 3 = 0 (B = 0) — postaci kierunkowej nie ma.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Prosta przechodząca przez punkty (0, −2) i (3, 4) ma równanie
Rozwiązanie
a = 6/3 = 2, b = −2: y = 2x − 2. Odpowiedź A.
Proste o równaniach y = (2m + 1)x − 3 oraz y = −½x + 1 są prostopadłe, gdy
Rozwiązanie
2m + 1 = 2 ⇔ m = ½. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Wyznacz równanie kierunkowe prostej przez punkty (0, 1) i (2, 7).
Rozwiązanie
y = 3x + 1.
Wyznacz punkt przecięcia prostych y = x + 1 i y = −x + 5.
Rozwiązanie
Punkt (2, 3).
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: punkt leży na prostej, gdy jego współrzędne spełniają równanie prostej. Postać kierunkowa pokazuje nachylenie i przecięcie z osią y, ogólna obejmuje też proste pionowe. Wspólny punkt dwóch prostych to rozwiązanie układu ich równań — brak rozwiązania oznacza proste równoległe.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (14.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś