Równanie okręgu i symetrie względem osi i początku układu współrzędnych
Okrąg to wszystkie punkty w tej samej odległości od środka. Zapisz to jedno zdanie wzorem na odległość z poprzedniej lekcji — i masz równanie okręgu. Nic więcej nie trzeba pamiętać.
Krótka odpowiedź (jeśli się spieszysz)
Okrąg o środku S = (a, b) i promieniu r to zbiór punktów (x, y), których odległość od S wynosi r: (x − a)2 + (y − b)2 = r2. Punkt leży wewnątrz okręgu, gdy lewa strona jest mniejsza od r2, a na zewnątrz — gdy większa. Postać ogólną x2 + y2 − 2ax − 2by + c = 0 sprowadza się do tej postaci dopełnianiem do kwadratu. Symetrie: względem osi x punkt (x, y) przechodzi na (x, −y), względem osi y — na (−x, y), względem punktu (0, 0) — na (−x, −y). Prosta i okrąg: gdy odległość prostej od środka d < r — dwa punkty wspólne, d = r — styczna, d > r — brak.
Krok 1 · Zadanie
Zasięg nadajnika
Nadajnik stoi w punkcie S = (2, 1), a jego zasięg to 5 km (jednostka układu = 1 km). Dom stoi w punkcie D = (6, 4).
Czy dom jest w zasięgu nadajnika?
Rozwiązanie
|SD| = √(42 + 32) = 5 = r, więc dom jest na granicy zasięgu.
Krok 2 · Przekształcenie
Okrąg na suwakach
Suwaki ustawiają środek S = (a, b) i promień r okręgu. Punkt P = (4, 3) jest stały. Pod rysunkiem: równanie okręgu i porównanie |SP|² z r².
Ustawiaj okręgi przechodzące przez P.
Podsumowanie
Punkt (x, y) leży na okręgu o środku (a, b) i promieniu r ⇔ jego odległość od środka wynosi r ⇔ (x − a)2 + (y − b)2 = r2.
Krok 3 · Model
Środek i promień z równania
(x − a)2 + (y − b)2 = r2: środek (a, b), promień r. Uwaga na znaki: (x + 3)2 = (x − (−3))2, więc a = −3.
Postać ogólna x2 + y2 − 2ax − 2by + c = 0: dopełnij do kwadratu osobno wyrazy z x i z y. Okrąg istnieje, gdy po przeniesieniu po prawej stronie jest liczba dodatnia.
Punkt (x0, y0) leży wewnątrz okręgu, gdy (x0 − a)2 + (y0 − b)2 < r2, na zewnątrz — gdy > r2.
Podaj środek i promień okręgu (x − 2)2 + (y + 3)2 = 16.
Rozwiązanie
S = (2, −3), r = √16 = 4.
Okrąg ma równanie x2 + y2 − 6x + 4y − 3 = 0. Wyznacz jego środek i promień.
Punkt P = (p, q) i jego obrazy: P1 — w symetrii względem osi x, P2 — względem osi y, P3 — względem punktu (0, 0).
Przesuwaj P i porównuj współrzędne obrazów.
Podsumowanie
Symetria względem osi zmienia znak współrzędnej „prostopadłej” do tej osi, a symetria środkowa względem (0, 0) — obu współrzędnych.
Okrąg (x − 2)2 + (y + 1)2 = 9 odbito symetrycznie względem osi y. Podaj środek i promień obrazu.
Rozwiązanie
Środek (2, −1) przechodzi na (−2, −1), promień zostaje 3: (x + 2)2 + (y + 1)2 = 9.
Krok 5 · Wyjaśnienie
Prosta i okrąg
Niech d to odległość prostej od środka okręgu o promieniu r.
d < r — prosta przecina okrąg w dwóch punktach (sieczna).
d = r — jeden punkt wspólny (styczna).
d > r — brak punktów wspólnych.
Poniżej okrąg x2 + y2 = 9 i pozioma prosta y = m.
Przesuwaj prostą.
Podsumowanie
d < r — dwa punkty, d = r — styczna, d > r — brak. Punkty wspólne to rozwiązania układu równań prostej i okręgu.
Zanim pójdziesz dalej, ujmij to własnymi słowami.
Wzorcowe wyjaśnienie
Okrąg to wszystkie punkty odległe od środka (a, b) dokładnie o r. Odległość punktu (x, y) od środka to √((x − a)² + (y − b)²). Warunek „odległość = r” po podniesieniu obu stron do kwadratu daje (x − a)² + (y − b)² = r².
Krok 6 · Seria zadań
Okręgi w zadaniach
Okrąg ma środek S = (−1, 2) i przechodzi przez punkt A = (2, 6). Oblicz jego promień.
Dwa zadania zamknięte jak na maturze podstawowej (po 0–1 pkt).
Okrąg o równaniu (x − 3)2 + (y + 4)2 = 25 ma
Rozwiązanie
S = (3, −4), r = 5. Odpowiedź A.
Punktem symetrycznym do punktu A = (3, −5) względem osi Oy jest punkt
Rozwiązanie
Względem osi Oy: (x, y) → (−x, y), czyli (−3, −5). Odpowiedź A.
Krok 9 · Ocena
Sprawdź się
Dwa zadania z losowymi liczbami. Przycisk „Spróbuj z innymi liczbami” daje kolejne, jeśli chcesz poćwiczyć.
Podaj środek i promień okręgu (x − 1)² + (y − 4)² = 9.
Rozwiązanie
S = (1, 4), r = 3.
Wyznacz obraz punktu (2, −5) w symetrii względem osi x.
Rozwiązanie
Obraz: (2, 5).
Krok 10 · Dalej
Co dalej
Lekcja ukończona. Najważniejsze: równanie okręgu to warunek „odległość od środka = r” zapisany wzorem na odległość. Środek odczytujesz ze zmienionymi znakami: (x − 2)² + (y + 3)² = 16 to środek (2, −3) i promień 4. Symetria względem osi zmienia znak jednej współrzędnej, względem (0, 0) — obu.
Ten temat pojawia się na maturze podstawowej. Na zajęciach rozwiążemy zadania egzaminacyjne pod czas, ułożymy plan powtórek i wrócimy do błędów, które najczęściej kosztują punkty.
150 zł / 60 min — online albo stacjonarnie w Warszawie (metro Płocka)
Termin wybierasz sam w kalendarzu rezerwacji online
W zgłoszeniu będzie numer tej lekcji (14.3) — zaczniemy od miejsca, w którym jesteś