Strona główna / Matematyka od nowa / Część 14: Geometria analityczna / Lekcja 14.2

Lekcja 14.2 · ok. 17 minut · matura podstawowa

Równanie prostej w postaci kierunkowej i ogólnej: jak je wyznaczyć i co z niego odczytać?

Prosta na płaszczyźnie to nieskończenie wiele punktów, ale opisuje je jedno równanie: punkt leży na prostej wtedy i tylko wtedy, gdy jego współrzędne spełniają to równanie. Postać kierunkowa znasz z funkcji liniowej — postać ogólna potrafi więcej: opisuje też proste pionowe.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Prosta niepionowa ma równanie kierunkowe y = ax + b (a — współczynnik kierunkowy, b — przecięcie z osią y). Każda prosta (także pionowa x = c) ma równanie ogólne Ax + By + C = 0, gdzie A i B nie są jednocześnie zerami; dla B ≠ 0 to y = −(A/B)x − C/B. Prosta przez dwa punkty: a = (y2 − y1)/(x2 − x1), potem b z jednego punktu; albo y − y1 = a(x − x1). Proste y = a1x + b1 i y = a2x + b2 są równoległe, gdy a1 = a2, a prostopadłe, gdy a1 · a2 = −1. Punkt przecięcia to rozwiązanie układu ich równań.

Krok 1 · Zadanie

Daleki punkt prostej

Prosta przechodzi przez punkty A = (1, 3) i B = (4, 9).

Punkt tej prostej ma pierwszą współrzędną 10. Jaka jest jego druga współrzędna?

Rozwiązanie

a = (9 − 3)/(4 − 1) = 2, b = 3 − 2 · 1 = 1, więc y = 2x + 1. Dla x = 10: y = 21.

Krok 2 · Przekształcenie

Postać ogólna Ax + By + C = 0

Suwaki ustawiają współczynniki A, B, C równania ogólnego. Pod rysunkiem: równanie i — jeśli istnieje — postać kierunkowa.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

Ax + By + C = 0. B ≠ 0: y = −(A/B)x − C/B. B = 0: x = −C/A (prosta pionowa).

Krok 3 · Model

Jak wyznaczyć równanie

Wyznacz równanie kierunkowe prostej przechodzącej przez punkty A = (−1, 5) i B = (2, −1).

Rozwiązanie

a = −6/3 = −2; 5 = 2 + b ⇒ b = 3. y = −2x + 3.

Zapisz prostą 3x + 2y − 6 = 0 w postaci kierunkowej.

Rozwiązanie

2y = −3x + 6 ⇔ y = −1,5x + 3.

Krok 4 · Badanie modelu

Punkt przecięcia prostych

Turkusowa prosta ma równanie y = 2x − 1. Złotą prostą y = ax + b ustawiasz suwakami. X to punkt przecięcia.

Wykonuj polecenia po kolei.

Podsumowanie

Układ y = 2x − 1, y = ax + b ma jedno rozwiązanie dla a ≠ 2, żadnego dla a = 2, b ≠ −1 i nieskończenie wiele dla a = 2, b = −1.

Wyznacz punkt przecięcia prostych 2x + y = 7 i x − y = −1.

Rozwiązanie

Dodając: 3x = 6, x = 2; y = 7 − 4 = 3. Punkt (2, 3).

Krok 5 · Wyjaśnienie

Prosta prostopadła przez punkt

Poniżej turkusowa prosta y = −½x + 4 i punkt P = (2, 3), który na niej leży. Złota prosta przechodzi przez P.

Obracaj złotą prostą wokół P.

Podsumowanie

Prostopadła do y = −½x + 4 przez (2, 3): a = 2, y = 2x − 1.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Punkt leży na prostej, gdy po wstawieniu jego współrzędnych do równania prostej dostajemy prawdziwą równość. Punkt przecięcia leży na obu prostych, więc jego współrzędne spełniają oba równania naraz — to rozwiązanie układu tych równań.

Krok 6 · Seria zadań

Proste w zadaniach

Wyznacz równanie kierunkowe prostej równoległej do prostej 3x − y + 2 = 0 i przechodzącej przez punkt (1, −1).

Rozwiązanie

a = 3, −1 = 3 + b ⇒ b = −4. y = 3x − 4.

Wyznacz punkt przecięcia prostych y = x + 1 i y = −2x + 7.

Rozwiązanie

3x = 6, x = 2, y = 3.

Dla jakiej wartości m proste y = (m − 1)x + 2 i y = 3x − 5 są równoległe?

Rozwiązanie

m − 1 = 3 ⇔ m = 4 (wyrazy wolne są różne, więc proste nie pokrywają się).

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Prosta x = 3. Ala: „To wykres funkcji liniowej o współczynniku a = 0”. Bob: „To prosta pionowa — nie jest wykresem funkcji”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob. x = 3 to w postaci ogólnej 1 · x + 0 · y − 3 = 0 (B = 0) — postaci kierunkowej nie ma.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Prosta przechodząca przez punkty (0, −2) i (3, 4) ma równanie

Rozwiązanie

a = 6/3 = 2, b = −2: y = 2x − 2. Odpowiedź A.

Proste o równaniach y = (2m + 1)x − 3 oraz y = −½x + 1 są prostopadłe, gdy

Rozwiązanie

2m + 1 = 2 ⇔ m = ½. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Wyznacz równanie kierunkowe prostej przez punkty (0, 1) i (2, 7).

Rozwiązanie

y = 3x + 1.

Wyznacz punkt przecięcia prostych y = x + 1 i y = −x + 5.

Rozwiązanie

Punkt (2, 3).

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (14.2) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (14.2) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.