Objętość graniastosłupa: dlaczego pole podstawy razy wysokość?
Objętość mierzy się tak jak długość i pole: jednostką. Tu jednostką jest sześcian o krawędzi 1. Ile takich sześcianów zmieści się w bryle? Dla graniastosłupa odpowiedź ma prostą budowę: tyle, ile w jednej warstwie, razy liczba warstw.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Objętość to liczba sześcianów jednostkowych, które wypełniają bryłę. Prostopadłościan a × b × c składa się z c warstw po a · b sześcianów, więc V = a · b · c. Ogólnie każdy graniastosłup (dwie przystające podstawy połączone równoległobokami) ma objętość V = Pp · H — pole podstawy (jedna warstwa) razy wysokość (liczba warstw); dotyczy to też graniastosłupa pochyłego, jeśli H to odległość podstaw. Pole powierzchni całkowitej to suma pól wszystkich ścian: Pc = 2Pp + Pb. Przekątna prostopadłościanu: d = √(a2 + b2 + c2).
Krok 1 · Zadanie
Akwarium
Akwarium ma kształt prostopadłościanu o wymiarach 60 cm × 30 cm × 40 cm (długość, szerokość, wysokość). 1 litr to 1000 cm³.
Ile litrów wody mieści akwarium?
Rozwiązanie
V = 60 · 30 · 40 = 72 000 cm3 = 72 dm3 = 72 l.
Krok 2 · Przekształcenie
Warstwy sześcianów
Prostopadłościan z sześcianów jednostkowych. Suwaki zmieniają długość a, szerokość b i wysokość c.
Wykonuj polecenia po kolei i licz sześciany.
Podsumowanie
Warstwa a × b zawiera a · b sześcianów, warstw jest c, więc V = a · b · c.
Krok 3 · Model
Graniastosłup
Graniastosłup: dwie przystające, równoległe podstawy (wielokąty) i ściany boczne — równoległoboki (w graniastosłupie prostym — prostokąty). Prawidłowy: prosty, a w podstawie wielokąt foremny.
V = Pp · H — H to wysokość (odległość podstaw).
Pc = 2Pp + Pb, gdzie Pb — suma pól ścian bocznych.
Prostopadłościan: V = abc, Pc = 2(ab + bc + ac), przekątna d = √(a2 + b2 + c2). Sześcian: V = a3, Pc = 6a2, d = a√3.
Graniastosłup prawidłowy czworokątny ma krawędź podstawy 3 i wysokość 5. Oblicz jego objętość i pole powierzchni całkowitej.
Rozwiązanie
V = 9 · 5 = 45. Pc = 2 · 9 + 4 · 15 = 78.
Graniastosłup prawidłowy trójkątny ma krawędź podstawy 2 i wysokość 10. Oblicz jego objętość.
Rozwiązanie
Pp = 4√3/4 = √3, V = √3 · 10 = 10√3.
Krok 4 · Badanie modelu
Graniastosłup pochyły
Podstawa ma wymiary 3 × 2, wysokość 3. Suwak przesuwa górną podstawę w bok — powstaje graniastosłup pochyły.
Przesuwaj górną podstawę.
Podsumowanie
Każdy przekrój poziomy ma pole 6, a wysokość to 3, więc V = 18 niezależnie od przechylenia (zasada Cavalieriego — jak przy przechylaniu równoległoboku).
Oblicz długość przekątnej prostopadłościanu o wymiarach 3 × 4 × 12.
Przetnij prostopadłościan płaszczyzną przez przekątne dwóch podstaw. Powstaną dwa jednakowe graniastosłupy trójkątne — każdy ma połowę objętości. Pole podstawy też jest połową (trójkąt to pół prostokąta), więc wzór V = Pp · H nadal działa.
Graniastosłup o podstawie trójkąta prostokątnego a × b i wysokości c.
Podsumowanie
Pp = ab/2, V = ab/2 · c = Pp · H.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Graniastosłup można pokroić na cienkie warstwy równoległe do podstawy. Każda warstwa ma kształt podstawy, więc na każdą jednostkę wysokości przypada tyle sześcianów jednostkowych, ile wynosi pole podstawy. Warstw jest tyle, ile wynosi wysokość, więc V = P_p · H.
Krok 6 · Seria zadań
Graniastosłupy w zadaniach
Przekątna ściany sześcianu ma długość 4√2. Oblicz objętość sześcianu.
Rozwiązanie
a√2 = 4√2 ⇒ a = 4, V = 64.
Oblicz pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu o wymiarach 2 × 3 × 4.
Rozwiązanie
Pc = 2(2 · 3 + 3 · 4 + 2 · 4) = 2 · 26 = 52.
Basen ma kształt prostopadłościanu 10 m × 5 m o głębokości 1,5 m. Ile litrów wody mieści?
Rozwiązanie
V = 75 m3 = 75 000 l.
Krok 7 · Kontrola
Kto ma rację?
Krawędź sześcianu zwiększono dwa razy. Ala: „Objętość też wzrosła dwa razy”. Bob: „Objętość wzrosła osiem razy”.
Rozwiązanie
Rację ma Bob: (2a)3 = 8a3.
Krok 8 · Na maturze
Zadania w stylu maturalnym
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Graniastosłup prawidłowy czworokątny ma krawędź podstawy długości 4 i wysokość 5. Objętość tego graniastosłupa jest równa
Rozwiązanie
V = 16 · 5 = 80. Odpowiedź A.
Przekątna sześcianu o krawędzi długości 3 ma długość
Rozwiązanie
d = √(9 + 9 + 9) = 3√3. Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Oblicz objętość prostopadłościanu o wymiarach 2 × 3 × 4.
Rozwiązanie
V = 24.
Oblicz pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu o wymiarach 2 × 3 × 4.
Rozwiązanie
Pc = 52.
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: objętość graniastosłupa to pole podstawy razy wysokość — jedna warstwa sześcianów razy liczba warstw. Pole powierzchni liczy się ze ścian, a przekątną prostopadłościanu z dwukrotnego twierdzenia Pitagorasa: d² = a² + b² + c².
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (15.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś