Strona główna / Matematyka od nowa / Część 14: Geometria analityczna / Lekcja 14.3

Lekcja 14.3 · ok. 16 minut · matura podstawowa

Równanie okręgu i symetrie względem osi i początku układu współrzędnych

Okrąg to wszystkie punkty w tej samej odległości od środka. Zapisz to jedno zdanie wzorem na odległość z poprzedniej lekcji — i masz równanie okręgu. Nic więcej nie trzeba pamiętać.

Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)

Okrąg o środku S = (a, b) i promieniu r to zbiór punktów (x, y), których odległość od S wynosi r: (x − a)2 + (y − b)2 = r2. Punkt leży wewnątrz okręgu, gdy lewa strona jest mniejsza od r2, a na zewnątrz — gdy większa. Postać ogólną x2 + y2 − 2ax − 2by + c = 0 sprowadza się do tej postaci dopełnianiem do kwadratu. Symetrie: względem osi x punkt (x, y) przechodzi na (x, −y), względem osi y — na (−x, y), względem punktu (0, 0) — na (−x, −y). Prosta i okrąg: gdy odległość prostej od środka d < r — dwa punkty wspólne, d = r — styczna, d > r — brak.

Krok 1 · Zadanie

Zasięg nadajnika

Nadajnik stoi w punkcie S = (2, 1), a jego zasięg to 5 km (jednostka układu = 1 km). Dom stoi w punkcie D = (6, 4).

Czy dom jest w zasięgu nadajnika?

Rozwiązanie

|SD| = √(42 + 32) = 5 = r, więc dom jest na granicy zasięgu.

Krok 2 · Przekształcenie

Okrąg na suwakach

Suwaki ustawiają środek S = (a, b) i promień r okręgu. Punkt P = (4, 3) jest stały. Pod rysunkiem: równanie okręgu i porównanie |SP|² z r².

Ustawiaj okręgi przechodzące przez P.

Podsumowanie

Punkt (x, y) leży na okręgu o środku (a, b) i promieniu r ⇔ jego odległość od środka wynosi r ⇔ (x − a)2 + (y − b)2 = r2.

Krok 3 · Model

Środek i promień z równania

Podaj środek i promień okręgu (x − 2)2 + (y + 3)2 = 16.

Rozwiązanie

S = (2, −3), r = √16 = 4.

Okrąg ma równanie x2 + y2 − 6x + 4y − 3 = 0. Wyznacz jego środek i promień.

Rozwiązanie

(x − 3)2 + (y + 2)2 = 9 + 4 + 3 = 16. S = (3, −2), r = 4.

Krok 4 · Badanie modelu

Symetrie w układzie współrzędnych

Punkt P = (p, q) i jego obrazy: P1 — w symetrii względem osi x, P2 — względem osi y, P3 — względem punktu (0, 0).

Przesuwaj P i porównuj współrzędne obrazów.

Podsumowanie

Symetria względem osi zmienia znak współrzędnej „prostopadłej” do tej osi, a symetria środkowa względem (0, 0) — obu współrzędnych.

Okrąg (x − 2)2 + (y + 1)2 = 9 odbito symetrycznie względem osi y. Podaj środek i promień obrazu.

Rozwiązanie

Środek (2, −1) przechodzi na (−2, −1), promień zostaje 3: (x + 2)2 + (y + 1)2 = 9.

Krok 5 · Wyjaśnienie

Prosta i okrąg

Poniżej okrąg x2 + y2 = 9 i pozioma prosta y = m.

Przesuwaj prostą.

Podsumowanie

d < r — dwa punkty, d = r — styczna, d > r — brak. Punkty wspólne to rozwiązania układu równań prostej i okręgu.

Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.

Wzorcowe wyjaśnienie

Okrąg to wszystkie punkty odległe od środka (a, b) dokładnie o r. Odległość punktu (x, y) od środka to √((x − a)² + (y − b)²). Warunek „odległość = r” po podniesieniu obu stron do kwadratu daje (x − a)² + (y − b)² = r².

Krok 6 · Seria zadań

Okręgi w zadaniach

Okrąg ma środek S = (−1, 2) i przechodzi przez punkt A = (2, 6). Oblicz jego promień.

Rozwiązanie

r = √((2 + 1)2 + (6 − 2)2) = √25 = 5. Równanie: (x + 1)2 + (y − 2)2 = 25.

Jak położony jest punkt (5, 1) względem okręgu (x − 2)2 + (y − 1)2 = 9?

Rozwiązanie

(5 − 2)2 + (1 − 1)2 = 9 = r2 — punkt leży na okręgu.

Okrąg ma równanie x2 + y2 − 4x + 6y = 12. Wyznacz jego środek i promień.

Rozwiązanie

(x − 2)2 + (y + 3)2 = 25: S = (2, −3), r = 5.

Krok 7 · Kontrola

Kto ma rację?

Okrąg (x + 2)2 + (y − 1)2 = 9. Ala: „Środek to (2, −1)”. Bob: „Środek to (−2, 1)”.

Rozwiązanie

Rację ma Bob: (x − (−2))2 + (y − 1)2 = 32, środek (−2, 1), promień 3.

Krok 8 · Na maturze

Zadania w stylu maturalnym

Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).

Okrąg o równaniu (x − 3)2 + (y + 4)2 = 25 ma

Rozwiązanie

S = (3, −4), r = 5. Odpowiedź A.

Punktem symetrycznym do punktu A = (3, −5) względem osi Oy jest punkt

Rozwiązanie

Względem osi Oy: (x, y) → (−x, y), czyli (−3, −5). Odpowiedź A.

Krok 9 · Ocena

Sprawdź się

Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.

Podaj środek i promień okręgu (x − 1)² + (y − 4)² = 9.

Rozwiązanie

S = (1, 4), r = 3.

Wyznacz obraz punktu (2, −5) w symetrii względem osi x.

Rozwiązanie

Obraz: (2, 5).

Krok 10 · Dalej

Co dalej

Matura podstawowa

Przećwicz to pod maturę z nauczycielem

Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.

  • 150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
  • Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
  • W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (14.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś

Za darmo

Zapytaj na Discordzie

Zadanie nie wychodzi? Napisz na serwerze — podaj numer lekcji (14.3) i zadania, żeby inni od razu wiedzieli, o co chodzi.

Za darmo

Matematyka na YouTube

Wykłady z analizy matematycznej i rozwiązania zadań zgłaszanych przez widzów — możesz przysłać własne.