Strona główna / Matematyka od nowa / Część 15: Stereometria / Lekcja 15.1

Lekcja 15.1 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Objętość graniastosłupa: dlaczego pole podstawy razy wysokość?

Objętość mierzy się tak jak długość i pole: jednostką. Tu jednostką jest sześcian o krawędzi 1. Ile takich sześcianów zmieści się w bryle? Dla graniastosłupa odpowiedź ma prostą budowę: tyle, ile w jednej warstwie, razy liczba warstw.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Objętość to liczba sześcianów jednostkowych, które wypełniają bryłę. Prostopadłościan a × b × c składa się z c warstw po a · b sześcianów, więc V = a · b · c. Ogólnie każdy graniastosłup (dwie przystające podstawy połączone równoległobokami) ma objętość V = Pp · H — pole podstawy (jedna warstwa) razy wysokość (liczba warstw); dotyczy to też graniastosłupa pochyłego, jeśli H to odległość podstaw. Pole powierzchni całkowitej to suma pól wszystkich ścian: Pc = 2Pp + Pb. Przekątna prostopadłościanu: d = √(a2 + b2 + c2).

Krok 1 · Zadanie

Akwarium

Akwarium ma kształt prostopadłościanu o wymiarach 60 cm × 30 cm × 40 cm (długość, szerokość, wysokość). 1 litr to 1000 cm³.

Ile litrów wody mieści akwarium?

Rozwiązanie

V = 60 · 30 · 40 = 72 000 cm3 = 72 dm3 = 72 l.

Krok 2 · Przekształcenie

Warstwy sześcianów

Prostopadłościan z sześcianów jednostkowych. Suwaki zmieniają długość a, szerokość b i wysokość c.

Wykonuj polecenia po kolei i licz sześciany.

Podsumowanie

Warstwa a × b zawiera a · b sześcianów, warstw jest c, więc V = a · b · c.

Krok 3 · Model

Graniastosłup

Graniastosłup prawidłowy czworokątny ma krawędź podstawy 3 i wysokość 5. Oblicz jego objętość i pole powierzchni całkowitej.

Rozwiązanie

V = 9 · 5 = 45. Pc = 2 · 9 + 4 · 15 = 78.

Graniastosłup prawidłowy trójkątny ma krawędź podstawy 2 i wysokość 10. Oblicz jego objętość.

Rozwiązanie

Pp = 4√3/4 = √3, V = √3 · 10 = 10√3.

Krok 4 · Badanie modelu

Graniastosłup pochyły

Podstawa ma wymiary 3 × 2, wysokość 3. Suwak przesuwa górną podstawę w bok — powstaje graniastosłup pochyły.

Przesuwaj górną podstawę.

Podsumowanie

Każdy przekrój poziomy ma pole 6, a wysokość to 3, więc V = 18 niezależnie od przechylenia (zasada Cavalieriego — jak przy przechylaniu równoległoboku).

Oblicz długość przekątnej prostopadłościanu o wymiarach 3 × 4 × 12.

Rozwiązanie

Przekątna podstawy √(9 + 16) = 5, przekątna bryły √(25 + 144) = 13. Ogólnie d = √(a2 + b2 + c2).

Krok 5 · Wyjaśnienie

Graniastosłup trójkątny

Przetnij prostopadłościan płaszczyzną przez przekątne dwóch podstaw. Powstaną dwa jednakowe graniastosłupy trójkątne — każdy ma połowę objętości. Pole podstawy też jest połową (trójkąt to pół prostokąta), więc wzór V = Pp · H nadal działa.

Graniastosłup o podstawie trójkąta prostokątnego a × b i wysokości c.

Podsumowanie

Pp = ab/2, V = ab/2 · c = Pp · H.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Graniastosłup można pokroić na cienkie warstwy równoległe do podstawy. Każda warstwa ma kształt podstawy, więc na każdą jednostkę wysokości przypada tyle sześcianów jednostkowych, ile wynosi pole podstawy. Warstw jest tyle, ile wynosi wysokość, więc V = P_p · H.

Krok 6 · Seria zadań

Graniastosłupy w zadaniach

Przekątna ściany sześcianu ma długość 4√2. Oblicz objętość sześcianu.

Rozwiązanie

a√2 = 4√2 ⇒ a = 4, V = 64.

Oblicz pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu o wymiarach 2 × 3 × 4.

Rozwiązanie

Pc = 2(2 · 3 + 3 · 4 + 2 · 4) = 2 · 26 = 52.

Basen ma kształt prostopadłościanu 10 m × 5 m o głębokości 1,5 m. Ile litrów wody mieści?

Rozwiązanie

V = 75 m3 = 75 000 l.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Krawędź sześcianu zwiększono dwa razy. Ala: „Objętość też wzrosła dwa razy”. Bob: „Objętość wzrosła osiem razy”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: (2a)3 = 8a3.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Graniastosłup prawidłowy czworokątny ma krawędź podstawy długości 4 i wysokość 5. Objętość tego graniastosłupa jest równa

Rozwiązanie

V = 16 · 5 = 80. Odpowiedź A.

Przekątna sześcianu o krawędzi długości 3 ma długość

Rozwiązanie

d = √(9 + 9 + 9) = 3√3. Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Oblicz objętość prostopadłościanu o wymiarach 2 × 3 × 4.

Rozwiązanie

V = 24.

Oblicz pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu o wymiarach 2 × 3 × 4.

Rozwiązanie

Pc = 52.

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (15.1) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (15.1) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.